Jakość Powietrza w Krośnie i Województwie Podkarpackim: Aktualna Sytuacja i Działania
- Szczegóły
Smog, choć nie jest nowym zjawiskiem, z roku na rok coraz silniej daje się we znaki mieszkańcom Polski, zwłaszcza zimą. W uproszczeniu to chmura zanieczyszczeń zawierająca pyły i gazy, które mają szkodliwy wpływ na zdrowie ludzi, środowisko oraz klimat.
Smog - Co To Takiego?
Czym jest smog? To zjawisko powstające głównie w wyniku działalności człowieka. W Polsce wyróżniamy dwa główne rodzaje smogu:
- Smog typu londyńskiego (tzw. kwaśny), który dominuje w zimie, kiedy to palenie w piecach i kotłach, zwłaszcza węglem, emituje duże ilości zanieczyszczeń do atmosfery.
- Smog fotochemiczny (tzw. typu Los Angeles), który występuje częściej latem, w wyniku reakcji chemicznych między zanieczyszczeniami przy dużym nasłonecznieniu.
W obu przypadkach główne źródła zanieczyszczeń to transport, przemysł, a przede wszystkim tzw. niska emisja, czyli zanieczyszczenia pochodzące z domowych pieców (np. kopciuchów).
Pyły Zawieszone PM10 i PM2.5 - Główne Składniki Smogu
Wiadomo czym jest smog, ale warto jeszcze wiedzieć, że jednymi z najbardziej niebezpiecznych składników smogu są drobne pyły zawieszone - PM10 i PM2.5. Wielkość tych cząstek jest wyrażana w mikrometrach (µm), a ich szkodliwość polega na zdolności do wnikania głęboko w układ oddechowy, a nawet do krwiobiegu.
PM2.5 jest szczególnie niebezpieczny, ponieważ jest tak drobny, że może docierać do płuc i serca, prowadząc do poważnych problemów zdrowotnych.
Przeczytaj także: Rola Inspekcji w ochronie powietrza
PM2.5 to pył, którego cząsteczki są nie większe od 2,5μm. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opisała go jako najbardziej szkodliwy dla zdrowia człowieka w grupie zanieczyszczeń atmosferycznych. Jego szkodliwość wynika między innymi z tego, że jego cząsteczki są na tyle małe, że mogą przenikać przez pęcherzyki płucne do krwiobiegu. Udowodniono, że ciągłe oddychanie zanieczyszczonym pyłem PM2.5 powietrzem skraca średnią długość życia. Nawet krótkotrwała ekspozycja może być szkodliwa, zwiększając ryzyko chorób układu oddechowego i krwionośnego. Dodatkowo znane są dokuczliwe objawy występujące bezpośrednio w wyniku kontaktu ze skażonym powietrzem, jak: kaszel, nasilenie astmy, uczucie duszności. Oddychanie powietrzem skażonym pyłem PM2.5 zwiększa też ryzyko zawału i arytmii.
PM10 to pył, złożony z cząstek o średnicy mniejszej lub równej 10μm. Jego występowanie jest związane przede wszystkim z procesem spalania paliw stałych i ciekłych. Pył może zawierać substancje toksyczne, szkodliwe dla ludzi. Dym, sadza, azbest, cząsteczki metali (arsen, nikiel, kadm, ołów), dioksyny, furany i benzpopiren i inne wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne - to wszystko nie tylko brzmi strasznie, ale ma też negatywny wpływ na nasze zdrowie.
Jakość Powietrza w Polsce - Gdzie Jest Najgorzej?
Polska niestety regularnie znajduje się w czołówce krajów Europy z największym poziomem zanieczyszczeń powietrza. Według danych z Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska (GIOŚ) najbardziej zanieczyszczonymi regionami są Małopolska, Śląsk oraz Dolny Śląsk. W czołówkach zestawień pojawia się Nowa Ruda.
Problemem jest także obecność benzo(a)pirenu, który powstaje przy spalaniu węgla i drewna - jego stężenie w polskim powietrzu jest wielokrotnie wyższe niż normy unijne.
Jakość powietrza w podkarpackim
W województwie podkarpackim utrzymuje się pozytywny trend poprawy jakości powietrza obserwowany od 2022 r. Na całym obszarze województwa dotrzymano poziomów dopuszczalnych dla pyłów zawieszonych PM10 i PM2,5, co oznacza, że przeciętne stężenia tych pyłów nie przekraczają norm unijnych.
Przeczytaj także: Analiza jakości powietrza w Serocku
W raporcie wojewódzkim za rok 2024 w zakresie powietrza wskazano, iż mimo ogólnej poprawy, w 2024 r. średnioroczne stężenia pyłów PM10 i PM2,5 nieco wzrosły w porównaniu z rokiem 2023. Odnotowano również więcej dni z przekroczeniami normy dobowej PM10, co oznacza, że epizody smogowe wciąż występują - zwłaszcza w sezonie grzewczym.
W przypadku benzo(a)pirenu, silnie rakotwórczego związku powstającego m.in. przy spalaniu paliw stałych, sytuacja się pogorszyła. W 2024 r. przekroczenia poziomu docelowego B(a)P wystąpiły na 6 z 13 stacji pomiarowych: w Dębicy, Nisku, Jarosławiu, Jaśle, Tarnobrzegu i Boguchwale. Zasięg obszarów przekroczeń zwiększył się aż o 72,3% w porównaniu z 2023 r., co wskazuje na narastający problem emisji z sektora komunalno-bytowego (piece domowe, tzw.
Aktualny stan zanieczyszczenia powietrza PM10 i PM2.5 w woj. podkarpackim
1.03.2026 jakość powietrza w podkarpackim jest dobra 😃.
Uśrednione dla w woj. podkarpackim pomiary jakości powietrza wynosiły wtedy:
- skażenie PM2.5: 80% normy (20 µg/m³). Zanieczyszczenie maleje.
- skażenie PM10: 72% normy (29 µg/m³). Zanieczyszczenie maleje.
Stan powietrza w poszczególnych miastach:
- Rzeszów: PM2.5: 76% normy. PM10: 65% normy.
- Przemyśl: PM2.5: 188% normy. PM10: 212% normy.
W powiecie rzeszowskim średnie dzienne stężenie PM10 osiąga wartości, które często znacznie przekraczają poziom referencyjny. Wg. rankingu „Najlepsze miasta do życia w Polsce” z 2025r. problem zanieczyszczonego powietrza w stolicy Podkarpacia jest zauważalny w skali kraju. W kategorii „jakość powietrza” Rzeszów zajmuje przedostatnie miejsce, wyprzedzając jedynie Warszawę.
Przeczytaj także: Pomiary zanieczyszczeń w Stacji Czernica
Normy Jakości Powietrza
Unia Europejska i Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ustalają normy dotyczące stężeń pyłów zawieszonych, które kraje członkowskie powinny przestrzegać. Dla pyłu PM10 średnia dobowa norma wynosi 45 µg/m³, a dla PM2.5 - 15 µg/m³.
W Polsce niestety te normy często są przekraczane, zwłaszcza zimą. Choć poziom zanieczyszczeń powoli spada, droga do osiągnięcia unijnych standardów jest jeszcze długa.
Normy określone zostały w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu. Zgodnie z nimi:
- Skażenie PM10: dobowy poziom stężeń pyłu PM10 wynosi 50µg/m³ i nie może być przekroczony częściej niż 35 dni w roku. Dodatkowo średnia roczna nie może przekraczać 40 µg/m³.
- Skażenie PM2.5: dla pyłu PM2.5 rozporządzenie zawiera tylko normę roczną, która wynosi 25µg/m³. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) przyjęła normę dobową, która wynosi 25µg/m³. Należy pamiętać, że każdy poziom stężenia pyłu PM2.5 niekorzystnie wpływa na nasze zdrowie.
Skutki Zdrowotne Smogu
Smog jest niewidzialnym wrogiem, którego wpływ na zdrowie jest niestety bardzo dotkliwy. Ekspozycja na zanieczyszczenia powietrza może prowadzić do chorób układu oddechowego (astmy, przewlekłego zapalenia oskrzeli), chorób serca, a także zwiększać ryzyko udarów i przedwczesnej śmierci. Szczególnie zagrożone są dzieci, osoby starsze oraz te z chorobami przewlekłymi.
Szacuje się, że w Polsce smog przyczynia się do przedwczesnej śmierci kilkudziesięciu tysięcy osób rocznie.
Smog negatywnie wpływa także na zdrowie psychiczne. Wykazano, że osoby narażone na wysoki poziom zanieczyszczeń powietrza częściej cierpią na depresję, lęki oraz zaburzenia nastroju. Zanieczyszczone powietrze wpływa również na obniżenie jakości życia, przyczyniając się do szybszego zmęczenia, problemów z koncentracją oraz bólu głowy
Raport „Mapa postaw społecznych wobec zanieczyszczeń powietrza” (CMKP, 2025) szacuje, że ok. 40 000 osób rocznie w Polsce umiera przedwcześnie z powodu narażenia na zanieczyszczone powietrze. Europejska Agencja Środowiska (wg doniesień medialnych) również przytacza tę liczbę jako jeden z wyższych wskaźników w UE. Inne źródła podają szacunkowo ok. 43 000 zgonów rocznie związanych z pyłem PM2,5 w Polsce (np.
W 2021 roku w Polsce zanieczyszczenie powietrza przyczyniło się do około 53,4 tysiąca przedwczesnych zgonów. Najwięcej zgonów - około 47,3 tysiąca - było skutkiem narażenia na drobny pył zawieszony PM2,5, który najłatwiej przenika do organizmu.
Na poziomie globalnym wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie ocenia się na miliony przedwczesnych zgonów rocznie. We wcześniejszych analizach Światowej Organizacji Zdrowia i raportach State of Global Air wskazywano na około7 mln rocznie zgonów związanych z powietrzem zewnętrznym a także domowym. W badaniu opublikowanym w 2025 r. przez zespół z University College London i Stockholm Environment Institute wskazano, że wyłącznie emisje z przemysłu naftowego i gazowego w USA odpowiadają za około 90 tys.
W analizach odnoszących się do lat 2018-2022 Europejskiego Centrum Czystego Powietrza, szacuje się, że dzięki poprawie jakości powietrza w trzech województwach (śląskim, małopolskim, mazowieckim) uniknięto około 25 tys. zgonów.
Jak Monitoruje Się Jakość Powietrza?
Jakość powietrza w Polsce jest monitorowana przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska za pomocą licznych stacji pomiarowych rozlokowanych po całym kraju. Wskaźniki jakości powietrza, takie jak Indeks Jakości Powietrza, pozwalają w czasie rzeczywistym śledzić poziom zanieczyszczeń i wydawać alerty smogowe, szczególnie przydatne w okresach zimowych.
W Polsce, ze względu na wysoki poziom zanieczyszczeń, przyjęto także system alertów smogowych, w ramach których ogłaszane są komunikaty, gdy poziomy zanieczyszczeń znacząco przekraczają normy. Alarm smogowy ogłasza się m.in. przy stężeniu PM10 powyżej 300 µg/m³, a to sygnał dla mieszkańców, aby unikać wychodzenia na zewnątrz, zwłaszcza osoby szczególnie narażone na skutki smogu.
Aby zweryfikować bieżącą jakość powietrza, korzystamy z otwartych danych dostarczanych przez system Sensor.Community oraz GIOS. Dane pochodzące z czujników znajdujących się w rejonie, dla którego przygotowujemy raport, uśredniamy w przedziale ostatnich 15 minut i publikujemy w przystępnej formie. Dla uproszczenia za górną normę PM2.5 przyjęliśmy 25µg/m³, dla PM10 40µg/m³.
Działania Antysmogowe - Walka o Czyste Powietrze
Polska podejmuje różne działania, aby ograniczyć zanieczyszczenia i poprawić jakość powietrza. Jednym z kluczowych elementów tej strategii jest program Czyste Powietrze, który oferuje wsparcie finansowe na wymianę starych pieców (tzw. „kopciuchów”) oraz termomodernizację budynków.
W dużej mierze to od nas samych zależy, jaki jest poziom zanieczyszczeń powietrza zarówno w całym kraju, jak i w naszej najbliższej okolicy. Codziennie podejmujemy szereg decyzji o tym, w jaki sposób ogrzewamy nasz dom, czy wybieramy publiczne środki transportu, czy w końcu dbamy o to, aby nasze samochody były jak najmniej emisyjne.
Wspierają nas w tym rozmaite programy finansowane przez rząd i samorządy. Jednym z nich jest program Czyste Powietrze. Bierze w nim udział wiele gmin również z woj. zachodniopomorskiego, przez co jego mieszkańcy mogą ubiegać się o dofinansowanie na zmianę sposobu ogrzewania czy termomodernizację budynku mieszkalnego.
Program Czyste powietrze został stworzony, ponieważ wg badań aż 45 tyś osób umiera w Polsce z powodu zanieczyszczeń powietrza. SMOG, który odpowiedzialny jest za wiele chorób w dużej mierze spowodowany jest przez przestarzałe i nieekologicznie sposoby ogrzewania domów jednorodzinnych, ale też kamienic starego typu. To właśnie główny powód powstania programu Czyste powietrze, dzięki któremu można otrzymać dotację na:
- wymianę, zakup oraz montaż źródeł ciepła (takich które spełniają wymagania programu),
- mikroinstalację fotowoltaiczną,
- wymianę okien, drzwi zewnętrznych i bram garażowych,
- montaż i modernizację instalacji ciepłej wody użytkowej i instalacji centralnego ogrzewania,
- docieplenie domu,
- instalację wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła.
Co trzeba zrobić, aby otrzymać wsparcie w ramach programu Czyste Powietrze?
- Zapoznaj się z regulaminem i dokumentacją, która będzie Ci niezbędna do całej procedury.
- Sprawdź potrzeby energetyczne swojego budynku. Najlepszym rozwiązaniem będzie audyt energetyczny budynku.
- Wypełnij właściwy wniosek i prześlij go lub dostarcz do odpowiednich organów.
- Podpisz umowę o dofinansowanie
- Wypełnij i złóż wnioski o wypłaty dofinansowania
- Zakończ inwestycje i zaproś wizytatora, który potwierdzi poprawność wykorzystania dofinansowania
- Utrzymaj inwestycję przez 5 lat od jej zakończenia.
W zależności od osiąganego dochodu właściciele domów jednorodzinnych w ramach programu mogą otrzymać nawet 30 tys. złotych, a przy podwyższonym poziomie dofinansowania nawet 37 tys.
Dokładne informacje na temat poszczególnych kwot, które można przeznaczyć na termomodernizację lub zmianę sposobu ogrzewania budynku w ramach programu Czyste Powietrze, można znaleźć na stronie programu czystepowietrze.gov.pl.
Beneficjentami programu mogą zostać nie tylko właściciele lub współwłaściciele jednorodzinnych budynków mieszkalnych, ale też właściciele osobnych, wydzielonych mieszkań w budynkach jednorodzinnych. Warunkiem jest posiadanie osobnej księgi wieczystej.
Wnioski o dofinansowanie w ramach projektu Czyste Powietrze należy składać do Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej obejmującego swoim działaniem teren województwa, w którym zlokalizowany jest budynek mieszkalny należący do przyszłego beneficjenta.
Powietrze, którym oddychamy, nie jest wolne od zagrożeń. Nawet jeśli nie widzimy smogu, jego skutki odczuwamy wszyscy - poprzez większą liczbę zachorowań na astmę, nowotwory i choroby serca. Dlatego tak ważne są lokalne działania na rzecz czystego powietrza: ograniczanie spalania paliw stałych, modernizacja transportu, zieleń miejska oraz monitoring jakości powietrza.
tags: #jakosc #powietrza #krosno #gios
