Jakość Powietrza w Polsce: Normy, Wyzwania i Działania

Szczegóły: Opublikowano: 02. April 2026

Zanieczyszczenie powietrza w Polsce to fakt. Mamy najgorsze powietrze w Europie, a jednocześnie Polacy są niezwykle słabo informowani na temat problemów z zanieczyszczeniem powietrza. Do ludzi powoli docierają pewne informacje, jednak są one bardzo ubogie, nieprecyzyjne i ogólne. Chcielibyśmy przedstawić bardzo konkretne liczby na temat problemu smogowego w Polsce.

Zgodnie z badaniami podanymi przez Komisję Europejską aż 43 000 Polaków rocznie umiera przedwcześnie w związku z powikłaniami wywołanymi przez zanieczyszczone powietrze! Wydawałoby się, że skoro jesteśmy tak bardzo poszkodowani i narażani ze względu na zanieczyszczenia w powietrzu, to powinniśmy je dobrze znać. Jednak aż 60% Polaków twierdzi, że oddychają zdrowym lub nawet bardzo zdrowym powietrzem.

65% Polaków nie czuje się wystarczająco poinformowana o jakości powietrza w swojej miejscowości i aż 70% chciałoby mieć łatwy dostęp do takich informacji. W prawie całej Polsce przekroczone są normy pyłów zawieszonych PM10, PM2,5 lub benzo[a]pirenu. Benzo[a]piren to jeden z najgroźniejszych związków rakotwórczych. Średnio w Polsce związek ten przekracza w powietrzu prawie sześciokrotność dopuszczalnej normy. W porównaniu z innymi krajami Unii Europejskiej jesteśmy oczywiście na czarnym końcu listy.

Polskie Normy a Standardy Europejskie

W Finlandii wystarczy 50 µg/m3 pyłów zawieszonych w powietrzu, aby władze informowały o tym obywateli. Alarm smogowy we Francji wszczynany jest, gdy w powietrzu znajduje się 80 µg/m3. W Polsce natomiast próg informacyjny to 200 µg/m3, a alarm smogowy rozpoczynamy dopiero od 300 µg/m3! No cóż, gdybyśmy mieli tak restrykcyjne normy jak we Francji, alarm w Krakowie utrzymywałby się przez około 100 dni w roku. Władze najwyraźniej wolą unikać tematu i nie przysparzać sobie pracy.

Poziomy zanieczyszczenia powietrza w poszczególnych miastach europejskich były zgłaszane już wcześniej, ale ta nowa analiza danych oferuje pierwsze ogólnoeuropejskie porównanie zanieczyszczenia w różnych regionach. Ponadto wykorzystaliśmy dane, aby zidentyfikować dwa kontrastujące ze sobą miejsca. Po pierwsze - w północnych Włoszech, gdzie poziom zanieczyszczenia jest stale wysoki. Po drugie - w południowej Polsce, gdzie są one wysokie, ale spadają.

Przeczytaj także: Sklepy z wodą demineralizowaną w Stalowej Woli

Jak Sprawdzić Jakość Powietrza?

Aby sprawdzić poziom zanieczyszczenia powietrza wystarczy zainstalować jedną z popularnych aplikacji pomiarowych - dostępnych za darmo. O tym, jaki jest aktualny stan jakości powietrza poinformują nas także nowoczesne oczyszczacze powietrza. Zazwyczaj bowiem wyposażone są one w kolorowy pasek, który na bieżąco wskazuje ilość zanieczyszczeń w naszym otoczeniu i uruchomi się wówczas, gdy zostaną przekroczone normy.

Roczna Ocena Jakości Powietrza za 2024 rok

Prezentujemy roczną ocenę jakości powietrza za 2024 rok. Na obszarze wszystkich województw dotrzymane zostały normy jakości powietrza dla 6 zanieczyszczeń: dwutlenku siarki, tlenku węgla, benzenu oraz zanieczyszczeń oznaczanych w pyle PM10: kadmu, niklu i ołowiu. Wypełniając obowiązek wynikający z art. 89 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz. U. 2024 poz. Wyniki klasyfikacji 46 ocenianych stref zawarte zostały w wojewódzkich raportach z oceny jakości powietrza za rok 2024.

Raporty te w terminie do 29 kwietnia 2025 r. zostały przekazane do właściwych terytorialnie zarządów województw. Zgodnie z obowiązkiem zawartym w art. 89 ust. 1a ustawy Poś, wprowadzonym w 2024 roku przez art. Ocena pod kątem ochrony zdrowia ludzi została wykonana dla 12 zanieczyszczeń: dwutlenku siarki (SO2), dwutlenku azotu (NO2), tlenku węgla (CO), ozonu (O3), benzenu (C6H6), pyłu zawieszonego PM10, pyłu zawieszonego PM2,5 oraz zanieczyszczeń oznaczanych w pyle PM10: benzo(a)pirenu (B(a)P), arsenu (As), kadmu (Cd), niklu (Ni) i ołowiu (Pb).

Ocena wykazała jednocześnie poprawę jakości powietrza w odniesieniu do dwutlenku azotu w centrach dużych miast. Liczba stref z przekroczeniem średniorocznego poziomu dopuszczalnego dla tego zanieczyszczenia obniżyła się z 4 do 2. Przekroczenia miały charakter lokalny i wystąpiły wyłącznie na obszarach oddziaływania transportu samochodowego w Krakowie i Katowicach. Oceniany 2024 rok, w porównaniu do roku 2023, charakteryzował się nieco wyższymi wartościami stężeń pyłu zawieszonego PM10.

Średnie roczne stężenie pyłu zawieszonego PM10, obliczone jako średnia ze wszystkich stacji w kraju, w 2024 roku zwiększyło się o około 7% w porównaniu do roku 2023. Przekroczenie średniodobowego poziomu dopuszczalnego pyłu zawieszonego PM10 odnotowano na obszarach trzech województw: śląskiego, małopolskiego oraz dolnośląskiego (strefa dolnośląska, aglomeracja krakowska, strefa małopolska, aglomeracja górnośląska, strefa śląska). W 2024 roku przekroczenie średniorocznego poziomu dopuszczalnego PM2,5 wystąpiło na obszarach czterech stref (aglomeracje: górnośląska i łódzka, miasto Częstochowa oraz strefa łódzka).

Przeczytaj także: Stalowa Wola - oczyszczalnia ścieków

Największym problemem zanieczyszczenia powietrza w Polsce pozostaje wysoka zawartość benzo(a)pirenu w pyle zawieszonym PM10. Średnioroczne stężenie tego zanieczyszczenia obliczone jako średnia ze wszystkich stacji w kraju w 2024 roku, pozostawało na poziomie zbliżonym do roku 2023 i wynosiło 1,52 ng/m3 (w roku 2023 - 1,53 ng/m3).

Smogowe Rekordy w Polsce

Najwięcej przekroczeń normy rakotwórczego benzo(a)pirenu (BAP) odnotowano w województwach: łódzkim, śląskim i małopolskim. Najniższe stężenia BAP odnotowano w lubuskim, lubelskim, mazowieckim, zachodniopomorskim i podlaskim.

Niechlubny ranking ponownie wygrywa Nowa Ruda (dolnośląskie), zajmując pierwszą pozycję pod kątem liczby dni smogowych oraz średniorocznego stężenia pyłu PM10. Z kolei najwyższe stężenie rakotwórczego benzo(a)pirenu wynoszące 600 proc. dopuszczalnej normy odnotowano w Suchej Beskidzkiej (małopolskie). To sytuacja podobna do ubiegłorocznej.

Na czołowych pozycjach listy smogowych rekordzistów znalazły się: Nowa Ruda, Sucha Beskidzka i Nowy Targ. W rankingu widać już pozytywne efekty walki ze smogiem w Polsce. Żadna z miejscowości nie przekroczyła dopuszczalnego średniorocznego poziomu pyłu PM10 i tylko trzy z nich (Nowa Ruda, Sucha Beskidzka oraz Nowy Targ) odnotowały liczbę dni smogowych przekraczającą dopuszczalne 35 dni. Niestety stężenia rakotwórczego benzo(a)pirenu wciąż pozostają na wysokim poziomie - w 64 miejscowościach odnotowano przekroczenia dopuszczalnej wartości. W jedenastu miastach ta substancja przekroczyła normy ponad czterokrotnie.

Ciekawie wypada porównanie pierwszego rankingu smogowych rekordzistów za rok 2014 i najnowszego obejmującego dane z roku 2023. - Nie ma przesady w twierdzeniu, że poprawa jakości powietrza w Polsce nie ma precedensu w naszej historii - mówi Piotr Siergiej, rzecznik Polskiego Alarmu Smogowego. - Zmiana jest spektakularna. Mówimy tu o nawet kilkukrotnych spadkach.

Przeczytaj także: Informacje o oczyszczalni w Woli Batorskiej

Nowa Ruda, która wciąż przoduje w rankingu, zmniejszyła stężenia rakotwórczego BAP aż czterokrotnie, a Nowy Targ i Rybnik - trzykrotnie. Nawet w Suchej Beskidzkiej, mimo pierwszej pozycji w rankingu, stężenie tej rakotwórczej substancji zmalało z 1700 proc. do 600 proc. normy. Ciekawym przypadkiem poprawy jakości powietrza jest śląska gmina Godów - niegdyś w pierwszej smogowej dziesiątce Unii Europejskiej - w kategorii średniorocznego stężenia PM10 spadła z czwartego miejsca w Polsce na odległą 60 pozycję.

Z czołówki smogowych rekordzistów wypadły także Kraków, Katowice i Zabrze (spadek z 8 na 81 pozycję). - Przede wszystkim stężenia tej szkodliwej substancji spadły we wszystkich miastach, ale bliższa obserwacja pokazuje, że w czołówce smogowych rekordzistów mamy liderów i maruderów. Nowa Ruda - zeszłoroczny zwycięzca spadła na trzecią pozycję (spektakularny spadek stężenia z 9 do 4 ng/m3), podobnie Nowe Miasto Lubawskie (spadek z 7 na 3 ng/m3) i Wadowice (spadek z 6 na 3 ng/m3). Najmniejszą poprawę odnotowano w Suchej Beskidzkiej (z 7 na 6 ng) oraz Nowy Targ (z 7 na 4 ng) - mówi Siergiej.

Także liczba dni smogowych zmalała we wszystkich miejscowościach. - Z pierwszej dziesiątki wypadły: Pszczyna i Zduńska Wola. Mieszkańcy Pszczyny na pewno zauważyli poprawę jakości powietrza - w tym mieście liczba smogowych dni zmalała aż trzykrotnie, z 75 na 26! - zaznacza w rozmowie z redakcją.

Nowe Normy i Wyzwania dla Polski

Zmiana dyrektywy ma na celu ograniczenie zanieczyszczeń, takich jak pył zawieszony PM10 i PM2,5, oraz tlenki azotu i siarki Polska, z jednym z najwyższych poziomów zanieczyszczenia powietrza w Unii, stoi przed ogromnym wyzwaniem. Zmiana dyrektywy jest sygnałem do przyspieszenia działań na rzecz poprawy jakości powietrza, w tym wymiany przestarzałych kotłów grzewczych, które nadal w znaczący sposób przyczyniają się do zanieczyszczenia atmosfery.

Dzięki programowi Czyste Powietrze, liczba tzw. "kopciuchów" zmniejszyła się już o milion, jednak nadal dwa miliony takich urządzeń emitują szkodliwe substancje. Zrewidowana dyrektywa AAQD zakłada ambitne cele, w tym 55 proc. redukcję liczby przedwczesnych zgonów związanych z zanieczyszczeniem powietrza do 2030 r. Wzmocnione regulacje dotyczące monitorowania jakości powietrza oraz poprawa sposobów informowania o zagrożeniach, zwłaszcza dla grup najbardziej wrażliwych, mają przyczynić się do podniesienia standardów życia obywateli UE.

Rewizja dyrektywy AAQD to nie tylko kwestia zdrowia publicznego, ale również świadomego kształtowania przyszłości, w której czyste powietrze stanie się standardem, a nie luksusem. Parlament Europejski i Rada UE wstępnie porozumiały się w sprawie zmian w dyrektywie o jakości powietrza. Parlament i Rada muszą jeszcze formalnie przegłosować treść proponowanych przepisów. Przepisy zawarte w przyjętym porozumieniu określają bardziej niż dotychczas rygorystyczne limity jakości powietrza i cele na 2030 r. w tym zakresie.

Każde państwo członkowskie będzie musiało stworzyć mapę drogową poprawy jakości powietrza. Unijni legislatorzy zgodzili się też, że wskaźniki jakości powietrza w całej UE powinny być porównywalne, jasne i publicznie dostępne. - Od lat walczymy o to, aby ludzie dotknięci zanieczyszczeniem powietrza mogli pozwać swoje rządy, gdy te nie podejmą wystarczających działań.

WHO zaleca, aby średnie roczne stężenie drobnego pyłu zawieszonego nie przekraczało pięciu mikrogramów na metr sześcienny powietrza. - Limity UE dotyczą nie tylko zdrowia, ale także argumentów ekonomicznych, podczas gdy limity WHO są ustalane przez ekspertów, którzy biorą pod uwagę tylko zdrowie - wyjaśnił Mark Nieuwenhuijsen z ISGlobal.

Działania na Rzecz Poprawy Jakości Powietrza

W 2018 roku roczny poziom zanieczyszczenia w tym regionie wynosił prawie 25 mikrogramów na metr sześcienny. Poprawa nastąpiła po uruchomieniu przez polskie władze planu modernizacji domowych systemów grzewczych, znanych powszechnie jako „kopciuchy”. Proces ten trwa już od dziesięciu lat. - Nazywamy je kopciuchami, ponieważ wytwarzają dużo dymu, ale są to stare piece - wyjaśnia Piotr Siergiej z organizacji ekologicznej Polski Alarm Smogowy.

- Po ponad dziesięciu latach naszej pracy możemy powiedzieć, że zaczynamy obserwować jej efekty - stwierdza Andrzej Guła, lider Polskiego Alarmu Smogowego. Poprawa jakości powietrza to efekt wdrażania przepisów, o które zabiegał Polski Alarm Smogowy, a także zasługa tych obywateli, którzy zlikwidowali swoje „kopciuchy”. Wymiana tych starych, nieefektywnych kotłów zaczyna wywierać pozytywny wpływ na jakość powietrza i tym samym na nasze życie i zdrowie - wskazuje Guła.

Jego zdaniem tę zmianę czują już na przykład mieszkańcy Krakowa czy Rybnika. - Nie zmienia to jednak faktu, że w kilkudziesięciu polskich miastach stężenia rakotwórczych węglowodorów aromatycznych przekraczają dopuszczalną normę. Jakość powietrza wciąż pozostawia wiele do życzenia, zwłaszcza w sezonie grzewczym. Dodatkowo już za kilka lat zaczną obowiązywać nowe normy jakości, a w Polsce wciąż dymi 2 miliony „kopciuchów”. Cieszmy się więc, że smog jest mniejszy, ale do czystego powietrza jeszcze daleko - podsumowuje Andrzej Guła.

Przypomnijmy: 15 października 2024 r. Rada Europy przyjęła nowe, bardziej wymagające normy jakości powietrza, która zaczną obowiązywać od 2030 roku. Nowej normy dla rocznego stężenia PM10 nie spełnia 130 stacji na 252 mierzących to zanieczyszczenie. Choć wyzwanie jest ogromne, Polska jest w stanie mu sprostać. Oznacza to jednak konieczność wymiany ok. 2 mln kopciuchów w ciągu najbliższych 5-6 lat.

- Bardzo nas cieszy to, że to kolejny rok, gdy widzimy bardzo dużą poprawę jakości powietrza. Jest ono dużo czystsze, co nie znaczy, że jest czyste - mówi nam Anna Dworakowska z Polskiego Alarmu Smogowego. Anna Dworakowska zaznacza, że nowe normy zostały przyjęte niemal jednogłośnie (wstrzymała się tylko Malta). - To oznacza, że musimy przyspieszyć działania antysmogowe, bo nowe normy będą dwa razy bardziej wymagające niż stare. Spełnienie chociażby norm dla pyłów PM2.5 będzie wielkim wyzwaniem. Dziś na 136 stacji mierzących ten pył, normy spełnia tylko 6. Żeby to zmienić, musimy zlikwidować 2 mln kopciuchów. To oznacza, że przepisy wynikające z uchwał antysmogowych muszą być przestrzegane, program Czyste Powietrze musi być odbiurokratyzowany i przyspieszony. Nie może w nim brakować pieniędzy w żadnym momencie - mówi jedna z liderek organizacji.

Kategorie zanieczyszczenia powietrza

Jak bardzo jest dzisiaj zanieczyszczone powietrze? Większość populacji może nie odczuwać negatywnych objawów.

151-200 Niezdrowa: Każdy może zacząć doświadczać negatywnych skutków zdrowotnych; U osób wrażliwych mogą wystąpić poważniejsze skutki zdrowotne.
201-300 Bardzo niezdrowa: Ostrzeżenie zdrowotne, poziom alarmowy. Bardzo prawdopodobny negatywny wpływ na całą populację.
300+ Zagrożenie dla życia: Alarm Zdrowotny: każdy może doświadczyć poważniejszych skutków zdrowotnych.

Aby dowiedzieć się więcej na temat jakości powietrza i zanieczyszczenia, sprawdź w wikipedii temat "jakość powietrza" lub nasz poradnik o jakości powietrza i jego wpływie na Twoje zdrowie. Więcej przydatnych informacji zdrowotnych na blogu doktora Richarda Sainta z Pekinu: www.myhealthbeijing.com .

Uwaga dotycząca użytkowania: Wszystkie dane dotyczące jakości powietrza mogą być nieważne w chwili publikacji, a w celu zapewnienia jakości dane te mogą być w dowolnym momencie zmieniane bez powiadomienia.

Kategoria zanieczyszczenia	Zakres AQI	Opis
Dobra	0-50	Jakość powietrza jest zadowalająca, a zanieczyszczenie powietrza stanowi niewielkie lub żadne ryzyko.
Umiarkowana	51-100	Jakość powietrza jest akceptowalna; jednak niektóre zanieczyszczenia mogą stanowić umiarkowane zagrożenie dla zdrowia niewielkiej liczby osób, które są szczególnie wrażliwe na zanieczyszczenie powietrza.
Niezdrowa dla wrażliwych grup	101-150	Osoby z chorobami płuc, dzieci i osoby starsze są bardziej narażone na skutki wdychania ozonu i cząstek stałych.
Niezdrowa	151-200	Każdy może zacząć doświadczać negatywnych skutków zdrowotnych; U osób wrażliwych mogą wystąpić poważniejsze skutki zdrowotne.
Bardzo niezdrowa	201-300	Ostrzeżenie zdrowotne, poziom alarmowy. Bardzo prawdopodobny negatywny wpływ na całą populację.
Zagrożenie dla życia	300+	Alarm Zdrowotny: każdy może doświadczyć poważniejszych skutków zdrowotnych.

tags: #wola #jakość #powietrza #normy