Naturalna Woda Mineralna i Uzdrowiska w Polsce: Skład, Właściwości i Zastosowanie

Szczegóły: Opublikowano: 06. March 2026

Naturalna woda mineralna to woda podziemna, która jest wydobywana jednym lub kilkoma otworami naturalnymi lub wierconymi. Od wody wodociągowej różni się zawartością składników mineralnych, a także czystością chemiczną i mikrobiologiczną. Ma charakterystyczny stabilny skład, a w niektórych przypadkach także właściwości korzystnego fizjologicznego oddziaływania na ludzki organizm.

Ciało człowieka składa się w większości z wody. Koniecznie jest więc jej regularne uzupełnianie. Wody zawierające minerały mogą pełnić funkcję profilaktyczną, wspomagając naszą dietę i ułatwiając przemianę materii. Oczywiście wody mineralne różnią się natężeniem minerałów. Wyróżniamy następujące rodzaje wód mineralnych: nisko- , średnio-, wysoko zmineralizowane.

W Polsce obrót wodami mineralnymi regulują głównie:

Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia,
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 31 marca 2011 r. w sprawie naturalnych wód mineralnych, wód źródlanych i wód stołowych,
Dyrektywa 2009/54/WE.

Kiedy Woda Mineralna Jest Lecznicza?

Nie wszystkie naturalne wody mineralne zaliczane są do leczniczych. O ich udowodnionych właściwościach leczniczych decydują rodzaj i stężenie aktywnych składników biochemicznych.

Aby wody mineralne zostały uznane za lecznicze, muszą być poddane odpowiednim badaniom, oceniającym zawartość m.in. zdysocjowanych składników mineralnych, takich jak kationy, np. amonu, sodu, potasu, wapnia, magnezu, manganu, litu oraz aniony, np. chlorkowy, bromkowy, jodkowy, siarczkowy, siarczanowy, wodorowęglanowy, składników niezdysocjowanych - związki boru i krzemu, składników gazowych - dwutlenek węgla, siarkowodór, radon, potencjalnie szkodliwych dla zdrowia fenoli, wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA), pestycydów.

Przeczytaj także: Naturalna woda Gamet

Ocenia się również czystość mikrobiologiczną wody pod względem wybranych szczepów bakterii (m.in. E. coli, P.aeruginosa, S.faecalis, Clostridia).

Wody Lecznicze - Podział

Dla właściwości prozdrowotnych największe znaczenie ma skład ilościowy i jakościowy zawartych w niej związków chemicznych, a także ich odpowiednie proporcje. Na tej podstawie wyróżnia się trzy główne grupy wód podziemnych, które mogą mieć właściwości lecznicze:

Wody mineralne - zawierające min. 1000 mg rozpuszczonych składników w 1dm3, w tym sole chlorkowe, siarczanowe i wodorowęglanowe sodu, magnezu i wapnia,
Wody słabo zmineralizowane (swoiste) - zawierające mniej niż 1000 mg/1dm3 powyższych składników, ale za to inny dominujący pierwiastek lub związek chemiczny, np.:
- woda jodkowa - 1 mg jodków,
- woda siarczkowa - 1 mg siarczków lub związków siarki (II),
- woda fluorkowa - 2 mg fluorków,
- woda żelazista - 10 mg żelaza (II),
- woda krzemowa - 70 mg kwasu metakrzemowego,
- szczawa - 1 g wolnego dwutlenku węgla,
- woda kwasowęglowa - 250-999 mg wolnego dwutlenku węgla,
Wody mineralne swoiste - wody spełniające jednocześnie kryteria obu wymienionych wód.

Mineralne Wody Lecznicze - Właściwości

Mineralne wody lecznicze mają wyjątkowe właściwości prozdrowotne, związane z obecnością składnika swoistego, dużą zawartością składników mineralnych (co najmniej 4000 mg/l) i/lub odpowiednią ich proporcją. Ich działanie jest potwierdzone wieloletnim zastosowaniem, badaniami klinicznymi i długoletnimi obserwacjami. Nie są remedium na choroby, w których są stosowane, ale pełnią istotną funkcję pomocniczą i są nieodłącznym elementem leczenia uzdrowiskowego.

Uzdrowiska w Polsce i Ich Wody Lecznicze

Uzdrowisko Nałęczów

Na terenie wyżyny Lubelskiej, w sąsiedztwie malowniczej przyrody znajduje się Uzdrowisko Nałęczów. Uzdrowisko Nałęczów to najpopularniejszy w Polsce kurort z wodą leczniczą. Atutem Uzdrowiska Nałęczów jest specyficzny, niskobodźcowy mikroklimat, wytworzony przez gleby lessowe, przepływające rzeki Bystra i Bochotniczanka, sieć wąwozów i bogatą szatę roślinną.

Początki uzdrowiska w Nałęczowie, sięgają końca XVIII wieku. Cierpiący na podagrę Antoni Małachowski, jeden z rodu właścicieli miejscowych dóbr, szukał wówczas lekarstwa na często powtarzające się zapalenia stawów. W ukojeniu schorzeń zbawienne okazało się lecznicze działanie nałęczowskich wód.

Przeczytaj także: Właściwości wody Niskozmineralizowanej

W 1817 roku analiza chemiczna, wykonana przez Józefa Celińskiego, profesora Uniwersytetu Warszawskiego, potwierdziła walory lecznicze nałęczowskich wód. Nazwane obecnie na cześć profesora źródło „Żelaziste - Celińskiego”, zlokalizowane w budynku Starych Łazienek oraz wody ujmowane z otworu „Barbara”, znajdującego się na zboczu lessowej skarpy, są wodami żelazistymi o właściwościach leczniczych. A te, zgodnie z polskim ustawodawstwem, zaliczane są do kopalin i ich eksploatacja podlega przepisom Prawa Geologicznego i Górniczego. Podlegają ochronie, a funkcję tę pełni utworzony ponad 50 lat temu obszar górniczy „Nałęczów”.

To właśnie wody lecznicze żelaziste, na eksploatację których posiadamy koncesję, sprawiają, że Nałęczów utrzymuje status miejscowości uzdrowiskowej.

Woda Lecznicza "Barbara"

Z uwagi na zawartość jonów Fe+2 w ilości powyżej 10,0 [mg/dm3] (waha się w granicach 10,5-13,1 [mg/dm3]), woda z ujęcia “Barbara” może być stosowana w leczeniu niedokrwistości, spowodowanej niedoborem żelaza (niedokrwistość w przebiegu schorzeń przewodu pokarmowego, w następstwach przewlekłych krwawień, niedokrwistość istotna niedobarwliwa, blednica, niedokrwistość ciężarnych i dzieci) oraz w leczeniu niedoboru żelaza bez niedokrwistości u rekonwalescentów (szczególne w sytuacji trwania pierwotnej przyczyny niedoboru żelaza, np. Suplementacja żelazem ma na celu uzupełnienie jego zapasów oraz przywrócenie prawidłowego stężenia hemoglobiny.

Kuracja wodami ze źródła “Barbara” jest ponadto zalecana przy znużeniu, apatii, trudnościach z koncentracją, oddychaniem, przy skurczach i osłabieniu mięśni, mrowieniu i drętwieniu kończyn, bólach stawów, zaburzeniach pracy jelit, depresjach i nerwicach. Wspomaga i reguluję pracę serca, łagodzi dolegliwości mięśni (skurcze, mrowienie, drętwienie) i stawów, zmniejsza bóle głowy, nerwowość, znosi znużenie, ułatwia zasypianie, łagodzi stany depresyjne, leczy dolegliwości gastrologiczne, m.in.

Inne Wody Lecznicze z Nałęczowa

Lecznicza woda mineralna "Henryk" szczególnie polecana osobom cierpiącym na nadkwasotę i niedobór jodu.
Unikalna kompozycja minerałów, zawarta w leczniczej wodzie mineralnej "Józef", stosowana jest we wspomaganiu leczenia dolegliwości urologicznych. Działa korzystnie w stanach zapalnych dróg moczowych, kamicy nerkowej czy dnie moczanowej.
Główną cechą mineralnej wody leczniczej Franciszek jest jej hipertoniczność, dzięki czemu ulega przyspieszeniu przechodzenie treści pokarmowej z żołądka do dwunastnicy, oraz nasila się wydzielanie soków trawiennych. Franciszek przynosi również znaczną ulgę w zaparciach. Systematyczne picie wody stymuluje zarówno wydzielanie żółci, jak i produkcję soku trzustkowego, dlatego szczególnie zalecana jest w leczeniu schorzeń pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych.

Pijalnia Wód Mineralnych połączona jest z wybudowaną nieco później Palmiarnią. Znajdują się tu fontanna oraz krany, zasilane naturalną wodą z nałęczowskich źródeł.

Przeczytaj także: Uzdrowiska i naturalna woda mineralna

Uzdrowisko Żegiestów-Zdrój

Żegiestów-Zdrój to jedno z najcenniejszych polskich uzdrowisk, znane ze swoich wyjątkowych wód leczniczych, które od wieków wspomagają zdrowie kuracjuszy. Na terenie uzdrowiska znajdują się naturalne źródła mineralne, takie jak Źródło Anna, Odwiert Zofia 2, Wiktor oraz Źródło Andrzej, których wody posiadają unikalny skład chemiczny i szerokie zastosowanie w profilaktyce oraz leczeniu wielu schorzeń.

Źródło Anna

Żegiestów-Zdrój słynie z bogactwa naturalnych wód leczniczych, a jednym z jego najcenniejszych zasobów jest Źródło Anna. To wyjątkowa woda mineralna typu szczawa, charakteryzująca się wysoką zawartością składników mineralnych oraz potwierdzonymi właściwościami leczniczymi. Jest to szczawa wodorowęglanowo-wapniowo-magnezowa, wzbogacona o żelazo, co czyni ją szczególnie korzystną dla zdrowia.

Powstawanie wód leczniczych w Żegiestowie-Zdroju jest ściśle związane z budową geologiczną Karpat. Góry te zbudowane są z tzw. fliszu karpackiego - warstw piaskowców, łupków, margli i zlepieńców, które tworzą naturalne warunki do nasycania wody minerałami. Woda podziemna, wzbogacona głębinowym dwutlenkiem węgla, rozpuszcza składniki mineralne zawarte w skałach, zwiększając swoją mineralizację.

Źródło Anna znajduje się w Pijalni Zdrojowej „Anna”, usytuowanej w malowniczym wąwozie u stóp góry Czerszli, tuż za Sanatorium Dom Zdrojowy. Obecne ujęcie wody łączy trzy pierwotne źródła - Anna, Maria i Antonina.

Regularne spożywanie wody ze Źródła „Anna” niesie ze sobą liczne korzyści zdrowotne. Źródło „Anna” to nie tylko woda - to historia, tradycja i naturalna siła, która od ponad 175 lat wspiera zdrowie i dobre samopoczucie kuracjuszy.

Uzdrowisko Wieniec-Zdrój

Uzdrowisko Wieniec‑Zdrój to jedno z najstarszych i najpiękniej położonych uzdrowisk na Kujawach. Kuracjuszy gości już od 1923 roku. Znajdziecie tu Państwo profesjonalną opiekę personelu medycznego o wysokich kwalifikacjach, doskonały standard bazy hotelowej, żywieniowej i zabiegowej. Zadbamy o Państwa zdrowie w otoczeniu wyjątkowego mikroklimatu ponad stuletnich lasów sosnowych, z życiodajnymi wodami: siarkowymi, mineralnymi z zawartością selenu oraz borowiny z własnych złóż.

Woda jest niezbędna, jako stałe źródło utrzymania funkcji życiowych i prawidłowego bilansu wodnego w organizmie. Najbardziej wskazana dla zdrowia jest woda nisko lub średnio zmineralizowana o zrównoważonym składzie mineralnym. Taką właśnie jest „Selenka Wieniec-Zdrój”. Woda ta pozyskiwana jest z odwiertu głębinowego usytuowanego na terenie „Uzdrowiska” - czyli z terenów posiadających status obszaru ochrony uzdrowiskowej. Rozlewnia naturalnej wody mineralnej zlokalizowana jest w bezpośrednim sąsiedztwie ujęcia.

Przykłady Wód Leczniczych i Ich Zastosowanie

Poniżej przedstawiono kilka przykładów wód leczniczych i ich zastosowanie:

Woda Lecznicza	Typ	Wskazania
Zuber	Szczawa	Problemy z układem pokarmowym: nadkwasota, wrzody, schorzenia wątroby, pęcherzyka żółciowego i trzustki. Polecana również dla osób odchudzających się, z zaburzoną przemianą materii i nieprawidłowym metabolizmem glukozy.
Jan	Hipoosmotyczna szczawa	Ma działanie moczopędne, korzystne przy chorobach nerek i dróg moczowych. Zapobiega powstawaniu kamieni nerkowych. Działa korzystnie w cukrzycy i leczeniu nadwagi i otyłości.
Słotwinka	Hipoosmotyczna szczawa	Choroby układu nerwowego, stres, niepokój, bezsenność, pobudliwość. Wykorzystywana również przy wszelkiego rodzaju alergiach, cukrzycy, wspomagająco w zaburzeniach trawienia.
Henryk	-	Pomaga w chorobach układu pokarmowego, nadkwasocie, przy cukrzycy, w zaburzeniach metabolizmu i przy nadwadze. Może być stosowana również profilaktycznie w niedoborach jodu.
Józef	-	Stosowana w przewlekłych chorobach nerek i dróg moczowych, kamicy nerkowej, dnie moczanowej.
Franciszek	-	Wskazana w chorobie wrzodowej, nieżycie żołądka i dwunastnicy, zaparciach, niedoborze jodu.
Helena, Stefan, Józefina	Szczawy jodkowe	Stosowane w zaburzeniach przewodu pokarmowego, astmie, alergiach, chorobach reumatycznych, chorobach nefrologicznych, podwyższonym cholesterolu, otyłości, chorobach tarczycy i profilaktyce niedoboru jodu.

Lecznicze wody mineralne są najważniejszym naturalnym surowcem używanym w terapii uzdrowiskowej. Wszystkie zabiegi lecznicze w wodzie powinny być stosowane zgodnie z zaleceniami lekarskimi.

Wody lecznicze, ze względu na wysoką zawartość składników mineralnych i łatwy wpływ na równowagę kwasowo-zasadową organizmu, przy chęci regularnego stosowania powinny być pite ściśle pod kontrolą lekarza. Ich dawkowanie jest dobierane indywidualnie. Wody takie pije się powoli, małymi łykami. Co najmniej godzinę przed ich zastosowaniem nie powinno się spożywać surowych warzyw i owoców. Niektóre wody można mieszać ze sobą, a także stosować zewnętrznie - w płukankach i inhalacjach.

Odpowiednio dobrana, stosowana pod kontrolą lekarza woda lecznicza może istotnie wspomóc leczenie przewlekłych schorzeń. Natomiast pijąc na co dzień dobrej jakości wody mineralne, nie tylko nawadniamy organizm, ale też dostarczamy niezbędnych mikro- i makroelementów.

tags: #naturalna #woda #mineralna #uzdrowisko #skład #właściwości