Wilgotność w Ranie: Właściwości i Leczenie
- Szczegóły
Wystarczy chwila nieuwagi, by doszło do wypadku, którego efektem może być powstanie zadrapania czy rany. Niektóre z uszkodzeń skóry goją się bardzo szybko, znikają bez śladu - inne natomiast wymagają dużo dłuższej i bardziej skomplikowanej terapii. Zapewnienie odpowiedniego środowiska w miejscu zranienia jest kluczowe do usprawnienia procesu gojenia.
Skóra stanowi największy narząd powłoki wspólnej. Całkowita powierzchnia powłoki skórnej człowieka szacowana jest na 1,5 - 2m2. Naskórek stanowiący najbardziej zewnętrzną składową omawianej powłoki. Skóra właściwa stanowi środkową warstwę skóry, utworzona jest z tkanki łącznej w której zawieszone są naczynia, nerwy, włókna kolagenowe, elastyna i elementy komórkowe takie jak m.in. Jednymi z najważniejszych funkcji omawianej warstwy okrywającej są: izolacja od środowiska zewnętrznego, udział w wymianie gazowej i termoregulacji. Dodatkowo skóra jest ważnym elementem układu regulowania gospodarki wodnej i węglowodanowej. Do innych funkcji skóry zaliczamy m.in.
Znając budowę oraz funkcję skóry łatwo uzmysłowić sobie, że przerwanie ciągłości tej powłoki np. w wyniku zadrapania czy skaleczenia może być czynnikiem szkodliwym i potencjalnie niebezpiecznym dla zdrowia człowieka. W takim przypadku prawidłowa ocena stanu rany nawet dla osoby doświadczonej nie zawsze jest rzeczą prostą. Prawidłowa higiena miejsca zranionego obejmuje m.in.
Wilgotne Leczenie Ran: Nowoczesne Podejście
Tak zwane wilgotne leczenie to jeden z obowiązujących dziś standardów w terapii niegojących się ran. Polega na utrzymywaniu w ranie odpowiedniego poziomu wilgoci, co wspiera regenerację tkanek i zmniejsza ryzyko infekcji. Kluczowe znaczenie w tej metodzie ma dobór odpowiednich opatrunków. Co jeszcze warto wiedzieć o wilgotnym leczeniu ran?
Wilgotna terapia ran jest nowoczesnym i skutecznym podejściem do pielęgnacji i leczenia różnego rodzaju ran. Dawniej praktykowano pozostawianie każdej rany „do wyschnięcia”. Okazuje się jednak, że w wielu przypadkach zachowywanie w łożysku rany pewnego poziomu wilgoci sprzyja przyspieszeniu procesów regeneracyjnych, istotnie zmniejsza ryzyko zakażenia, a także znacznie poprawia komfort pacjenta - niegojąca się rana przewlekła jest wtedy mniej bolesna. Dzięki właściwym opatrunkom jest ona ponadto dobrze chroniona przed zanieczyszczeniami.
Przeczytaj także: Poradnik: walka z wilgocią w mieszkaniu
Tradycyjne podejście zakłada, że rana powinna "oddychać" i wysychać na powietrzu, jednak wysuszona rana goi się wolniej, a tworzący się strup utrudnia migrację nowych komórek skóry. Wilgotne leczenie ran działa na zasadzie utrzymywania rany w środowisku naśladującym naturalne procesy zachodzące w organizmie. Wilgotne leczenie ran sprawdza się w przypadku głębokich, rozległych, trudno gojących się, przewlekłych ran odleżynowych, cukrzycowych, a także owrzodzeń żylnych podudzi i ran zakażonych (oczywiście po odpowiednim oczyszczeniu). Stosuje się je również przy otarciach i oparzeniach.
Jak Wygląda Wilgotna Terapia Ran?
Ranę kwalifikującą się do wilgotnej terapii w większości przypadków najpierw się oczyszcza (przepłukuje), na przykład za pomocą soli fizjologicznej czy płynu lawaseptycznego. Czasami przyjmuje się jednak inną ścieżkę postępowania, jak przykładowo przy niedokrwiennych strupach martwiczych, w przypadku których takie oczyszczanie może być niewskazane. Następnie należy dobrać i założyć na ranę właściwy opatrunek, biorąc pod uwagę między innymi wielkość rany, jej głębokość, nasilenie wysięku oraz to, czy rana jest zakażona. Zmiany opatrunków podczas wilgotnej terapii ran zależą od przebiegu procesu gojenia w danym przypadku. Większość opatrunków pozostawia się na ranie na kilka dni, ale trzeba ją obserwować - przede wszystkim pod kątem potencjalnej infekcji (niepokojące objawy to: nasilony obrzęk, ropny wysięk, zaognienie...). Ogólna zasada mówi o tym, że opatrunek zmienia się tak rzadko, jak tylko można i tak często, jak to konieczne.
Wilgotne leczenie ran to skuteczna metoda, która wspiera naturalne procesy regeneracyjne organizmu. Dzięki odpowiednio dobranym opatrunkom i regularnej pielęgnacji rany, unika się komplikacji i długotrwałych problemów. Leczenie ran w środowisku wilgotnym stało się nowym standardem przyspieszającym gojenie rany i zmniejszającym ryzyko obumierania tkanek. Jest jednym z kluczowych czynników strategii leczenia ran wg TIMERS (wcześniej strategii TIME) - odpowiada etapowi litery M - Moisture balance - utrzymywaniu równowagi wilgotności w obrębie rany. Obejmuje to zarówno wzrost poziomu wilgotności, jak i jego obniżenie, gdy zachodzi taka potrzeba.
Teoria wilgotnego leczenia ran polega na ograniczeniu dostępu ran do środowiska zewnętrznego poprzez zamknięcie ich półprzepuszczalnymi i pochłaniającymi nadmiar wysięku materiałami opatrunkowymi. Korzystny wpływ utworzonego wilgotnego i ciepłego środowiska można wiązać z kilkoma mechanizmami. Przede wszystkim zabezpieczenie rany przed wyschnięciem ogranicza wielkość martwicy oraz sprzyja naskórkowaniu. W środowisku wilgotnym odtwarzające się komórki nabłonkowe migrują z brzegów rany charakterystycznym skokowym ruchem. Zjawisko to jest bardzo ważne z punktu widzenia procesu gojenia.
Twierdzi się, że wysięk w ranie wpływa korzystnie na proces gojenia (zapobiega infekcji), gdyż pozwala na utrzymanie odpowiedniego pH, zawiera znaczne ilości białek, enzymów, elektrolitów oraz przeciwciał.
Przeczytaj także: Wakacje w Bodrum
Rodzaje Opatrunków Stosowanych w Wilgotnym Leczeniu Ran
Technologie zawdzięczamy producentom nowoczesnych opatrunków systemu wilgotnego, które nawadniają ranę, pozwalają skórze na wymianę gazową (tlenu i odprowadzania pary wodnej z rany), a jednocześnie zabezpieczają opatrunek przed zakażeniami i zanieczyszczeniami. Właściwym elementem opatrunków systemu wilgotnego jest warstwa nawadniająca ranę. Będzie to np.
Na polskim rynku jest kilkaset opatrunków specjalistycznych przeznaczonych do miejscowego leczenia ran różnego pochodzenia i w różnej fazie gojenia, które posiadają wszystkie 8 cech idealnego opatrunku. Pomimo wiedzy na temat właściwości opatrunków i ich zastosowania, wciąż istnieje duży problem z gojeniem się ran. Leczenie ran, które w większości są powikłaniami chorób przewlekłych jest trudne i wymaga planu postępowania zarówno miejscowego jak i leczenia choroby lub chorób ogólnych z jakimi boryka się nasz pacjent.
Opatrunki Hydrokoloidowe
Zawierają hydrofilowe związki polimerowe, które wykazują zdolność żelowania pod wpływem wody (np. sól sodowa karboksymetylocelulozy czy pektyny). Najczęściej produkowane w postaci samoprzylepnych płytek o różnej wielkości i kształcie. Są również dostępne w postaci past, granulatów czy proszków. Opatrunki hydrokoloidowe w małym stopniu przepuszczają parę wodną, co umożliwia utrzymanie nawodnienia i samooczyszczania się rany. Dodatkowo dzięki temu, że pod opatrunkiem powstaje kwaśne środowisko możliwy jest napływ fagocytujących komórek, ograniczenie namnażania bakterii i stymulacja angiogenezy. Podobnie jak inne opatrunki, zapewniają izolację termiczną i co ważne - działają przeciwbólowo poprzez zmniejszenie prężności tlenu i hamowanie produkcji prostaglandyny E2 (PGE2). Opatrunki hydrokoloidowe przeznaczone są do leczenia ran z wysiękiem lekkim lub umiarkowanym na wszystkich etapach gojenia. Dodatkowo poleca się je w owrzodzeniach podudzi, odleżynach, stopie cukrzycowej czy powierzchownych oparzeniach.
Superabsorbenty
Najczęściej wykonane są z polimerów poliakrylanowych, które posiadają właściwość wchłaniania znacznych ilości cieczy w krótkim czasie. Warto pamiętać o tym, że materiały opatrunkowe zaliczane do tej grupy, należy uaktywnić płynem Ringera. Zadaniem superabsorbentu jest rozmiękczenie i absorbowanie tkanek martwiczych, wypłukiwanie i absorbowanie bakterii patogennych.
Alginiany
Stanowią jałowe, miękkie, nietkane materiały opatrunkowe. Produkowane są z włókien alginianu wapniowo-sodowego lub wapniowego. Występują w postaci kompresów lub taśm do wypełniania ran głębokich. Wyżej wspomniane alginiany są substancjami nierozpuszczalnymi w wodzie, wykazującymi zdolność pęcznienia. Dzięki temu zapewniają utrzymanie wilgotnego środowiska w obrębie rany. Przypisuje się im również zdolność do pobudzenia wzrostu fibroblastów, zwiększenia odpowiedzi komórkowej i stymulowania procesów krzepnięcia. Ważną zaletą tych materiałów opatrunkowych jest fakt, że ulegają biodegradacji do cząsteczek glukozy, nie powodując objawów alergicznych.
Przeczytaj także: Poradnik pomiaru wilgotności
Opatrunki Piankowe
Stanowią grupę materiałów opatrunkowych o budowie wielowarstwowej, które nie ulegają efektowi żelowania. Opatrunki piankowe zbudowane są najczęściej z polimerów poliuretanowych, które szybko absorbują nadmiar wysięku. Właściwości chłonne w tym wypadku zależą również od struktury i składu pianki. Zbyt duża średnica porów może stać się przyczyną efektu „ssania rany”.
Opatrunki Hydrożelowe
Składają się z hydrofilowych, naturalnych lub syntetycznych polimerów (lub kopolimerów), które wykazują zdolność pęcznienia. Powstała w wyniku absorbcji wody galaretowata masa pozwala na utrzymanie wysokiej wilgotności rany oraz na rozrost i migrację komórek. Materiały opatrunkowe zaliczane do tej grupy mają również zdolność do uwadniania tkanki martwiczej, co przyspiesza proces naturalnej autolizy i oczyszczania powierzchni skóry. Opatrunki hydrożelowe produkowane są w formie miękkich żeli w tubach oraz specjalnych aplikatorach jednorazowego użytku. Są one również dostępne na rynku pod postaciami uformowanych, przezroczystych płytek żelowych. Wskazaniem do stosowania opatrunków hydrożelowych są rany słabo sączące, odwodnione, pokryte strupem czy tkanką martwiczą.
HydroTherapy
HydroTherapy to dwa opatrunki, które wspierają procesy naprawcze na każdym etapie gojenia się rany. Pierwszy to opatrunek płucząco - absorpcyjny, który w swoim składzie zawiera płyn Ringera, a więc lawaseptyk kategorii II - środek myjący oraz chlorowodorek poliheksametylenu biguanidyny (PHMB) - środek bakteriobójczy, który niszczy biofilm bakteryjny w ranie oraz obniża wartość ph do poziomu fizjologicznego. Zapewnia właściwe wilgotne środowisko w obrębie rany (niezbędne do gojenia), pochłaniając nadmiar wysięku i zatrzymując go w swojej strukturze, pomaga zwalczyć stan zapalny i odgrywa istotną rolę w autolitycznym oczyszczaniu rany. Zastosowanie opatrunku płucząco - absorpcyjnego na zanieczyszczoną ranę przewlekłą pozwala obniżyć poziom aktywnych metaloprotein z macierzy zewnątrzkomórkowej w łożysku rany oraz usunąć zalegające warstwy nekrotyczne. Opatrunek płucząco - absorpcyjny nie powoduje bólu ani dyskomfortu u pacjenta na żadnym etapie leczenia. Ma działanie oczyszczające oraz stymuluje tworzenie ziarniny. Może przebywać na ranie do 3 dni. Czas utrzymania zawsze zależy od ilości wysięku. Maksymalny czas to 3 dni. Nie należy go ciąć. Opatrunek płucząco - absorpcyjny stosujemy do powierzchniowych ran niegojących się, zanieczyszczonych tkanką nekrotyczną z krytyczną kolonizacją drobnoustrojową. Jest również wersja opatrunku do ran głębokich, szczelinowych, podminowanych. Wymaga opatrunku wtórnego.
Drugi to opatrunek piankowy z warstwą hydrożelu w postaci siatki, co pozwala na swobodne przejście wysięku do chłonnej warstwy piankowej. Hydrożel uwalnia wilgoć do rany utrzymując w niej wilgotne środowisko, które pobudza ziarninę do wzrostu, zwiększa stężenie czynników wzrostu i wspomaga proces epitelializacji czyli naskórkowania. Opatrunek występuje w postaci nieprzylepnej i przylepnej.
Warto wspomnieć, że opisane w artykule rodzaje materiałów opatrunkowych mogą być wymieniane co kilka dni. Producenci w niektórych przypadkach dopuszczają pozostawienie opatrunku na skórze nawet do tygodnia. Proces dobierania odpowiedniego opatrunku do typu rany jest bardzo skomplikowany, stanowi temat na oddzielny artykuł.
Historia Wilgotnego Leczenia Ran
Jeszcze na początku lat 60. XX wieku, przed obserwacjami dr. George’a D. Wintera, rany leczono stawiając na suche środowisko gojenia. Wykorzystywano opatrunki, które pochłaniają i całkowicie eliminują wilgoć w ranie. Jednak w 1962 r. Historia koncepcji zaczyna się w roku 1962, kiedy to opublikowana została praca G.D. Winter, w której stwierdzono, że błona poliuretanowa nałożona na ranę przyczynia się do dwukrotnie szybszego naskórkowania. Rezultat uzyskano podczas leczenia ran świnki morskiej i potwierdzono później na ludziach.
W latach 60 George Winter opracował koncepcję wilgotnej terapii ran, która w porównaniu ze standardowym leczeniem opatrunkami okazała się znacznie skuteczniejsza. Jego badania wykazały dwukrotnie szybsze gojenie się ran w środowisku o odpowiednim poziomie wilgoci. Na przełomie lat 80 i 90 koncepcja została rozwinięta. Nawodnienie "pobudza" enzymy odpowiedzialne za proces autolitycznego oczyszczanie rany. Udowodniono również, że wysuszenie rany niesie z sobą ryzyko wystąpienia martwicy.
Dalsze badania nad środowiskiem gojenia doprowadziły do opracowania idealnego opatrunku, który zapewnia nie tylko osłonę rany, ale przede wszystkim stymuluje zachodzące w niej procesy samoodnowy, czyli zapewnia aktywne oczyszczanie się rany, odpowiednią wilgotność łożyska rany, optymalne pH, wymianę gazową oraz termoregulację. Taki opatrunek powinien również pochłaniać nadmiar wysięku. W latach 70. i 80. wilgotne leczenie ran stało się standardową praktyką. Pod koniec lat 80. i 90. dokładnie zbadano dziedzinę wilgotnych opatrunków na rany i opracowano wiele nowych produktów opatrunkowych, takich jak hydrożele, pianki i alginiany. Obecnie w praktyce klinicznej dąży się do tego, by zapewnić optymalnie wilgotne środowisko gojenia ran.
Równowaga Wilgotności: Klucz do Gojenia
Środowisko gojenia ma istotny wpływ na procesy regeneracji. Badania wykazują szereg korzyści płynących z wilgotnego leczenia ran, w tym zmniejszenie bólu, stanu zapalnego czy powstania blizn po zagojeniu. Wilgotne środowisko w łożysku rany ogranicza wielkość martwicy, sprzyja naskórkowaniu, a także wspiera naturalne procesy oczyszczania rany. Należy jednak pamiętać, że poziom wilgoci w ranie powinien być optymalny - zbyt niski lub zbyt wysoki może zaburzać procesy gojenia.
Wiemy już, że suche rany goją się wolniej, natomiast należy również pamiętać, że rana nie może być zbyt mokra, ponieważ sprzyja to maceracji skóry otaczającej ranę oraz zwiększa ryzyko zakażenia. Wysięk w ranie jest naturalnym procesem związanym z toczącym się stanem zapalnym. Płyn ten zawiera substancje odżywcze, elektrolity, białe krwinki, mediatory stanu zapalnego, nieaktywne MMP, enzymy trawiące białka i czynniki wzrostu. Wysięk w ranach ostrych zapewnia wilgotne środowisko, dlatego wspiera gojenie. W ranach przewlekłych proces ten jest jednak upośledzony, a wysięk w ranie nie zmniejsza się z czasem. Wzmożona produkcja płynów w ranie może być również efektem obrzęku limfatycznego, nadciśnienia żylnego czy infekcji.
Nadmiernie wilgotne środowisko może stanowić czynnik utrudniający gojenie ran. Działanie wilgoci może również doprowadzić do uszkodzenia tkanek otaczających ranę w wyniku maceracji. W zapewnieniu optymalnej wilgotności w łożysku rany i wokół niej mogą pomóc specjalistyczne opatrunki takie jak AQUACEL® Foam. Nadmierna ilość wysięku z rany może prowadzić do uszkodzenia tkanki ziarninowej tworzącej się w łożysku rany oraz maceracji skóry wokół rany. Gojenie ran obficie sączących jest utrudnione, a w części przypadków może ulec całkowitemu zahamowaniu.
Najważniejszą cechą, jaką powinien posiadać opatrunek stosowany na rany obficie sączące, jest wysoka absorpcja i retencja. Takim opatrunkiem jest AQUACEL® Foam. W kontakcie z wydzieliną opatrunek przybiera formę spoistego żelu, dzięki czemu utrzymuje optymalnie wilgotne środowisko w ranie, a jednocześnie pomaga chronić delikatne tkanki w łożysku rany i zapobiegać maceracji. Opatrunek stosowany na rany obficie sączące powinien stymulować procesy naprawcze w tkankach i aktywnie wspierać gojenie rany. Opatrunek AQUACEL® Foam wspiera również oczyszczanie autolityczne rany, nie uszkadzając przy tym zdrowych tkanek.
W przypadku ran silnie sączących konieczne mogą być częste zmiany opatrunku. Z tego powodu ważne jest, by opatrunek zapewniał pacjentowi komfort i nie powodował bólu przy zdejmowaniu. - Opatrunek AQUACEL® Foam posiada delikatny silikonowy przylepiec, dzięki czemu jest łatwy do usunięcia i może być stosowany również w przypadku skóry delikatnej, podatnej na uszkodzenie. W większości przypadków opatrunek nie powoduje wystąpienia podrażnień lub reakcji alergicznych.
tags: #wilgotnosc #w #ranie #wlasciwosci #leczenie
