Jakość Powietrza w Polsce w Latach 80. Statystyki i Wyzwania
- Szczegóły
Miniony rok obfitował w zupełnie nowe problemy społeczne, tym samym mogliśmy na chwilę zapomnieć o niewyobrażalnych zanieczyszczeniach powietrza. Niestety często przypominamy sobie o nich dopiero w środku zimy, gdy po raz kolejny statystyki pokazują, jak zła jest sytuacja smogowa w Polsce. Co roku Polska w okresie zimowym staje się „czerwoną plamą” na europejskiej mapie jakości powietrza.
Od kilku lat problem smogu jest coraz szerzej komentowany w ogólnopolskich mediach, powstaje coraz więcej publikacji naukowych w tym zakresie, a eksperci branżowi potwierdzają stale rosnącą świadomość problemu, jakim jest smog i jego wpływu na człowieka. Świadczyć może o tym chociażby popularność „Programu Czyste Powietrze - Smog stop czy liczne programy edukacyjne i kampanie społeczne.
Autorzy raportu chcą jednak zwrócić uwagę odbiorców na mniej powszechny aspekt związany ze smogiem, a mianowicie na fakt, że nawet krótkotrwałe oddychanie mocno zanieczyszczonym powietrzem znacząco wpływa na nasze zdrowie i samopoczucie. Substancje te wpływają na funkcjonowanie całego organizmu i skutkują wieloma chorobami np. układu krążenia, oddechowego, nerwowego, hormonalnego, czy przyspieszeniem procesów starzenia, nowotworami, nawet przedwczesnymi zgonami.
Szacuje się, że każdego roku w Polsce około 45 tysięcy osób umiera na skutek zanieczyszczeń powietrza. Koszty zdrowotne wynikające z zanieczyszczeń powietrza szacowane są np. Ponad 80% europejczyków mieszkających w maistach oddycha powietrzem, które nie spełnia norm ustanowionych przez WHO. Niestety w kwestii zanieczyszczeń powietrza, Polska należy do niechlubnej czołówki.
Źródła i Rodzaje Zanieczyszczeń
Wynika to głównie ze sposobu produkcji energii cieplnej i elektrycznej w naszym kraju, a także z modelu transportu, czyli przeważającej liczby pojazdów z silnikami spalinowymi. Jednym z najbardziej niebezpiecznych zanieczyszczeń atmosferycznych są tzw. cząsteczki PM2,5, czyli aerozole o średnicy nie większej niż 2,5 μm, które po dostaniu się do ludzkiego organizmu trafiają od razu do krwiobiegu i innych organów. Poza pyłami w zanieczyszczonym powietrzu znajdują się: dwutlenek siarki, tlenki azotu, tlenki węgla, węglowodory, aldehydy, ozon i inne.
Przeczytaj także: PE a bezpieczeństwo wód mineralnych
W 2022 roku szerokim echem odbiły się wyniki badań opublikowane w czasopiśmie naukowym ScientificReports, z których wynikało, że mieszkańcy Krakowa, którzy dziennie spędzają około cztery godziny na zewnątrz, wdychają szkodliwe substancje odpowiadające wypaleniu dziesięciu paczek papierosów w miesiącu.
I choć ruch ten pozwolił zwiększyć bezpieczeństwo energetyczne Polaków to niestety przyczynił się do zwiększenia ilości zanieczyszczeń pochodzących z tzw. niskiej emisji, czyli ze spalania paliw stałych - węgla oraz odpadów w domowych piecach. Niska emisja, czyli ogrzewanie domów i budynków publicznych z użyciem węgla lub drewna przyczyniające się do emisji zanieczyszczeń pyłowych i zjawiska smogu oraz kwaśnych mgieł i kwaśnych deszczy.
Zanieczyszczenia pyłowe - za ich emisję odpowiadają głównie gospodarstwa domowe oraz działalność przemysłowa (łącznie 60% emisji). Polska zajmuje 14 miejsce w Europie wg. Tlenki węgla - emitowane głównie przez gospodarstwa domowe i transport (łącznie 80% emisji). Polska zajmuje 7 miejsce w Europie wg. Dwutlenek węgla - emitowany głównie przez energetykę i przemysł. Polska zajmuje 10 miejsce w Europie wg. Tlenki azotu - emitowane głównie przez transport, elektrownie oraz rolnictwo (łącznie 80% całej emisji). Polska zajmuje 10 miejsce w Europie wg. Dwutlenek siarki - emitowany głównie przez elektrownie (50%) oraz w mniejszym stopniu gospodarstwa domowe i przemysł (po 20%). Polska zajmuje 8 miejsce w Europie wg.
Wartym odnotowania jest fakt, że Polska emituje stosunkowo dużo zanieczyszczeń na mieszkańca w porównaniu z innym krajami. W tym rankingu Polska wyprzedza np. znacznie bardziej uprzemysłowione - Niemcy czy Francję i znajduje się w 10 państw o najwyższej całkowitej emisji gazów cieplarnianych per capita w Europie (wg. Mapa jakości powietrza w Europie w dniu 1 listopada 2021 r. Zła jakość powietrza dotyczy przede wszystkim niezwykle niebezpiecznych dla zdrowia cząstek PM <2,5 μm.
Stan Środowiska w PRL i Obecnie
1. Najbardziej istotne przekształcenia środowiska naturalnego w Polsce obserwowaliśmy w okresie PRL, zwłaszcza w latach 70-tych i 80-tych. Efektem takiego sterowania gospodarką była znacząca degradacja środowiska przyrodniczego we wszystkich jego obszarach. Skutki tych działań w naszym kraju odczuwalne są do dzisiaj, przede wszystkim ze względu na niewystarczające działania na rzecz zmiany istniejącego stanu rzeczy (zwłaszcza w energetyce).
Przeczytaj także: Optymalna wilgotność powietrza
Od lat 90-tych podejmowane są jednak istotne i z każdym rokiem coraz większe wysiłki na rzecz poprawy stanu środowiska w Polsce. Formalne utworzenie Ministerstwa Środowiska w 1999 r. Znaczący rozwój prawodawstwa w zakresie ochrony środowiska m.in. Pilnowaniem stanu środowiska w Polsce zajmują się wyspecjalizowane instytucje. Państwowy Monitoring Środowiska to koordynowany przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ) system nadzoru nad stanem środowiska.
2. Pod względem jakości powietrza w Polsce od lat 80-tych udało się uczynić bardzo niewielki postęp - najmniejszy ze wszystkich obszarów ochrony środowiska. Obecność dużej ilości zakładów przemysłowych o wysokim stopniu szkodliwości dla atmosfery np. W tej kwestii podjęto najbardziej zdecydowane działania i sytuacja ulega poprawie. Przykładem skutecznej walki z tym problemem jest Kraków, gdzie zakazano palenia węglem i drewnem. Istotny negatywny wpływ na jakość powietrza w Polsce ma cały czas rozwijający się transport samochodowy.
Stan środowiska naturalnego w Polsce ulega powolnej, ale stałej poprawie. Największe zanieczyszczenia tak powietrza jak i wód czy gleb, związane są rozwojem przemysłu ciężkiego, którego szczyt Polska ma już za sobą. Znacząca intensyfikacja produkcji rolnej, m.in. Bardzo niski poziom świadomości ekologicznej społeczeństwa skutkujący m.in. Brak wystarczających działań na rzecz ochrony środowiska w tym inwestycyjnych (np. Owoc 45 lat PRL to przede wszystkim potężne zakłady przemysłowe - np. Dodatkowym elementem wartym wspomnienia jest relatywnie niski stopień ochrony terenów szczególnych.
Choć w okresie 1945-1989 powstało 13 z 23 polskich Parków Narodowych, to 7 z nich powstało w latach 50-tych, a w latach 60-tych, 70-tych i 80-tych tylko po 2 w każdej dekadzie.
Działania na Rzecz Poprawy Jakości Powietrza
U naszych zachodnich sąsiadów od lat możemy podglądać jak powstają kolejne wieże antysmogowe, ekrany pochłaniające spaliny, panele przeciwpyłowe. Proekologiczna komunikacja miejska i redukcja spalin samochodowych to odwieczne wyzwania, które z roku na rok pojawiają się w czołówce wydatków chyba wszytskich polskich miast. I mamy: kolejna linia metra i piękne ścieżki rowere... Ale czy zmiany nie dzieją się za wolno? Kolejną sprawą jest wciąż znikoma edukacja i świadomość społeczna. A nawet jeśli i tak, powoli, powoli ma się ku dobremu, to przecież nasze fatalne przyzwyczajenia są głęboko zakorzenione.
Przeczytaj także: Mierniki wilgotności owsa – przegląd i zastosowanie
Kluczowa dla walki ze smogiem w Polsce jest wymiana tych najbardziej kopcących pieców na bardziej ekologiczne. Zaraz za tym, wśród rozwiązań znanych (a wciąż nie w pełni stosowanych) jest zieleń i woda w mieście. Nie tylko parki, ale i ogrody na dachach, stawy, kanały i wiele innych rozwiązań, o których do czasu, gdy naprawdę ciężko jest oddychać, zdajemy się zapominać i betonoza wygrywa...
W zanieczyszczonym już środowisku, architekci projektują lub modernizują budynki, aby zmaksymalizować zdrowie mieszkańców wewnątrz ich pomimo tragicznych warunków zewnętrznych. Polega to na odzielaniu zanieczyszczeń i oczyszczaniu, dzięki czemu wprowadzanie tak zwanego świeżego powietrza jest zminimalizowane i silnie filtrowane, a przegroda budynku jest traktowana jako hermetyczne uszczelnienie pomiędzy mieszkańcami a światem zewnętrznym.
Budynki mogą też odgrywać czynną rolę w poprawianiu warunków środowiskowych wewnątrz i na zewnątrz. Projektujący wybierają materiały samoczyszczące i powłoki fotokatalityczne, które w wymierny sposób zmniejszają lokalne stężenie cząstek zawieszonych w powietrzu. Roślinne powierzchnie są wykorzystywane do oczyszczania i natleniania powietrza, a całe systemy są często dodatkowo wspomagane wentylatorem, aby zwiększyć skuteczność procesu filtracji. Takie rozwiązanie jest raczej środkiem zaradczym i wiąże się z dużymi kosztami realizacji. Aczkolwiek rozwiązania tzw. smog-eating designu są z roku na rok coraz popularniejsze i bardziej dostępne.
tags: #jakość #powietrza #w #Polsce #lata #80
