Prawo Ochrony Powietrza w Polsce: Informacje i Regulacje

Szczegóły: Opublikowano: 19. April 2026

Ochrona środowiska jest obowiązkiem władz publicznych, co bezpośrednio wynika z art. 74 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. Ponadto, zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji, władze publiczne mają obowiązek zapobiegania negatywnym dla zdrowia mieszkańców skutkom zanieczyszczenia środowiska.

Podstawowe Przepisy Prawne

Kwestie dotyczące jakości powietrza w Polsce regulowane są przede wszystkim Ustawą z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2021 r. poz. 1973, z późn. zm.). Podstawowym przepisem prawnym regulującym kwestie jakości powietrza w Polsce jest Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska POŚ (Dz.U. z 2016 r., poz. 672.).

O jakości powietrza w danym miejscu świadczy zawartość w nim substancji obcych naturalnemu składowi lub występujących w ilości przekraczającej określone poziomy. Jakość powietrza jest uwarunkowana zawartością zanieczyszczeń, tj. określonych substancji (gazowych lub stałych), które występują w powietrzu w ilościach większych niż nakazują normy zawarte w obowiązujących przepisach. Najczęściej występujące zanieczyszczenia powietrza w Polsce to: związki siarki i azotu, dwutlenek węgla oraz drobne pyły.

Zgodnie z zapisami w art. z dnia 2 sierpnia 2012 r. w sprawie stref, w których dokonuje się oceny jakości powietrza (Dz.U. z 2012 r. poz. z dnia 14 sierpnia 2012 r. w sprawie krajowego celu redukcji narażenia (Dz.U. z 2012 r. poz. z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu (Dz.U. z 2012 r. poz. dnia 27 sierpnia 2014 r. w sprawie rodzajów instalacji mogących powodować znaczne zanieczyszczenie poszczególnych elementów przyrodniczych albo środowiska jako całości (Dz. U. z 2014 r. poz. z dnia 10 września 2012 r. w sprawie zakresu i sposobu przekazywania informacji dotyczących zanieczyszczenia powietrza (Dz. U. z 2012 r. poz. z dnia 11 września 2012 r. w sprawie programów ochrony powietrza oraz planów działań krótkoterminowych (Dz. U. z 2012 r. poz. z dnia 13 września 2012 r. w sprawie sposobu obliczania wskaźników średniego narażenia oraz sposobu oceny dotrzymania pułapu stężenia ekspozycji (Dz. U. z 2012 r. poz. z dnia 13 września 2012 r. w sprawie dokonywania oceny poziomów substancji w powietrzu (Dz. U. z 2012 r. poz.

Nowelizacje Prawa Ochrony Środowiska

Skala oddziaływania i zakres zanieczyszczenia powietrza, a także nieskuteczność prowadzonych działań zmierzających do ograniczenia stężeń wybranych zanieczyszczeń, sprawiły, że kwestie związane z jakością powietrza stały się olbrzymim wyzwaniem dla administracji rządowej i samorządowej zarówno na szczeblu centralnym, jak i lokalnym. Koniecznym stało się również wdrożenie przepisów UE, w tym Dyrektywy CAFE oraz Dyrektywy IED.

Przeczytaj także: BHP na oczyszczalniach ścieków

Po pierwsze znowelizowana została Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001r. - Prawo ochrony środowiska (Dz.U. 2016 poz. 672), a także odpowiednie zapisy pojawiły się w ustawie z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2016 r. poz. 353). Ustawa z dnia 13 kwietnia 2012 r. o zmianie ustawy- Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r. poz. 460) - związana ze zmianami w zakresie oceny i zarządzania jakością powietrza zawartych w dyrektywie CAFE. Ustawa z dnia 11 lipca 2014 r. o zmianie ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz niektórych ustaw (Dz.U. z 2014 r. poz. 1101) związana z wdrożeniem Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE z dnia 24 listopada 2010 r. Ustawa z dnia 10 września 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo ochrony środowiska (Dz.U. 2015 nr 0 poz. 1593) - umocnienie kompetencji zarządu województwa w zakresie ograniczenia wykorzystania paliw stałych na obszarach, gdzie są przekroczone standardy jakości powietrza (art.

Jedną z ważniejszych nowelizacji z punktu widzenia ograniczania tzw. niskiej emisji, była Ustawa z dnia 10 września 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo ochrony środowiska (Dz.U. 2015 nr 0 poz. 1593).

„Art. 96. 1. Sejmik województwa może, w drodze uchwały, w celu zapobieżenia negatywnemu oddziaływaniu na zdrowie ludzi lub na środowisko, wprowadzić ograniczenia lub zakazy w zakresie eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw. 2. Projekt uchwały, o której mowa w ust. 1, opracowuje zarząd województwa. Zarząd województwa przedstawia projekt uchwały do zaopiniowania właściwym miejscowo wójtom, burmistrzom lub prezydentom miast i starostom. 3. Wójt, burmistrz lub prezydent miasta i starosta są obowiązani do wydania opinii w terminie miesiąca od dnia otrzymania projektu uchwały, o którym mowa w ust. 2. 4. Niewydanie opinii w terminie, o którym mowa w ust. 3, oznacza akceptację projektu uchwały. 5. W postępowaniu, którego przedmiotem jest opracowanie uchwały, o której mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu III rozdziału 3 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2016 r. poz. 6. Uchwała, o której mowa w ust. granice obszaru, na którym wprowadza się ograniczenia lub zakazy, o których mowa w ust. rodzaje podmiotów lub instalacji, dla których wprowadza się ograniczenia lub zakazy, o których mowa w ust. 7. Uchwała, o której mowa w ust. 8. Uchwała, o której mowa w ust. 9. Uchwała, o której mowa w ust.

Wpływ Zanieczyszczenia Powietrza i Działania UE

Zanieczyszczenie powietrza jest największym zagrożeniem środowiskowym dla zdrowia w Europie. Oddychanie to najbardziej podstawowy proces fizyczny w organizmie człowieka. Zgodnie z najnowszymi danymi Europejskiej Agencji Środowiska w 2021 r. Zanieczyszczenie powietrza powoduje co roku setki tysięcy przedwczesnych zgonów w Europie. Narażenie na działanie samego pyłu drobnego było przyczyną 238 000 przedwczesnych zgonów w 2020 r. Pomimo tendencji spadkowej odnotowanej w UE w ostatnich latach poziomy emisji utrzymują się znacznie powyżej zalecanych norm. Od lat 80. Ustalają one normy jakości powietrza, a także wyznaczają cele w zakresie redukcji emisji w odniesieniu do głównych zanieczyszczeń powietrza.

Wykres przedstawiający zmiany w poziomach 6 głównych zanieczyszczeń powietrza w latach 1990-2021: PM10, PM2,5, amoniak, tlenki siarki, niemetanowe lotne związki organiczne i tlenki azotu. W przypadku wszystkich tych zanieczyszczeń emisje znacznie się zmniejszyły - z łącznej liczby prawie 65 mln ton w 1990 r. do około 20 mln ton w 2021 r. Najbardziej - o ponad 93% - zmniejszyły się emisje tlenków siarki.

Przeczytaj także: Normy jakości wody w Polsce

W 2021 r. Komisja Europejska ogłosiła, że UE dąży do osiągnięcia zerowego poziomu emisji zanieczyszczeń, a mianowicie do ograniczenia do 2050 r. zanieczyszczenia powietrza, wody i gleby do poziomów, które nie będą szkodliwe dla ludzi i środowiska. Z uwagi na ten cel, a także na opublikowane w 2021 r. W październiku 2022 r. Grafika pokazuje przykładowo, że zgodnie z obecnymi normami UE na szkodliwe poziomy PM2,5 narażone jest mniej niż 1% ludności miejskiej w UE. Proponowana nowa dyrektywa ustanawia bardziej rygorystyczne normy jakości powietrza na 2030 r. Będzie to jeden z pośrednich kroków, aby zrealizować cel w postaci eliminacji zanieczyszczeń i pomóc stworzyć w UE do 2050 r. Nowe normy będą ściślej dostosowane do wytycznych WHO i będą obejmowały m.in. Oczekuje się, że nowe przepisy znacznie zmniejszą liczbę przedwczesnych zgonów spowodowanych zanieczyszczeniem powietrza i powiązanymi z nim chorobami.

Pod pewnymi warunkami państwa członkowskie mogą zwrócić się o przesunięcie terminu osiągnięcia dopuszczalnych wartości w zakresie jakości powietrza. Poprawi się dostęp do wymiaru sprawiedliwości i egzekwowanie prawa do czystego powietrza. Państwa członkowskie będą zobowiązane do wzajemnej współpracy w celu znalezienia źródeł zanieczyszczenia powietrza i środków niezbędnych do ich wyeliminowania, będzie od nich także wymagane planowanie skoordynowanych działań.

Monitoring Jakości Powietrza

W ramach monitoringu jakości powietrza realizowane są zadania związane z badaniem i oceną stanu zanieczyszczenia powietrza zgodnie z ustawą z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska transponującą wymagania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/50/WE z dnia 21 maja 2008 roku w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy, dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2004/107/WE z dnia 15 grudnia 2004 r. w sprawie arsenu, kadmu, niklu, rtęci i wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych w otaczającym powietrzu, oraz dyrektywy Komisji (UE) 2015/1480 z dnia 28 sierpnia 2015 r.

Informacje wytwarzane w ramach realizacji tych zadań Główny Inspektor Ochrony Środowiska udostępnia poprzez dedykowany portal Jakość Powietrza, dostępny pod adresem powietrze.gios.gov.pl.

Dostęp do Informacji o Jakości Powietrza

Istnieją różne źródła informacji o jakości powietrza, w tym:

Przeczytaj także: Przepisy budowlane dotyczące przydomowych oczyszczalni

Śląski Monitoring Powietrza - na stronie internetowej administrowanej przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Katowicach można zapoznać się z bieżącą i historyczną informacją na temat jakości powietrza, w zakresie danych pochodzących ze stacji Śląskiego Monitoringu Jakości Powietrza.
Prognozy zanieczyszczeń powietrza - na stronie internetowej Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska można uzyskać informację nt. prognozy jakości powietrza na trzy kolejne doby, zarówno dla całego kraju, jak i dla poszczególnych województw. Prognozy wykonywane są przez Instytut Ochrony Środowiska - Państwowy Instytut Badawczy (IOŚ-PIB).
Portal o jakości powietrza Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska - na stronie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska znajdują się informacje dotyczące jakości powietrza w całej Polsce.
Śląskie SMOGSTOP - system dostępny poprzez stronę www.slaskiesmogstop.pl oraz aplikację Śląskie SMOGSTOP. Umożliwia zapoznanie się m.in. z prognozą jakości powietrza na obszarze województwa śląskiego w formie graficznej i tekstowej. Prezentowane dane prognostyczne dostępne są w układzie do 48 godzin. Prognozę jakości powietrza opracowuje Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w oparciu o kilka modeli, tj. model emisyjny, model prognozy meteorologicznej WRF (bazuje na prognozie globalnej NOAA korygowanej w oparciu o depesze METAR), model rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń, model prognozy stężeń zanieczyszczeń powietrza. Śląskie SMOGSTOP na potrzeby kalibracji i weryfikacji powyższych modeli pobiera dane pomiarowe pochodzące z sieci METAR oraz Państwowego Monitoringu Środowiska.
„EKOPROGNOZA” - codziennie o godz.
Tablice informacyjne - m.in.
Aplikacje mobilne - dostępny jest szereg aplikacji na urządzenia mobilne, które umożliwiają uzyskanie informacji nt.

Dostarczenie informacji w postaci prognozy dla miast jest szczególnie istotne dla osób uprawiających jakąkolwiek formę aktywności na świeżym powietrzu w szczególności sport i rekreację.

Możliwość Zaskarżania Programów Ochrony Powietrza

Nowelizacja przepisów ma dać m.in. obywatelom możliwość zaskarżania do sądów programów ochrony powietrza. Programy ochrony powietrza przyjmowane są przez sejmiki wojewódzkie jak akty prawa miejscowego i - jak wskazuje nazwa - dotyczą działań w celu poprawy jakości powietrza w danym regionie. Problem w tym, że aby taki akt zaskarżyć, obywatel lub organizacja musi wykazać swój interes prawny. A sądy administracyjne przyjmują w tej kwestii ścisłą interpretację i jeśli sam taki program nie nakłada na kogoś bezpośrednio obowiązków lub nie przyznaje mu praw - odrzucają skargę jako wniesioną przez podmiot nieuprawniony.

- Dziś programy ochrony powietrza nie spełniają swoich celów - mówi Małgorzata Kwiędacz-Palosz, prawniczka fundacji ClientEarth Prawnicy dla Ziemi. - My bierzemy udział w ich przygotowywaniu już na etapie konsultacji. Zgłaszamy uwagi, ale one nie są najczęściej uwzględniane. I naszym zdaniem to powoduje, że cel takiego programu nie zostanie osiągnięty.

Podobnie sprawę ocenia dr Jacek Piecha z UW, radca prawny w kancelarii Dentons, wskazując, że jeśli za niedopełnienie obowiązków grozi jakaś sankcja, to od razu podejście do nich staje się inne. I dotyczy to także organów administracji. - Dlatego w toku procedury uchwalania takiego planu organy odnoszą się, w miarę rzetelnie, do wszystkich zgłoszonych uwag - wymaga tego samo prawo, ale też pewną rolę odgrywa tu świadomość, że te kwestie będą miały znaczenie przy ocenianiu planu miejscowego przez sąd w przypadku ewentualnego zaskarżenia - tłumaczy ekspert.

Omawianą kwestię reguluje Konwencja z Aarhus, która weszła w życie w 2001 r., a Polska ratyfikowała ją dwa lata później. Opiera się ona na trzech filarach: prawie do informacji, społecznej partycypacji oraz dostępu do wymiaru sprawiedliwości - wszystko w zakresie spraw środowiskowych. Nad jej przestrzeganiem czuwa dziewięcioosobowy komitet działający przy ONZ w Genewie. Skargi do niego mogą wnosić zarówno państwa, jak i podmioty prywatne. Z możliwości tej skorzystało ClientEarth, skarżąc w 2016 r. wspomniany brak możliwości zaskarżania programów ochrony powietrza. Postępowanie trwa jednak długo.

Dopiero w lipcu br. - Polska może teraz albo zaakceptować te zalecenia i zacząć je realizować, albo poczekać na spotkanie stron, które odbędzie się w listopadzie - tłumaczy Małgorzata Kwiędacz-Palosz. - Nasz rząd ma jednak dużą swobodę w tej realizacji - może ograniczyć się do zmian tylko w zakresie planów programów ochrony powietrza, a może pójść szerzej i przyznać dostęp do sądu dla wszystkich planów i programów środowiskowych.

Polska najwyraźniej nie zamierza czekać z wdrażaniem rekomendacji, gdyż już w poniedziałek w wykazie prac legislacyjnych pojawiła się informacja o planowanej nowelizacji prawa ochrony środowiska. Propozycja zakłada wprowadzenie możliwości złożenia skargi do sądu administracyjnego osobie fizycznej mieszkającej na terytorium objętym programem ochrony powietrza, jednostce organizacyjnej, prowadzącej tam działalność gospodarczą oraz organizacji ekologicznej.

ClientEarth przyznaje, że założenia do projektu stanowią krok w kierunku wykonania zaleceń Komitetu z Aarhus, gdyż Polska przyznaje, że w obecnym kształcie prawo nie zapewnia dostępu do wymiaru sprawiedliwości w sprawach programów ochrony powietrza. Fundacja czeka jednak na konkretny projekt ustawy, by go przeanalizować.

W ostatnich latach podejmowano liczne próby sądowej kontroli programów ochrony powietrza, między innymi w pierwszych sprawach zainicjowanych przez mieszkankę Zakopanego, którą wspierał Frank Bold oraz mieszkańca Rybnika wspieranego przez ClientEarth, a także późniejszych sprawach grupy mieszkańców i organizacji z Warszawy. Wszystkie te starania zakończyły się niepowodzeniem na etapie formalnym. To efekt bardzo wąskiej interpretacji przepisów krajowych przez sądy administracyjne. Stoi to nie tylko w jawnej sprzeczności z wieloletnim orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości UE, ale również z międzynarodowymi zobowiązaniami Polski wynikającymi z Konwencji z Aarhus.

Utrzymujący się od lat brak dostępu do sądu w sprawach dotyczących programów ochrony powietrza stanowi poważne naruszenie prawa unijnego, pozbawiając tym samym obywateli skutecznych środków prawnych w walce o czyste powietrze. Niezależnie od toczącego się postępowania przed TSUE, Frank Bold wspólnie ClientEarth, złożyły skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

Od 1 stycznia 2019 r. Zakresy poszczególnych progów charakteryzują się przedziałami lewostronnie otwartymi i prawostronnie domkniętymi, czyli dla przykładu wartość PM10=49,9 µg/m3 oraz PM10=50,0 µg/m3 przyjmuje indeks „Dobry”, natomiast PM10=51,1 µg/m3 dopiero jest indeksem „Umiarkowanym”. Przy przypisywaniu progów stosuje się takie same zasady, jak przy porównywaniu z wartościami norm. Na przykład gdy norma wynosi 50 µg/m3, stężenie wynoszące 50 µg/m3 nie jest jeszcze jej przekroczeniem.

tags: #prawo #jakości #powietrza #informacje