Organizacje pozarządowe w walce o jakość powietrza w Polsce
- Szczegóły
Nielegalne poziomy zanieczyszczeń powietrza w całej Europie szkodzą zdrowiu ludzi, a także skracają życie i obniżają jego jakość. W Polsce, walka ze smogiem to wyzwanie cywilizacyjne. Jednocześnie eksperci nie mają wątpliwości, jakie działania pomogą rozwiązać ten kryzys.
Organizacje pozarządowe odgrywają kluczową rolę w dążeniu do poprawy jakości powietrza w Polsce. Walczymy o prawo do czystego powietrza dla każdego i każdej z nas. Dążymy do wprowadzania ambitnych przepisów i polityk chroniących zdrowie ludzi, które stawiają walkę z zanieczyszczeniem powietrza na pierwszym miejscu i pomagają wprowadzać bardziej ekologiczne rozwiązania.
Organizacje pozarządowe w Polsce podejmują szereg działań mających na celu poprawę jakości powietrza i zwiększenie świadomości społecznej na ten temat. Działalność Stowarzyszenia polega na:
- Opracowywaniu i rozpowszechnianiu opinii, stanowisk, koncepcji, raportów, ekspertyz itp. w sprawach objętych celami działania Stowarzyszenia;
- Występowaniu z propozycjami zmian prawnych w sprawach objętych celami działania Stowarzyszenia;
- Prowadzeniu działalności informacyjnej i edukacyjnej;
- Prowadzeniu szeroko pojętego doradztwa;
- Prowadzeniu działalności wydawniczej;
- Opiniowaniu projektów dotyczących kwestii objętych celami Stowarzyszenia;
- Współdziałaniu z osobami, instytucjami i organizacjami o podobnych celach w kraju i za granicą;
- Udziale w postępowaniach administracyjnych, administracyjno-sądowych i sądowych dotyczących spraw związanych z celami Stowarzyszenia;
- Aktywizowaniu społeczeństwa lokalnego w zakresie działań zbieżnych z celami Stowarzyszenia;
- Monitorowaniu działań instytucji publicznych w zakresie kwestii objętych celami Stowarzyszenia;
- Organizowaniu zgromadzeń, pikiet i happeningów po uzyskaniu stosownych zezwoleń;
- Wspomaganiu społecznych inicjatyw zbieżnych z celami Stowarzyszenia.
Podnosimy świadomość zagrożeń związanych z zanieczyszczeniem powietrza, aby rządy nie mogły dłużej ignorować tego problemu i były zmuszone do podjęcia działań. Udowodniliśmy, że działania prawne są potężnym narzędziem, dzięki któremu obywatele, obywatelki i organizacje pozarządowe mogą osiągnąć cel, jakim jest czystsze powietrze w miastach. We wrześniu 2021 r. wraz z dwojgiem mieszkańców Warszawy oraz ze Stowarzyszeniem Miasto Jest Nasze zaskarżyliśmy nieskuteczny mazowiecki program ochrony powietrza.
Jednym z najważniejszych wyzwań stojących przed nowym rządem jest likwidacja starych pieców i kotłów na węgiel i drewno, tzw. “kopciuchów”. Wciąż w Polsce dymi ich około 2,5 miliona i stanowią one główne źródło zimowego smogu. Zastąpienie “kopciuchów” czystymi formami ogrzewania będzie wymagać nie tylko wdrożenia uchwał antysmogowych, ale też zapewnienia sprawnie działających programów finansowych wspierających mieszkańców w termomodernizacji domów i instalacji nowoczesnego ogrzewania.
Przeczytaj także: Organizacje higieniczne w Polsce a jakość wody
Mimo wielu lat działań antysmogowych, powietrze w Polsce wciąż jest szkodliwe dla zdrowia i życia ludzi. Wynika to w dużej mierze z tego, że istniejące przepisy nie są skutecznie egzekwowane. Wiele gmin lekceważy obowiązki wynikające z programów ochrony powietrza, sprzedawcy paliw i urządzeń grzewczych bezkarnie wprowadzają do obrotu niedozwolone produkty, a mieszkańcy czy przedsiębiorcy ignorują regulacje antysmogowe.
Dążąc do poprawy jakości powietrza nie możemy zapominać o transporcie drogowym, który też jest źródłem szkodliwych dla zdrowia zanieczyszczeń. W Polsce odpowiada on m.in. za ponad 30% emisji tlenków azotu, przy czym w miastach i przy ruchliwych drogach udział transportu w zanieczyszczeniu powietrza jest znacznie większy. Musimy przyjąć do wiadomości, że kopcące samochody są równie groźne co stare piece. Najlepszym sposobem na trwałe ograniczenie tych emisji jest ułatwienie, a w wielu przypadkach umożliwienie, mieszkańcom i mieszkankom naszego kraju wybierania innych środków transportu niż własny samochód.
Smog i zanieczyszczenie powietrza to nie tylko piece i kominy, ale także samochody, szczególnie te z silnikami diesla. Z tego, że spaliny nas trują, większość z nas na szczęście już zdaje sobie sprawę, ale wciąż brakuje nam wiedzy nt. skali zjawiska w konkretnych miejscach, w naszych miastach, na naszych osiedlach, przy przedszkolach i szkołach naszych dzieci, szpitalach, miejscach, gdzie spędzamy czas. W Polsce istnieje tylko 20 stacji mierzących zanieczyszczenia komunikacyjne.
Niska świadomość społeczna problemu zanieczyszczenia powietrza, jego źródeł i skutków zdrowotnych stanowi istotną barierę dla skutecznej realizacji MPOP. Opracowanie skutecznych kampanii podnoszących świadomość społeczną, które spowodowałyby zmianę zachowań (tj. przejście na czyste paliwa i urządzenia, termomodernizacja budynków) jest bardzo trudnym zadaniem.
Kampania skierowana jest do ogółu społeczeństwa - w szczególności w zakresie podnoszenia świadomości problemu zanieczyszczenia powietrza, jego przyczyn i negatywnych skutków (zdrowotnych, gospodarczych i społecznych). Szczególnie ważne jest angażowanie różnych liderów opinii, którzy mogą przekazać swoją wiedzę lokalnym społecznościom, zachęcając ich do podejmowania działań na rzecz poprawy jakości powietrza. Poszczególne kampanie są zarządzane przez Ekodoradców.
Przeczytaj także: Naukowe aspekty jakości wody pitnej
Oprócz współpracy z partnerami projektu i wszystkimi gminami w województwie małopolskim, organizowane są efektywne platformy wymiany doświadczeń i transferu wiedzy pomiędzy wszystkimi kluczowymi interesariuszami w Polsce i hotspotem (tj. Organami odpowiedzialnymi za MPOP, władze lokalne wykonujące programy redukcji niskiej emisji, organizacje pozarządowe itp.). Wzmacnia to wspólne działania w obszarze hotspotów i innych polskich regionach.
Przykłady działań organizacji pozarządowych w Polsce
W Polsce działa wiele organizacji pozarządowych, które aktywnie walczą o poprawę jakości powietrza. Poniżej przedstawiono kilka przykładów:
- Krakowski Alarm Smogowy: Ruch społeczny, który powstał w odpowiedzi na zanieczyszczenie powietrza w Krakowie. Inicjuje akcje budowania świadomości wśród mieszkańców.
- Podhalański Alarm Smogowy: Inicjatywa Związku Stowarzyszeń Polska Zielona Sieć, współpracująca z aktywistami z Podhala. Działa od 2014 roku.
- Zabrzański Alarm Smogowy: Inicjatywa zrzeszająca mieszkańców Zabrza, zaniepokojonych stanem powietrza na Śląsku.
- Warszawa Bez Smogu: Organizacja założona przez mieszkańców, którzy podejmują działania na rzecz poprawy jakości powietrza w stolicy.
- Łódź Bez Smogu: Oddolny ruch mieszkańców, którzy walczą o zdrowe i bezpieczne środowisko życia.
Pełna lista organizacji znajduje się w dalszej części artykułu.
Program "Nasze Powietrze"
Program „Nasze powietrze”, organizowany przez Stowarzyszenie Alarm Smogowy, ukierunkowany jest na wspieranie społeczności lokalnych w podejmowaniu działań i walce o czyste powietrze. Szczegóły dostępne są poniżej w sekcji "Aktualności Programu" oraz "Dokumenty do pobrania". Program "Nasze Powietrze" jest wspierany finansowo przez Clean Air Fund.
Na jakie projekty można uzyskać dofinansowanie?
Każdy projekt musi zawierać dwa typy działań:
Przeczytaj także: Analiza Działania Oczyszczalni Ścieków w Hutkach
- Edukacja dorosłych dotycząca jakości powietrza, w szczególności na temat:
- uchwał antysmogowych i wynikających z nich obowiązków,
- stanu powietrza i czynników wpływających na ten stan,
- wpływu zanieczyszczenia powietrza na zdrowie mieszkańców,
- wpływu transportu na zanieczyszczenie powietrza,
- działań, jakie mieszkańcy mogą podjąć, żeby poprawić jakość powietrza w swoim otoczeniu,
- ekonomicznych konsekwencji złej jakości powietrza,
- działań służących poprawie efektywności energetycznej domów (termomodernizacja) oraz wskazywanie korzyści wynikających z modernizacji urządzeń oraz ocieplenia budynków,
- programów finansowych wspierających wymianę urządzeń na paliwa stałe oraz termomodernizację.
- kompetencji władz lokalnych w zakresie działań służących poprawie jakości powietrza,
- rozwiązań prawnych, organizacyjnych oraz finansowych związanych z jakością powietrza,
- dobrych praktyk.
- Aktywizacja społeczności lokalnych do działania na rzecz ochrony jakości powietrza, w szczególności poprzez:
- tworzenie i rozwijanie ruchów i inicjatyw działających na rzecz jakości powietrza, zwłaszcza alarmów smogowych,
- zachęcanie mieszkańców, lokalnych liderów, przedstawicieli organizacji pozarządowych i władz lokalnych do angażowania się w działania na rzecz jakości powietrza,
- organizowanie społeczności lokalnej wokół tematyki ochrony powietrza.
- wpływanie na lokalne lub regionalne polityki w zakresie ochrony powietrza przed zanieczyszczeniami, np. poprzez promowanie lokalnych uchwał antysmogowych, wprowadzanie zmian w programach i strategiach, jak program ochrony powietrza, działania na rzecz ograniczania ubóstwa energetycznego itd.
Aktualności Programu
W ramach programu "Nasze Powietrze" realizowane są różnorodne projekty, które zwiększają świadomość mieszkańców na temat przyczyn zanieczyszczenia powietrza, wpływu smogu na zdrowie oraz korzyści wynikających z termomodernizacji. Projekty angażują różnorodne grupy odbiorców - mieszkańców zainteresowanych tematyką czystego powietrza, urzędników, lekarzy, radnych, czy sołtysów.
Przykłady zrealizowanych inicjatyw:
- „Bezpieczne płuca” - projekt, dzięki któremu doposażono makietę mobilnych płuc w nowoczesny monitoring z zasilaniem awaryjnym oraz system zdalnego odladzania materiału.
- Kampania informacyjno-edukacyjna skierowana do mieszkańców najbardziej zanieczyszczonych dzielnic Dąbrowy Górniczej, dotkniętych nie tylko przez niską emisję, ale również zanieczyszczenia przemysłowe.
- Diagnozowanie i mapowanie komunalnych budynków mieszkaniowych będących wampirami energetycznymi w Częstochowie oraz wizualizacje w formie mapy powiatów.
- Edukacyjne wydarzenia ekologiczne dla lokalnych społeczności połączone z konsultacjami ekodoradców w Gierałtowicach i Pabianicach.
- Kampanie w mediach społecznościowych, tradycyjnych oraz w przestrzeniach publicznych wielu polskich miejscowości - Pszczyna, Kcynia, Pabianice, Nowy Targ, Czerwionka-Leszczyny, Warszawa, Białystok.
- Projekty angażujące w działania antysmogowe urzędników, radnych, sołtysów, przedstawicieli osiedli, zrealizowane w Niepołomicach, Nowym Targu, Czerwionce-Leszczynach, Warszawie, Bydgoszczy.
- Zwrócenie uwagi na zanieczyszczenia komunikacyjne oraz potrzebę wprowadzenia szerokich stref czystego transportu we Wrocławiu.
- Edukacja kilkudziesięciu właścicieli kopciuchów w Bydgoszczy nt. wpływu smogu na zdrowie, przepisów antysmogowych, dostępnych dotacji oraz doradztwo w wymianie źródła ciepła.
Lokalne Alarmy Smogowe w Polsce
Poniżej znajduje się lista lokalnych alarmów smogowych działających w Polsce. Są to inicjatywy społeczne, które powstały w odpowiedzi na problem zanieczyszczenia powietrza w różnych regionach kraju.
- Krakowski Alarm Smogowy
- Podhalański Alarm Smogowy
- Zabrzański Alarm Smogowy
- Rabczański Alarm Smogowy
- Zagłębiowski Alarm Smogowy
- Rybnicki Alarm Smogowy
- Poznański Alarm Smogowy
- Raciborski Alarm Smogowy
- Kalwaryjski Alarm Smogowy
- Warszawa Bez Smogu
- Łódź Bez Smogu
- Pleszewski Alarm Smogowy
- Izabeliński Alarm Smogowy
- Skawiński Alarm Smogowy
- Nowotarski Alarm Smogowy
- Ząbkowicki Alarm Smogowy
- Ustroński Alarm Smogowy
- Gierałtowicki Alarm Smogowy
- Oświęcimski Alarm Smogowy
- Legionowski Alarm Smogowy
- Wejherowski Alarm Smogowy
- Lubuski Alarm Smogowy
- Pszczyński Alarm Smogowy
- Niepołomicki Alarm Smogowy
- Krzeszowicki Alarm Smogowy
- Częstochowski Alarm Smogowy
- Sieradzki Alarm Smogowy
- Bydgoski Alarm Smogowy
- Podkowa Bez Smogu
- Alarm Smogowy Brzeszcze
- Alarm Smogowy Zielonki
- Porajski Alarm Smogowy
- Łomiankowski Alarm Smogowy
- Centrum Rozwoju Inicjatyw Społecznych
- Chełmecki Alarm Smogowy
- Wielicki Alarm Smogowy
- Milanowski Alarm Smogowy
- Dąbrowski Alarm Smogowy
- Straszyn Ostrzeżenie Smogowe
- Alarm Smogowy Oborniki Śląskie
- Radliński Alarm Smogowy
Te organizacje działają na rzecz poprawy jakości powietrza poprzez edukację, współpracę z władzami lokalnymi oraz monitorowanie stanu powietrza.
tags: #organizacje #pozarządowe #jakość #powietrza #Polska
