Krzywa popytu w monopolu
- Szczegóły
Monopol jest formą rynku, na którym występuje tylko jeden sprzedający i nieograniczona liczba kupujących. Monopolista kontroluje podaż i ceny, dąży do maksymalizacji zysków przez podnoszenie cen i kształtowanie produkcji w taki sposób, aby osiągnąć jak największą różnicę między całkowitym przychodem ze sprzedaży a całkowitym kosztem. Krzywa popytu na produkty wytwarzane przez monopol jest jednocześnie krzywa popytu rynkowego.
Cechy charakterystyczne monopolu
- Monopol dotyczy nie tylko produktu.
- Monopolista ma wpływ na cenę.
- W warunkach monopolu wzrost rozmiarów podaży powoduje spadek cen. Spada więc utarg zarówno przeciętny jak i krańcowy.
- Monopolista sprzedaje ilość Q1 po cenie P1 (ponieważ osiąga wtedy zyski nadzwyczajne).
Ustalanie ceny i produkcji w monopolu
W punkcie równowagi monopolista może wyznaczyć cenę maksymalną, po jakiej sprzeda swoje produkty zapewniając sobie maksymalny zysk. Cenę monopolową obrazuje punkt przecięcia się krzywej popytu z wielkością produkcji przynoszącą maksymalny zysk monopolisty. Utarg całkowity monopolu rośnie wraz ze wzrostem sprzedaży, osiąga maksimum przy elastyczności równej 1. W krótkim okresie równowagę przedsiębiorstwa monopolistycznego wyznacza punkt zrównania utargu krańcowego z kosztem krańcowym. Zysk monopolowy to różnica między utargiem całkowitym i kosztami całkowitymi. W okresie krótkim monopolista będzie dostarczał na rynek produkty po cenie równej utargowi przeciętnemu.
Ponieważ uniemożliwia wejście na rynek innym firmom, nie jest zagrożony ze strony konkurencji. Może również osiągnąć zyski nadzwyczajne. Monopoliści cieszą się uznaniem inwestorów w nowoczesnej gospodarce. Przedsiębiorstwo znajduje się w stanie równowagi to znaczy osiąga optimum ekonomiczne. W okresie długim monopolista nie musi produkować przy najniższym poziomie długookresowego kosztu przeciętnego.
Monopol naturalny
Monopol naturalny to sytuacja, w której na rynku istnieje tylko jeden producent danego dobra lub usługi. Bariery wejścia na ten rynek są wysokie, co utrudnia pojawienie się konkurencji. Monopole naturalne mają duże korzyści skali i mogą zawyżać ceny. Istnieją różne rodzaje monopoli naturalnych, takie jak sieciowe i punktowe.
Niestety produkcja na tym poziomie powodowałaby straty przedsiębiorstwa, gdyż cena nie pokrywałaby kosztów przeciętnych. Zatem aby uniknąć niewydajnych działań monopolisty przy jednoczesnym zachowaniu społecznych korzyści w obszarze kosztów produkcji danej jednostki organizacyjnej, do lat 60. ubiegłego wieku stosowano nacjonalizację monopolu, zakładając, że będzie ona prowadziła do osiągania korzyści w interesie publicznym, a działalność państwa będzie efektywna. Z powodu zakwestionowania skuteczności tej metody na tle nierealności niektórych założeń (np. doskonała informacja czy zerowe koszty transakcyjne), a także pasywnej działalności państwa w interesie publicznym zaczęto szukać nowego rozwiązania.
Przeczytaj także: Mechanizmy odwróconej krzywej popytu
Regulacja monopoli
Regulacja monopoli naturalnych może być administracyjna lub ekonomiczna. Organy regulujące mają wpływ na ustalenie maksymalnej ceny jak i minimalnej jakości produktu, a także usług zaspokajających potrzeby zbiorowe. Państwo ma moc regulującą takich obszarów rynku jak bariery wejścia, efekty zewnętrzne, koszty transakcyjne oraz niedoskonałą informację, co ma być efektem zwiększenia korzyści społecznych i maksymalizacji zadowolenia.
Uważa się, że jeżeli nie istnieją znaczne bariery wejścia do danej gałęzi oraz popyt na produkty bądź usługi jest w miarę elastyczny to monopolista nie będzie w stanie ustalać cen monopolowych. Jednak istnieją gałęzie w których ogromne nakłady kapitałowe wykluczają możliwość pojawienia się firm konkurencyjnych. Ponadto istotnym argumentem wydaję się być fakt, że produkcja tych przedsiębiorstw jest na poziomie niższym niż na poziomie najbardziej efektywnym (Pareto) z punktu widzenia mikroekonomii, czyli gdy krzywa popytu zrównuje się z krzywą długookresowego kosztu krańcowego.
Krytyka i alternatywne spojrzenia na monopol
Zdaniem Ludwiga von Misesa monopol występuje wtedy, gdy cała podaż danego produktu jest pod kontrolą jednego przedsiębiorcy lub grupy współdziałających ze sobą przedsiębiorstw. Taka sytuacja pozwala monopoliście na ograniczenie podaży i tym samym podniesienie ceny, nie czując zagrożenia przy tym ze strony mniejszych przedsiębiorstw działających w branży. Mises twierdzi, iż nie wystąpią ceny monopolistyczne, jeśli zmniejszenie podaży nie przyczyni się do wzrostu zysku netto.
Rothbard uważa, że nie można obiektywnie ustalić, czy jakaś cena jest ceną monopolistyczną. Wiadomo jedynie tyle, że wszyscy producenci dążą do takiej wielkości produkcji, która w oparciu o popyt, zapewnia jak największy przychód netto.
Przeczytaj także: Krzywa dochodowości: odwrócenie i jego znaczenie
Przeczytaj także: Wzrost bezrobocia a recesja
tags: #krzywa #popytu #w #monopolu
