Właściwości cieplne i wilgotność materiałów budowlanych
- Szczegóły
Zjawisko korozji biologicznej pomieszczeń mieszkalnych obejmuje wszystkie rodzaje budynków na całym świecie. Według danych literaturowych od 20 do 40% mieszkań w Północnej Europie i Ameryce dotkniętych jest tym problemem. W Wielkiej Brytanii jest to 30-45%, Holandii 20-25%, Finlandii 20-30%, w USA i Kandzie powyżej 30%. Szacuje się, że w Polsce jest to poziom ok. 30%.
Efektem korozji biologicznej jest deterioracja obiektów budowlanych, jak i zagrożenia zdrowotne użytkowników pomieszczeń wynikające z nadmiernego rozwoju czynników biologicznych i obecnością ich metabolitów w środowisku. Widocznym skutkiem biodeterioracji są zmiany struktury, przebarwienia, wżery, wybrzuszenia, łuszczenie powłok malarskich, jak również zmiany właściwości mechanicznych. Powodowane są one przez różne czynniki biologiczne: grzyby pleśniowe, grzyby domowe, bakterie czy glony, z których największe znaczenie mają pleśnie.
Nadmierny rozwój tych organizmów w pomieszczeniach zamkniętych spowodowany jest zwykle podwyższoną wilgotnością względną powietrza i długotrwałym zawilgoceniem powierzchni budynku. Jest to skutek wielu błędów na etapie projektowania, budowy i eksploatacji budynków, jak również sposobu użytkowania pomieszczeń.
Obecność wody jest kluczowym czynnikiem decydującym o zanieczyszczeniach biologicznych w budynku, regulującym przeżywalność i rozmnażanie mikroorganizmów. Większość mikrobiologów używa terminu aktywność wody do określenia dostępności wody w określonym substracie. Wskaźnik aktywności wody aw, definiuje się jako stosunek prężności par nad materiałem do prężności par nad czystą wodą. Aw materiału pozostającego w równowadze z powietrzem o określonej wilgotności względnej WWP odpowiada w przybliżeniu wartości WWP/100. Do określenia wilgotności materiałów budowlanych używa się również wartości wilgotności masowej (Wm).
Ze względu na ten parametr dokonano następującego podziału murów:
- ściany o dopuszczalnej wilgotności (Wm 0-3%),
- ściany o podwyższonej wilgotności (Wm 3-5%),
- ściany średnio zawilgocone (Wm 5-8%),
- ściany mocno zawilgocone (Wm 8-12%),
- ściany mokre (Wm>12%).
Przeczytaj także: Dlaczego Wybrać Saguaro NieGazowaną?
Jednak materiały budowlane mogą absorbować z atmosfery różne ilości wody. Materiały o takiej samej wilgotności masowej mogą mieć inne wartości aw. W związku z tym wartość wilgotności masowej nie zawsze dobrze opisuje status wilgotnościowy materiału budowlanego. Przy wilgotności względnej powietrza 80% (aw = 0,8) wilgotność masowa drewna może wynosić 17%, tapety papierowej 11%, zaprawy cementowej 1%, cegły 0,1-0,9%, płyty gipsowej 0,7%. Przy dostępności do substancji organicznej wszystkie wymienione materiały w warunkach aw = 0,8 są podatne na kolonizację przez grzyby mimo skrajnie różnych wartości wilgotności masowej.
Duże lokalne wahania przepływu powietrza i temperatury na powierzchni (szczególnie mostki termiczne) generują w danym miejscu pomieszczenia mikroklimaty z bardzo wysoką aw, nawet w pomieszczeniach o niskiej WWP. Ponadto parametry fizyczne w budynku, w tym wilgotność i temperatura nie są stałe. Dlatego jednorazowy pomiar jedynie wilgotności względnej powietrza w pomieszczeniu nie jest wystarczający do określenia stanu wilgotnościowego przegrody budowlanej i prognozowania, czy nastąpi rozwój mikroorganizmów.
Każdy organizm posiada własne wymagania odnośnie minimalnej wilgotności materiałów, niezbędnej do zainicjowania rozwoju i dalszego wzrostu. Na podstawie przeglądu literatury przedstawiono szeroki zakres parametrów, przy których możliwy jest wzrost organizmów, świadczący o ich dużych zdolnościach adaptacyjnych.
Nieliczne badania dotyczą występowania bakterii w pomieszczeniach mieszkalnych. Optymalna aw dla bakterii wynosi ok. 0,99, ale minimalna np. dla Staphylococcus aureus 0,86. Głównym źródłem tych organizmów w pomieszczeniach jest człowiek. Spośród bakterii wyizolowano gramdodatnie rodzaje Bacillus, Paenibacillus, Arthrobacter, Mycobacterium oraz promieniowce Streptomyces, jak również gramujemne Agrobacterium i Stenotrophomonas. Z obiektów po powodziach izolowane były również bakterie chorobotwórcze z rodziny Enterobacteriaceae.
Większość grzybów z gromady Basidiomycota rozkładających drewno należy do organizmów hydrofilnych, a ich wzrost następuje przy aw materiału około 0,97. Dla Coniophora puteana optymalna zawartość wody w materiale to 50-60%, natomiast minimum to 24%, dla Serpula lacrymans zakres optymalny to 27-30%, zaś minimalna wartość 20% wilgotności masowej. Gatunki te jednak nie rozwijają się na ekstremalnie mokrym drewnie powyżej 90% wilgotności masowej.
Przeczytaj także: Woda aloesowa: Zdrowy napój
Glony są organizmami autotroficznymi, do swojego wzrostu nie potrzebują materii organicznej, energię i związki pokarmowe czerpią podczas procesu fotosyntezy. Występują na wilgotnych elewacjach, charakteryzują się dużą zmiennością pod względem wymagań temperaturowych i zapotrzebowania na wodę.
Grzyby pleśniowe na podstawie minimalnej wartości aktywności wody podzielono na kserofile, preferujące środowiska o małej zawartości wody i hydrofile, występujące w środowiskach o dużym zawilgoceniu.
W budynku rozprowadzenie wilgoci w materiale budowlanym rzadko jest równomierne. Różne regiony przegrody budowlanej, elementy konstrukcyjne, mają inne wartości aw i w związku z tym następuje selekcja mikroorganizmów zasiedlających poszczególne mikronisze. W miarę wysychania przegród budowlanych zmienia się skład jakościowy mikroorganizmów. Im dłuższy czas mija od zawilgocenia tym mniej gatunków jest wykrywanych. Wymagania grzybów, co do zawartości wilgoci w podłożu zależą nie tylko od gatunku, ale też od temperatury oraz podłoża, na którym one rosną.
Zwykle pomalowanie ściany farbą emulsyjną zawierającą pochodne celulozy, powoduje, że grzyby mogą się rozwijać na takiej powierzchni przy niższym zawilgoceniu niż na analogicznym materiale, ale bez powłoki malarskiej. Obniżenie temperatury sprawia, że grzyby do swojego wzrostu wymagają wyższej wilgotności. Naturalnie zmieniająca się ilość wody w przegrodzie budowlanej poprzez wysychanie, bądź zwiększające się zawilgocenie powoduje, że następuje sukcesja kolejnych organizmów kolonizujących powierzchnię. Zmienia się w związku z tym skład jakościowy i ilościowy poszczególnych gatunków.
Na podstawie obserwacji w środowisku naturalnym oraz badań laboratoryjnych określających minimalną wartość aktywności wody dokonano klasyfikacji grzybów kolonizujących materiały budowlane na pierwszo-, drugo- i trzeciorzędowych kolonizatorów. Oczywiście podział ten jest umowny i jeśli materiał zostanie zawilgocony w bardzo dużym stopniu (aw>0,9) to zostanie skolonizowany w pierwszej kolejności przez hydrofilne gatunki należące do trzeciorzędowych kolonizatorów, które w sukcesji staną się pierwszorzędowymi.
Przeczytaj także: Woda destylowana - zamarzanie
Ekspertyzy mykologiczne wskazują, że dominującymi gatunkami na przegrodach budowlanych o różnej wilgotności są Aspergillus versicolor, Penicillium chrysogenum i Cladosporium cladosporioides.
W przypadku cegły przy niskiej wilgotności masowej tj. 0,1% liczba grzybów pozostawała na dopuszczalnym niskim poziomie 4,9 × 103 jtk/100 cm2, zawilgocenie od 5 do 9% spowodowało, że liczba tych organizmów była znacznie wyższa, a mikroflora bardziej różnorodna. Tynki będące przedmiotem analizy charakteryzowały się wilgotnością masową od 0,6% do 7,8%. Liczba grzybów pleśniowych na powierzchniach budynków wynosiła od 1,6 × 102 do 9,9 × 105 jtk/100 cm2. Nie stwierdzono jednak prostej zależności między poziomem zawilgocenia a zagrzybieniem. W 60% próbek wykazano jednak dominację gatunków hydrofilnych, należących do rodzaju Acremonium i Cladosporium. Tynk pokryty tapetą charakteryzował się zawilgoceniem od 2,5% do 7,6%. Liczba grzybów we wszystkich trzech próbkach była wysoka i wynosiła od 5,0 × 105 do 2,8 × 107 jtk/100 cm2. W tym przypadku zaobserwowano specyficzność substratową grzybów, dominował bowiem Stachybotrys atra, hydrofilny gatunek celulolityczny.
Wilgoć w murach znacznie obniża izolacyjność cieplną przegrody i sprzyja rozwojowi grzybów oraz pleśni. Związek Pracodawców Ceramiki Budowlanej postanowił zbadać najpopularniejsze, dostępne na rynku materiały na ściany pod kątem zawartości wody, nasiąkliwości i procesu wysychania. W badaniu przeprowadzonym przez Instytut Techniki Budowlanej zdecydowanie najlepiej wypadła ceramika budowlana, która jak wykazało badanie, jest sucha i odporna na tworzenie się grzybów oraz pleśni.
Zawilgocenie ścian jest zjawiskiem niekorzystnym - obniża izolacyjność cieplną murów oraz negatywnie wpływa na mikroklimat we wnętrzu budynku. Komfort termiczny i bezpieczeństwo dla zdrowia to kluczowe cechy, jakie powinny zapewniać mury. Dlatego Związek Pracodawców Ceramiki Budowlanej podjął decyzję o przeprowadzeniu we współpracy z Instytutem Techniki Budowlanej badania szczegółowo weryfikującego wilgotność i jej wpływ na parametry termiczne ceramiki, silikatów i betonu komórkowego.
Badanie doświadczalne zrealizowane przez ITB wykazało, że spośród badanych materiałów zdecydowanie najsuchszą okazała się ceramika - średnia zawartość wody wyniosła zaledwie 0,75%, czyli około 0,1 litra w jednym pustaku o grubości 25 cm. Znacznie większą wilgotność w stanie dostawy (materiał badany prosto z palety) wykazywały pozostałe dwa materiały: beton komórkowy - średnio około 30%, oraz silikaty - około 2,5%. Bloczki z betonu komórkowego o grubości 24 cm zawierały od 4,0 do 6,7 litra wody. Nieznacznie lepiej wypadły silikaty - choć w pojedynczym bloczku o grubości 24 cm znajduje się około 0,6 litra wody, to ze względu na strukturę materiału wysycha on bardzo powoli.
Utrzymująca się w materiale woda obniża parametry izolacyjności cieplnej muru w porównaniu do stanu, gdy osiągnie ustabilizowaną wilgotność. Jak określili specjaliści z ITB, po wybudowaniu ścian z pustaków ceramicznych, spadek izolacyjności termicznej spowodowany zawilgoceniem technologicznym wynosi jedynie 3%. Gdy budynek zostanie wzniesiony wiosną, ściany zdążą zupełnie wyschnąć do czasu, kiedy zostaną włączone grzejniki (czas suszenia ścian ceramicznych wynosi maksymalnie pół roku).
Jak szacują specjaliści z Narodowej Agencji Poszanowania Energii, dla zwykłego domu jednorodzinnego o powierzchni 130 m², ilość wody, którą trzeba odparować ze ścian z betonu komórkowego, to ponad 10 000 litrów, gdy konstrukcja ściany zewnętrznej jest dwuwarstwowa (ściany z dociepleniem). Dla ścian jednowarstwowych ilość wody w murze jest zdecydowanie większa. Dla analogicznego budynku z docieplonymi ścianami z bloczków silikatowych ilość wody sięga 4 000 litrów.
Dodatkowo, w trakcie badań prowadzonych przez ITB przeanalizowano zachowanie wszystkich trzech materiałów w stanie maksymalnego zawilgocenia. Najmniejszą nasiąkliwością charakteryzowały się bloczki silikatowe - 15%. Nieco większą nasiąkliwością charakteryzowała się ceramika - 20%. To oznacza, że doprowadzenie budynku do stanu normalnego użytkowania po zalaniu lub powodzi będzie zdecydowanie szybsze przy ścianach z materiału ceramicznego. Aspekt ten jest szczególnie ważny dla inwestorów, którzy budują swoje domy w miejscach narażonych na podmoknięcia lub powodzie.
Utrzymujące się zawilgocenie ścian to nie tylko uciążliwy i kosztowny problem, ale także realne zagrożenie dla zdrowia i samopoczucia mieszkańców. Zarodniki grzybów występują powszechnie - nawet w czystym, niezanieczyszczonym powietrzu - a do ich rozwoju na murach wystarczy jedynie obecność wody.
Zgodnie z opracowaniem Polskiego Stowarzyszenia Mykologów Budownictwa, poziom wilgoci w materiałach budowlanych oraz czas ich wysychania to kwestie, które w obecnych realiach wymagają szczególnej uwagi. W praktyce oznacza to, że prace wykończeniowe nierzadko rozpoczynają się zanim nadmiar wody zostanie odparowany z materiałów o największym zawilgoceniu.
Rodzaj zastosowanej izolacji termicznej również ma znaczenie. W przypadku wełny mineralnej para wodna może przenikać zarówno do wnętrza budynku, jak i na zewnątrz. Natomiast przy zastosowaniu styropianu - większość wilgoci, z braku innej drogi ujścia, kieruje się wyłącznie do środka. Te najczęściej występujące w budynkach mikroorganizmy mają niewielkie wymagania pokarmowe i dużą zdolność adaptacji do warunków.
Z przeprowadzonych analiz wynika, że ceramika posiada najbardziej pożądane właściwości mikrobiologicznego bezpieczeństwa: niską zawartość wilgoci technologicznej w gotowym wyrobie oraz krótki czas potrzebny do całkowitego wyschnięcia ścian.
W projekcie zazwyczaj nie ma konkretnych nazw handlowych materiałów. Podane są tylko ich parametry - te, które w danej przegrodzie są najważniejsze, dla elementów murowych i izolacji termicznych są to między innymi cechy cieplne. To my, jako inwestorzy, musimy na tej podstawie sami kupić odpowiednie materiały. W odniesieniu do jednorodnego materiału, czyli pojedynczej składowej przegrody - elementu murowego, płyty styropianowej, maty wełnianej itp. - podstawową wartością charakteryzującą parametry cieplne jest intensywność wymiany ciepła przez przewodzenie. Jest ona stała i niezależna od grubości warstwy, a jej wyznacznikiem jest współczynnik przewodzenia ciepła λ. Najczęściej to właśnie tę wartość spotkamy w odniesieniu do wszelkich izolacji termicznych.
Według definicji λ określa ilość ciepła przepływającego w ustalonych warunkach przez jednostkowy sześcian materiału (czyli kostkę o boku 1 m) w czasie 1 s, przy różnicy temperatury po obu stronach wynoszącej 1 K. Jednostką λ jest W/(m.K). Im współczynnik λ mniejszy, tym materiał lepiej izoluje termicznie.
Przykładowo beton może mieć na przkład λ = 1,350; bloczek silikatowy λ = 0,800; płyta wiórowa λ = 0,140; a popularny polistyren tylko λ = 0,035 W/(m.K). Wykorzystuje się go do określenia ruchu ciepła przez konkretną warstwę materiału. Oczywiście sam opór pojedynczej warstwy materiału nic nam nie da. Przegrody budowlane składają się zawsze z kilku warstw.
Opór cieplny całej przegrody jest więc wartością złożoną: R = Rsi + R1 + R2 + R3 + R4 + ...
Im opór cieplny jest większy, tym dana wartwa materiału lepiej izoluje termicznie. Ze względu na to, że opór cieplny dotyczy konkretnej grubości, zazwyczaj to właśnie tę wartość podaje się w odniesieniu do muru. Tym bardziej, że w murze są przecież spoiny, zakłócające jednorodność - opór je uwzględnia. Jeżeli spotkamy wartość R jako określenie cech cieplnych danego materiału, musimy sprawdzić, dla jakiej podano go grubości. I tu uwaga - nie ma wartości R niezależnej od grubości warstwy!
Mówiąc potocznie - im U mniejsze, tym przegroda cieplejsza. Trzeba pamiętać, że współczynnik przenikania ciepła U odnosi się zawsze do kompletnej przegrody, nie należy wyznaczać U samego muru (chyba że jest to ściana jednowarstwowa, choć wtedy też uwzględnia się jej wykończenie) czy połaci wyłącznie między krokwiami. To nie jest miarodajne, a niestety często jest wykorzystywane jako chwyt marketingowy. Maksymalna wymagana przez normę wartość U dotyczy całości przegrody, a nie jej fragmentu.
Na stronach producentów często można spotkać wartości parametrów cieplnych z dodatkowymi oznaczeniami. Jak je interpretować? Otóż cechy cieplne danego materiału pozostają w mniej lub bardziej ścisłym związku z jego strukturą, czyli gęstością, odkształcalnością pod wpływem obciążenia i sposobem, w jaki reaguje na zmianę wilgotności powietrza. Ten sam materiał pracuje inaczej w różnych warunkach. Dlatego w badaniach określa się kilka wartości tego samego współczynnika, odpowiednio je oznaczając.
Wartością bazową jest zawsze ta deklarowana, oznaczana w indeksie dolnym symbolem "D" (λD; RD). Jest ona określana zaraz po wyprodukowaniu materiału w ustalonych warunkach laboratoryjnych - w temperaturze 100C, w stanie powietrzno-suchym. W rzeczywistości żadne materiały budowlane nie pracują w stałych warunkach laboratoryjnych, są poddawane ciągłym zmianom temperatury, wilgotności, starzeją się. Dlatego podczas projektowania należy korzystać z wartości obliczeniowych parametrów cieplnych, oznaczanych w indeksie dolnym symbolem "ob" (λob; Rob), które uwzględniają te czynniki konwersji. W gotowym projekcie natomiast - dla inwestora - podaje się już odpowiednią dla właściwej obliczeniowej - deklarowaną wartość cechy cieplnej danego materiału λD lub RD.
Norma PN-EN ISO 13788:2013-05, dotycząca właściwości cieplno-wilgotnościowych, nie jest jedynie dobrowolną wskazówką dla pasjonatów fizyki budowli. Jest ona fundamentem bezpiecznego budownictwa. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, stosowanie tej normy jest niezbędne do spełnienia wymagań w zakresie ochrony przed zawilgoceniem i zagrzybieniem ścian oraz dachów każdego budynku w kraju.
Do obliczeń należy stosować wartości projektowe. Można stosować wartości projektowe podane w specyfikacjach wyrobu lub materiału, lub tabelaryczne wartości projektowe zamieszczone w normach, na które powołano się w Tablicy 1.
Obliczanie temperatury powierzchni koniecznej do uniknięcia krytycznej wilgotności powierzchni oparte jest o postanowienia ogólne.
Wymagania klimatyczne mikroorganizmów w budynku
| Rodzaj organizmów | Warunki wzrostu | Wilgotność materiału | Wilgotność powietrza | Temperatura |
|---|---|---|---|---|
| Bakterie | Materiały mokre | aw 0,95-0,99 | >97% WWP | -5-60°C |
| Grzyby pleśniowe | Średnia wilgotność materiału zależna od czasu, temperatury i gatunku | aw 0,75-0,9 | >75% WWP | 0-50°C |
| Grzyby domowe | >25-60% wilgotności masowej w zależności od czasu, temperatury, materiału i gatunku | aw 0,95-0,97 | 3-40°C | |
| Glony | Materiały mokre | Brak danych | 0-45°C |
Wymagania wilgotnościowe grzybów pleśniowych
| Grupa | Gatunek | Minimalna aw w 25°C |
|---|---|---|
| Kserofile ekstremalne | Aspergillus penicillioides Aspergillus restrictus Aspergillus wentii Eurotium amstelodami Eurotium echinulatum Eurotium repens Wallemia sebi | 0,73-0,77 0,71-0,75 0,73 - 0,75 0,71 - 0,76 0,64 0,72-0,74 0,69-0,75 |
| Kserofile umiarkowane | Aspergillus flavus Aspergillus sydowii Aspergillus terreus Aspergillus versicolor Paecilomyces variotii Penicillium chrysogenum Penicillium brevicompactum | 0,78-0,80 0,78-0,81 0,78 0,75 (0,74)-0,79 0,79-0,84 0,78-0,81 (0,85) 0,78 0,82 |
| Kserofile słabe | Alternaria alternata Absidia corymbifera Aspergillus fumigatus Aureobasidium pullulans Cladosporium cladosporioides Cladosporium herbarum Epicoccum nigrum Fusarium moniliforme Mucor plumbeus Penicillium citrinum Penicillium expansum Penicillium viridicatum Ulocladium chartarum | 0,85-0,88 0,88-0,89 0,85-0,94 0,87-0,89 0,86-0,88 (0,83-0,84) 0,85-0,88 0,86-0,9 0,89-0,91 0,87-0,93 0,80-0,82 0,82-0,85 0,81 0,89 |
| Hydrofile | Botrytis cinerea Geomyces pannorum Neosartoria fisheri Rhizopus stolonifer Stachybotrys chartarum Sisitotrema brinkmannii Verticillium lecanii Acremonium murorum | 0,93-0,95 0,92 0,93 0,93 0,94 (0,91-0,93) 0,96-0,97 0,95 0,96 |
Sukcesja mikroorganizmów w budynku
| Zawartość wilgoci w materiale | Kategoria | |
|---|---|---|
| Niska (aw<0,8, WWP<80%) | Pierwszorzędowi kolonizatorzy | Aspergillus versicolor (w 25°C) Penicillium brevicompactum Penicillium chrysogenum Eurotium sp. |
| Średnia (aw 0,80-0,90, WWP 80-90%) | Drugorzędowi kolonizatorzy | Cladosporium cladosporioides C.sphaerospermum Aspergillus versicolor (w 12oC) |
| Wysoka (aw>0,90, WWP>90%) | Trzeciorzędowi kolonizatorzy | Mucor plumbeus Alternaria alternata Acremonium sp. Stachybotrys atra Ulocladium consortiale Drożdże (Rhodotorula, Sporobolomyces) Bakterie, promieniowce |
Wpływ zawilgocenia materiałów na rodzaj i liczbę grzybów pleśniowych (badania własne)
| Materiał | Wilgotność masowa | Liczba grzybów jtk/100 cm2 | Gatunek | Udział % |
|---|---|---|---|---|
| Cegła | 0,1% | 4,9 × 103 | Penicillium chrysogenum Aspergillus versicolor Acremonium butyri Alternaria tenuisima | 69,4 19,6 8,6 2,4 |
| Cegła | 5-9% | 4,2 × 106 | Aspergillus versicolor Acremonium butyri Cladosporium cladosporioides Penicillium chrysogenum Aspergillus flavus Acremonium murorum | 71,2 24,8 2,0 1,0 0,5 0,42 |
| Tynk pokryty powłoką malarską | 0,6% | 3,4 × 102 | Acremonium strictum | 100 |
| Tynk pokryty powłoką malarską | 2,6% | 6,9 × 104 | Cladosporium cladosporioides Aspergillus versicolor | 59,4 40,6 |
| Tynk pokryty powłoką malarską | 5,5% | 4,8 × 105 | Acremonium butyri Penicillium chrysogenum Alternaria alternata Cladosporium cladosporioides Botrytis cinerea | 37,5 33,3 15,8 10,4 3,0 |
| Tynk pokryty powłoką malarską | 7,2% | 1,6 × 102 | Acremonium butyri Chaetomium sp. Aspergillus sydowii Penicillium chrysogenum | 68,8 18,8 6,3 6,1 |
| Tynk pokryty powłoką malarską | 7,8% | 9,9 × 105 | Acremonium butyri Aspergillus versicolor | 88,9 11,1 |
| Tynk pokryty tapetą | 2,5% | 2,1 × 107 | Stachybotrys atra | 100 |
| Tynk pokryty tapetą | 3,0% | 5,0 × 105 | Stachybotrys atra Cladosporium herbarum Aspergillus versicolor Penicillium chrysogenum | 80 10 5 5 |
| Tynk pokryty tapetą | 7,6% | 2,8 × 107 | Stachybotrys atra Aspergillus versicolor | 96,4 3,6 |
tags: #właściwości #cieplne #wilgotność #materiałów #budowlanych
