Jakość Powietrza w Przestrzeniach Biurowych: Normy i Regulacje
- Szczegóły
Nowoczesne biuro to nie tylko nowoczesny budynek i nowoczesne wyposażenie biurowe, ale także warunki środowiskowe odpowiadające współczesnym oczekiwaniom. Zapewnienie w pomieszczeniach biurowych właściwych warunków pracy (komfortu cieplnego, akustycznego i wizualnego oraz wymaganej jakości powietrza) jest podstawą nie tylko dobrego samopoczucia pracowników, ale także wyższej produktywności podczas wykonywania obowiązków zawodowych.
Dopływ wymaganej ilości świeżego powietrza to podstawa sprawnej wentylacji. W każdym pomieszczeniu przeznaczonym na pobyt ludzi musi działać wentylacja. W większości przypadków zagwarantowanie zalecanej co najmniej 0,5-krotnego stopnia wymiany powietrza na godzinę wystarczy tradycyjny system wentylacji grawitacyjnej. Trzeba przy tym pamiętać, że wentylacja jako instalacja sanitarna dba jednocześnie o warunki cieplne i wilgotnościowe pomieszczeń oraz o właściwe warunki higieniczne użytkowników biur.
Normy w zakresie wymiany powietrza w budynkach biurowych są dużo bardziej restrykcyjne niż dla budynków mieszkalnych, ze względu na specyfikę tych pomieszczeń i wyzwaniom, jakie przed nimi stoją - znacznie większa ilość CO2 emitowanego przez pracowników i urządzenia biurowe oraz nadmiar ciepła. Nowoczesne biurowce z panoramicznymi przeszkleniami, ale również te modernizowane posiadają hermetyczną stolarkę okienną i drzwiową, która skutecznie blokuje napływ powietrza z zewnątrz, co sprzyja stagnacji powietrza.
Skuteczna wentylacja odgrywa kluczową rolę w budowaniu komfortu cieplnego, jednak prawidłowo wykonana jest niezauważalna dla użytkowników. Nawiewane powietrze oraz rozdział powietrza (jego przepływ przez pomieszczenia) w dużej mierze bazuje na prawidłowym doborze wszystkich elementów wentylacji.
W budynkach biurowych dopuszcza się stosowanie różnych typów wentylacji, w tym również wentylacji naturalnej, czyli grawitacyjnej. Wyjątkiem są pomieszczenia bez otwieranych okien, a także inne pomieszczenia, w których ze względów zdrowotnych, technologicznych lub bezpieczeństwa konieczne jest zapewnienie wymiany powietrza za pomocą wentylacji mechanicznej. Wentylację mechaniczną wywiewną lub nawiewno-wywiewną należy stosować również w przypadku budynków wysokich i w innych budynkach, w których zapewnienie odpowiedniej jakości środowiska wewnętrznego nie jest możliwe za pomocą wentylacji grawitacyjnej.
Przeczytaj także: Rola Inspekcji w ochronie powietrza
W polskim prawie obowiązuje rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 12.04.2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jedn.: Dz.U. z 2015 r. poz. 1422) dalej r.w.t.b.u. Zgodnie z 147 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12.04.2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jedn.: Dz.U. z 2015 r. poz. 1422) dalej r.w.t.b.u. wentylacja i klimatyzacja powinny zapewniać odpowiednią jakość środowiska wewnętrznego, w tym wielkość wymiany powietrza, jego czystość, temperaturę, wilgotność względną, prędkość ruchu w pomieszczeniu, przy zachowaniu przepisów odrębnych i wymagań Polskich Norm dotyczących wentylacji, a także warunków bezpieczeństwa pożarowego i wymagań akustycznych określonych w r.w.t.b.u.
Zgodnie z § 147 ust. 2 r.w.t.b.u. wentylację mechaniczną lub grawitacyjną należy zapewnić w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi, w pomieszczeniach bez otwieranych okien, a także w innych pomieszczeniach, w których ze względów zdrowotnych, technologicznych lub bezpieczeństwa konieczne jest zapewnienie wymiany powietrza.
Zgodnie z § 148 ust. 1 r.w.t.b.u. wentylację mechaniczną wywiewną lub nawiewno-wywiewną należy stosować w budynkach wysokich i wysokościowych oraz w innych budynkach, w których zapewnienie odpowiedniej jakości środowiska wewnętrznego nie jest możliwe za pomocą wentylacji grawitacyjnej. W pozostałych budynkach może być stosowana wentylacja grawitacyjna. Zgodnie z § 148 ust. 2 r.w.t.b.u. w pomieszczeniu, w którym jest zastosowana wentylacja mechaniczna lub klimatyzacja, nie można stosować wentylacji grawitacyjnej. Wymaganie to nie dotyczy pomieszczeń z urządzeniami klimatyzacyjnymi niepobierającymi powietrza zewnętrznego.
Z kolei rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26.09.1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 z późn. zm.) - dalej r.b.h.p. reguluje kwestie związane z temperaturą i wymianą powietrza w pomieszczeniach pracy. Zgodnie z § 30 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26.09.1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 z późn. zm.) - dalej r.b.h.p. w pomieszczeniach pracy należy zapewnić temperaturę odpowiednią do rodzaju wykonywanej pracy (metod pracy i wysiłku fizycznego niezbędnego do jej wykonania) nie niższą niż 14°C (287 K), chyba że względy technologiczne na to nie pozwalają. W pomieszczeniach pracy, w których jest wykonywana lekka praca fizyczna, i w pomieszczeniach biurowych temperatura nie może być niższa niż 18°C (291 K).
Zgodnie z § 31 r.b.h.p. pomieszczenia i stanowiska pracy powinny być zabezpieczone przed niekontrolowaną emisją ciepła w drodze promieniowania, przewodzenia i konwekcji oraz przed napływem chłodnego powietrza z zewnątrz.
Przeczytaj także: Analiza jakości powietrza w Serocku
W § 32 ust. 1 r.b.h.p. wskazano, że w pomieszczeniach pracy powinna być zapewniona wymiana powietrza wynikająca z potrzeb użytkowych i funkcji tych pomieszczeń, bilansu ciepła i wilgotności oraz zanieczyszczeń stałych i gazowych. W pomieszczeniach pracy, w których wydzielają się substancje szkodliwe dla zdrowia, powinna być zapewniona taka wymiana powietrza, aby nie były przekroczone wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń tych substancji. Zgodnie z § 33 ust. 1 r.b.h.p. wymagania dotyczące parametrów powietrza w pomieszczeniach pracy określają odrębne przepisy i Polskie Normy.
W myśl § 33 r.b.h.p. w pomieszczeniach pracy, w których następuje wydzielanie się ciepła przez promieniowanie w ilości przekraczającej na stanowiskach pracy 2500 kJ*godz/m2 należy stosować nawiewną wentylację miejscową. Parametry nawiewanego powietrza powinny spełniać wymagania dla mikroklimatu gorącego, określone w przepisach w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy.
Zgodnie z § 35 ust. 1 r.b.h.p. powietrze doprowadzane do pomieszczeń pracy z zewnątrz przy zastosowaniu klimatyzacji lub wentylacji mechanicznej powinno być oczyszczone z pyłów i substancji szkodliwych dla zdrowia.
Zgodnie z § 37 ust. 1 r.b.h.p. w przypadku zastosowania systemu klimatyzacji lub wentylacji mechanicznej należy zapewnić: odpowiednią konserwację urządzeń i instalacji klimatyzacyjnych i wentylacyjnych w celu niedopuszczenia do awarii, zastosowanie środków mających na celu ograniczenia natężenia i rozprzestrzeniania się hałasu i drgań powodowanych pracą urządzeń klimatyzacyjnych i wentylacyjnych. Obowiązkowe jest zastosowanie systemu kontrolnego sygnalizującego stan zagrożenia, jeżeli awaria wentylacji może zagrażać zdrowiu pracowników, w związku z wydzielaniem się w procesie pracy substancji szkodliwych.
W normalizacji dobrowolnej faktu dezaktualizacji normy nie należy wiązać z zakazem stosowania normy wycofanej [12]. W normach: PN-EN 15251: 2012P [9], PN-EN 13779: 2008P [8], PN-B-03430:1983/Az3:2000 (norma wycofana dn. W normach [8] i [9] podano wymagania projektowe zależnie od kategorii pomieszczenia lub klasy jakości powietrza wewnętrznego. Zostały one przedstawione w tabeli 1.
Przeczytaj także: Pomiary zanieczyszczeń w Stacji Czernica
W celu uwzględnienia w obliczeniach strumienia powietrza niezbędnego do rozcieńczenia zanieczyszczeń emitowanych przez materiały budowlane i wykończeniowe, w normie PN-EN 15251: 2012P [9] zdefiniowano trzy typy budynków i podano dla nich dopuszczalne wartości emisji zanieczyszczeń z materiałów budowlanych (tab. 2. 3. Zamieszczone w PN-EN 15251: 2012P [9] wymagania środowiska wewnętrznego zaleca się stosować do projektowania systemów w budynku i obliczania charakterystyki energetycznej. W tabeli 4.
W tabeli 4. znajdują się zalecane, przypadające na jedną osobę, minimalne wartości strumienia objętości powietrza zewnętrznego pochodzące z PN-EN 13779:2008P [8]. W [8] zauważono, że projektowe wartości strumienia objętości powietrza zewnętrznego mogą także uwzględniać emisje z innych źródeł, takich jak materiały budynku i jego wyposażenie. Podano także sposób działania wentylacji w okresach poza użytkowaniem pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi, w przypadku braku wymagań krajowych. Metoda ta ma zapewnić wymaganą jakość powietrza wewnętrznego na początku okresu użytkowania pomieszczeń. 1. zapewnienia podstawowego strumienia objętości powietrza wentylacyjnego w okresie poza użytkowaniem pomieszczeń, np. stosując wywiew z pomieszczeń higieniczno-sanitarnych - podany wg PN-EN 13779 (tab. 1.).
W tabeli 4. przedstawiono rekomendacje dla pomieszczeń biurowych, z uwzględnieniem ich kategoryzacji (opisanej w tabeli 1.). Wartości zostały podane dla osób wykonujących lekką pracę, w pozycji siedzącej (1,2 met). Zamieszczona w tabeli 5. temperatura operatywna może być obliczona w oparciu o temperaturę powietrza wewnętrznego, średnią temperaturę promieniowania otoczenia i średnią prędkość powietrza (zależność podana np. w PN-85/N-08013 [4]). Zgodnie z informacją w [9], w większości przypadków do określenia temperatury obliczeniowej dla systemów klimatyzacji można zastosować średnią temperaturę powietrza w pomieszczeniu. Jedynie gdy temperatura dużych powierzchni w pomieszczeniu znacznie się różni od temperatury powietrza w pomieszczeniu, zaleca się stosowanie temperatury operacyjnej. W tabeli 5. W normie PN-EN 15251: 2012P [9] nie zamieszczono wartości wilgotności względnej powietrza dla poszczególnych kategorii i typów pomieszczeń, gdyż zgodnie z zapisami w [9], nawilżanie lub osuszanie powietrza jest zwykle wymagane tylko w budynkach specjalnych, takich jak muzea, niektóre obiekty służby zdrowia, obiekty ze sterowanymi procesami produkcyjnymi, przemysł papierniczy itp. Uznaje się, że wilgoć ma niewielki wpływ na odczucia cieplne i odczuwalną jakość powietrza w pomieszczenia przy typowych wartościach temperatury powietrza w pomieszczeniach przewidzianych do pracy biurowej (<26°C) i umiarkowanego poziomu aktywności ( < 2 met, co odpowiada średniej aktywności w pozycji stojącej, np.
W [9] podane jest jedynie wymaganie, aby wilgotność względna powietrza nie była niższa niż 15÷20%, gdyż taka jej niska wartość powoduje suchość i podrażnienie oczu oraz dróg oddechowych i aby nie przekraczała 70% ze względu na namnażanie się grzybów pleśniowych i bakterii w efekcie długotrwałego utrzymywania się takich warunków. Ponieważ w normie PN-EN 7730:2006P [10] zastosowano inne podejście dla tego zagadnienia, definiując konkretne wartości wilgotności względnej dla lata i dla zimy, w tabeli 6. W celu przedstawienia maksymalnej wartości prędkości powietrza w pomieszczeniach skorzystano z zaleceń zawartych w normie dotyczącej komfortu cieplnego w środowisku umiarkowanym cieplnie - PN-EN 7730:2006P [10] i PN-B-03421:1973 [6] (tab. 7.).
Wydzielany podczas oddychania dwutlenek węgla jest ciągle (począwszy od czasu pracy opublikowanej w roku 1851 przez niemieckiego chemika i higienistę Maxa von Pettenkofera) uważany za wskaźnik zanieczyszczenia powietrza w pomieszczeniach. Jego stężenie, zmienne w czasie, zależnie od liczby osób obecnych w pomieszczeniu, stało się podstawą do powstania systemów wentylacji dostosowujących wymaganą wielkość strumienia powietrza wentylacyjnego do aktualnego stężenia tego gazu, czyli jednocześnie zapotrzebowania na powietrze zewnętrzne służące do jego rozcieńczenia (systemy DCV − Demand Controlled Ventilation - wentylacja z regulacją według potrzeb). W przypadku takiej wentylacji zaleca się, aby stężenie CO2 nie przekraczało wartości obliczeniowych. Podczas projektowania systemów DCV należy odnieść się do zalecanych wartości przyrostu CO2 ponad jego stężenie na zewnątrz budynku (tab. 8. i 9.).
W tabeli 10. zamieszczono porównanie wyników obliczeń wymaganego minimalnego strumienia powietrza zewnętrznego według norm: PN-EN 13779:2008P [8], PN-EN 15251:2012P [9] i PN-B-03430:1983/Az3: 2000 [7] dla biura wielkopowierzchniowego (powierzchnia 150 m2, wysokość 3,5 m, zakaz palenia, budynek o niskiej emisyjności). Uzyskano zbliżone wyniki dla kategorii pomieszczeń WEW3 - umiarkowana jakość powietrza wewnętrznego według PN-EN 13779:2008P [8] (tab. 2.), kategoria III - akceptowalny, umiarkowany poziom oczekiwań; który może być stosowany w przypadku budynków istniejących według PN-EN 15251:2012P [9] (tab. 1.), mieszczące się w zakresie określonym w oparciu o zalecenia zamieszczone w PN-B-03430:1983 /Az3: 2000 [7].
Kryteria oceny środowiska cieplnego w ogrzewanych i mechanicznie chłodzonych budynkach powinny opierać się na wskaźnikach komfortu cieplnego PMV (ang. Predicted Mean Vote - przewidywana średnia ocena) i PPD (ang. Predicted Percentage of Dissatisfied - przewidywany odsetek niezadowolonych). W tabelach poniżej podano wartości projektowe parametrów powietrza wraz z temperaturą operatywną w budynkach biurowych z aktywnymi systemami grzewczymi w sezonie zimowym i aktywnymi systemami chłodzenia w sezonie letnim, zapewniające spełnienie warunków komfortu cieplnego. ² Temperatura wewnętrzna operatywna na potrzeby obliczeń energetycznych na cele chłodzenia i ogrzewania określona dla wilgotności względnej powietrza w sezonie chłodniczym ok. 60%, a w sezonie grzewczym ok. W biurach (pojedynczych, wielkopowierzchniowych, salach konferencyjnych) projektowa temperatura operatywna została określona dla aktywności metabolicznej 1,2 met (praca lekka w pozycji siedzącej) i izolacyjności cieplnej odzieży 0,5 clo w lecie oraz 1,0 clo w zimie, wilgotności względnej powietrza 50% i prędkości powietrza <0,1 m/s. Zarówno wartości temperatury powietrza, jak i dopuszczalne stężenie CO2 przedstawiono dla osób niezaadaptowanych do występujących aktualnie warunków wewnętrznych. Stężenie CO2 można traktować zarówno jako wskaźnik obecności ludzi, jak i do regulacji wentylacji według potrzeb. Podane w tabelach kategorie jakości środowiska wewnętrznego są powiązane z poziomem oczekiwań użytkowników. Normalny poziom to kategoria II (wymagania średnie), zaś I dotyczy osób szczególnie wrażliwych na warunki środowiskowe (dzieci, osoby starsze, chorzy, osoby z niepełnosprawnościami). W tabelach przedstawiano przede wszystkim wymagane minimalne strumienie powietrza zewnętrznego związane z obecnością ludzi, a także wydzielaniem przez nich dwutlenku węgla i biozanieczyszczeń.
tags: #jakość #powietrza #w #przestrzeniach #biurowych #normy
