Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) a Jakość Powietrza: Raport i Nowe Wytyczne
- Szczegóły
Od 1987 r. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) regularnie publikuje wytyczne jakości powietrza, by wspierać rządy i społeczeństwo obywatelskie w wysiłkach na rzecz zmniejszenia narażenia ludzi na zanieczyszczenie powietrza oraz jego negatywnych skutków dla zdrowia. Ostatnie wytyczne WHO w tym zakresie opublikowano w 2006 r. W oparciu o ówczesną wiedzę o skutkach zdrowotnych zanieczyszczeń, Wytyczne jakości powietrza - globalna aktualizacja 2005 r. Pył zawieszony, ozon, dwutlenek azotu i dwutlenek siarki określały zalecane poziomy najważniejszych substancji szkodliwych, w tym pyłu zawieszonego (PM), ozonu (O3), dwutlenku azotu (NO2) i dwutlenku siarki (SO2). Globalna aktualizacja 2005 r. miała znaczący wpływ na polityki ograniczania zanieczyszczeń na całym świecie, gdyż ich publikacja doprowadziła do powstania pierwszych uniwersalnych ram odniesienia.
W 2021 r. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opublikowała zmienione wytyczne dotyczące jakości powietrza, pierwszą ważną aktualizację standardów od 15 lat. Zmienione zalecenia, opracowane na podstawie danych i informacji opartych na dowodach oraz rosnącej świadomości, że żadna ilość zanieczyszczenia powietrza nie jest bezpieczna dla ludzi, spowodowały, że prawie wszystkie standardy zanieczyszczeń zostały wzmocnione w porównaniu z wytycznymi dotyczącymi jakości powietrza ustanowionymi w 2005 r.
W tym okresie znacząco zwiększyła się wiedza o globalnym obciążeniu zdrowia przez zanieczyszczenia powietrza. Przyczyniły się do tego nowe metody pomiaru zanieczyszczenia powietrza, oceny narażenia oraz poszerzenie globalnej bazy danych pomiarów zanieczyszczeń. Nowe badania epidemiologiczne udokumentowały negatywny wpływ na zdrowie narażenia na wysokie stężenia zanieczyszczeń w krajach o niskim i średnim dochodzie. Natomiast badania w krajach o wysokim dochodzie, gdzie powietrze jest względnie czyste, wykazały istnienie negatywnych skutków zdrowotnych również przy stosunkowo niskich stężeniach zanieczyszczeń.
Uwzględniając postęp w wiedzy naukowej oraz globalną rolę wytycznych WHO w zakresie jakości powietrza, w 2016 r. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opublikowała nowe, bardziej rygorystyczne od poprzednich rekomendacje dotyczące jakości powietrza. Eksperci WHO przekonują, że gdyby wszędzie na świecie udało się obniżyć poziom skażenia poniżej określonych progów bezpieczeństwa, to dzięki temu można by uratować od przedwczesnej śmierci miliony osób w skali roku.
Nowe Rekomendacje WHO dotyczące Jakości Powietrza
Nowe rekomendacje WHO w tej sprawie (New World Health Organization Global Air Quality Guidelines - AQGs) zostały opracowane po gruntownym przeglądzie wyników badań naukowych i analiz, dotyczących wpływu zanieczyszczeń powietrza na zdrowie ludzi, z okresu ostatnich kilkunastu lat. Eksperci WHO ostrzegają, że według najnowszych, bezspornych dowodów naukowych, szkody zdrowotne, jakie wywołuje zanieczyszczone powietrze w ludzkim organizmie, zachodzą przy dużo niższych niż wcześniej sądzono stężeniach konkretnych zanieczyszczeń.
Przeczytaj także: Normy WHO dla wody pitnej
Konkretnie: średni, docelowy - rekomendowany przez WHO - maksymalny poziom AQG dla pyłu zawieszonego PM2,5 wynosi obecnie 5 mikrogramów na metr sześcienny powietrza w skali roku i 15 mikrogramów na metr sześcienny powietrza w ciągu doby. Jeśli zaś chodzi o pył zawieszony PM10, to rekomendowane wartości limitów bezpieczeństwa wynoszą obecnie: 15 µg/m3 (średni poziom roczny) i 45 µg/m3 (średni poziom dobowy).
Pył PM10 składa się z cząstek substancji organicznych i nieorganicznych o średnicy do 10 mikrometrów. Pył PM 2,5 zawiera cząstki o średnicy do 2,5 mikrometra. Pyły zawieszone - zarówno PM10 jak i drobniejszy PM2,5 - mogą zawierać różne substancje toksyczne, takie jak: benzo(a)piren, metale ciężkie, siarka, dioksyny czy furany. Zawierają też alergeny. Cząstki pyłów z zanieczyszczonego powietrza wnikają nie tylko do naszych płuc.
Nowe wytyczne określają też m.in. nowe „poziomy bezpieczeństwa” dla takich składników powietrza jak: ozon, dwutlenek azotu, dwutlenek siarki czy tlenek węgla. Ponadto, opracowanie WHO wskazuje różne dobre praktyki, dzięki którym rządy poszczególnych krajów mogą poprawić jakość powietrza.
Nowe standardy jakości powietrza zakwestionują rządy, aby zrobili znacznie więcej, aby chronić zdrowie swoich obywateli. Według 2020 World Air Quality Report, połowa miast europejskich przekroczyła cel WHO - stary cel 2005 wynoszący 10 μg/m3 - W przypadku corocznego zanieczyszczenia PM2,5. 38 procent amerykańskich miast nie spełniło wytycznych dotyczących jakości powietrza, a obywatele chińscy stanęli w obliczu ekspozycji PM2,5 na trzykrotnie zalecenie docelowe.
Zanieczyszczenie powietrza, nawet przy niskich stężeniach, jest jednym z wiodących zagrożeń środowiskowych dla zdrowia ludzi. PM2,5 powoduje co roku aż 7 milionów zgonów, które można zapobiec. Projekty WHO, które gdyby świat był w stanie spełnić te nowe wytyczne, można uniknąć około 80 procent zgonów związanych z PM2,5.
Przeczytaj także: Wpływ twardej wody na organizm
Wzmocnione wytyczne dotyczące jakości powietrza mają na celu ograniczenie zgonów, które można zapobiec. Organizacje również mogą pomóc. W 2024 roku jedynie siedem krajów na świecie spełniło normy Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) dotyczące czystości powietrza - wynika z najnowszych danych opublikowanych przez szwajcarską firmę IQAir. Z danych IQAir wynika, że najbardziej zanieczyszczonymi krajami świata w 2024 roku były Czad i Bangladesz. Poziom smogu w tych państwach był ponad 15 razy wyższy niż wskazują zalecenia WHO. Średnie stężenie drobnych cząstek stałych PM2.5 w Czadzie wyniosło 91,8 mikrograma na metr sześcienny (mg/m³). To wynik nieco wyższy niż w 2022 roku, kiedy kraj ten był najbardziej zanieczyszczonym na świecie.
Raport przygotowany przez firmę IQAir wskazuje, że w każdym kraju na świecie oraz w 97 proc. We wrześniu 2021 r. Światowa Organizacja Zdrowia zaktualizowała po raz pierwszy od 15 lat wytyczne dotyczące koncentracji szkodliwych substancji w powietrzu. Nowe obostrzenia zalecały obniżenie poziomu cząsteczek PM 2,5 o połowę - z 10 mikrogramów na metr sześcienny do 5 mikrogramów.
Najnowszy raport przygotowany przez IQAir - firmę monitorującą jakość powietrza na świecie - był natomiast pierwszym tego typu globalnym badaniem biorącym pod uwagę nowe wytyczne WHO dotyczące pyłów PM 2,5. Spośród 6475 analizowanych miast jedynie 222 spełniały nowe normy ustalone przez Światową Organizację Zdrowia. Wśród regionów było jeszcze gorzej: jedynie trzy z nich - Nowa Kaledonia, Wyspy Dziewicze oraz Portoryko - były w stanie utrzymać średni roczny poziom zanieczyszczenia powietrza zgodny ze standardami WHO. Najgorzej wypadły przede wszystkim Indie, Pakistan, Chiny i Bangladesz, na terytorium których koncentracja szkodliwych cząsteczek w powietrzu przekraczała wytyczne aż dziesięciokrotnie. Po drugiej stronie klasyfikacji znalazły się natomiast Australia, Kanada, Japonia, Francja, Niemcy, Hiszpania i Wielka Brytania - tam poziom zanieczyszczenia był maksymalnie dwa razy wyższy od zalecanego.
Według danych Światowej Organizacji Zdrowia w 2016 r. około 4,2 mln zgonów na świecie było powiązanych z pogarszającą się jakością powietrza. Według szacunków WHO gdyby wówczas dostosowano się do wytycznych wprowadzonych we wrześniu 2021 r.
Aktualne Normy Jakości Powietrza w Polsce
Dużo pracy w tej kwestii czeka z pewnością także Polskę, gdyż jak powszechnie wiadomo, jakość powietrza w naszym kraju pozostawia wciąż wiele do życzenia. Np. według danych różnych niezależnych organizacji, m.in. WHO szacuje, że co roku, z powodu zanieczyszczenia powietrza umiera na świecie przedwcześnie co najmniej 7 mln ludzi, z tego co najmniej 0,5 mln w UE.
Przeczytaj także: Fakty i mity o wodzie
Smog zwiększa m.in. „To wszystko sprawia, że zanieczyszczenie powietrza stawiane jest dziś na równi z paleniem papierosów i niezdrową dietą, pod względem skali negatywnego wpływu na zdrowie” - podkreślają eksperci WHO.
W Polsce obowiązują normy jakości powietrza zgodne z prawodawstwem unijnym, jednak wartość stężenia pyłu zawieszonego PM10, przy której ogłasza się alarm smogowy, jest wyższa niż w innych krajach UE.
Dlatego też jakakolwiek zmiana wartości norm jakości powietrza wymaga najpierw wprowadzenia na poziomie UE odpowiednich zmian do dyrektywy 2008/50/WE, która ustanowiła aktualnie obowiązujące dopuszczalne poziomy dla pyłu zawieszonego PM10 i PM2,5 oraz dwutlenku azotu, a także docelowe poziomy dla ozonu. Prace nad zmianą dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady UE są zaplanowane przez KE na 2022/2023 r.
tags: #światowa #organizacja #zdrowia #WHO #jakość #powietrza
