Oczyszczalnia Kapuściska: Historia i Wyzwania Bydgoskiego Terenu
- Szczegóły
W cyklu "To było czytane" przypominamy historię oczyszczalni Kapuściska w Bydgoszczy, terenu o bogatej, choć i problematycznej przeszłości. Dziś tereny po Zachemie należą do najbardziej zanieczyszczonych obszarów Unii Europejskiej, a mieszkańcy mówią o nich "polski Czarnobyl".
Początki Przemysłowe: DAG Fabrik Bromberg
Już w latach trzydziestych fabrykę zbrojeniową na obrzeżach Bydgoszczy zamierzali postawić Polacy, realizację projektu zahamował jednak wybuch wojny. W czasie okupacji Niemcy stworzyli na obrzeżach Bydgoszczy jedną z największych fabryk zbrojeniowych III Rzeszy. W listopadzie 1939 r. teren o powierzchni 23 hektarów został ogrodzony podwójnym płotem, a niebawem w jego obrębie zaczęły powstawać pierwsze budynki DAG Fabrik Bromberg. Kompleks podlegał koncernowi Dynamit Nobel AG i z czasem stał się drugim co do wielkości zakładem zbrojeniowym III Rzeszy.
Niemcy podzielili go na dwie części: w zachodniej wytwarzali proch strzelniczy, we wschodniej kruszące materiały wybuchowe, którymi na miejscu wypełniano różnego typu amunicję. W obrębie DAG Fabrik powstały drogi o łącznej długości ponad 350 kilometrów, 40 kilometrów szyn, przeszło tysiąc różnej wielkości budynków, a do tego system schronów i podziemnych przejść. Obiekty fabryczne nie tworzyły zwartej zabudowy. Niemcy w miarę możliwości wznosili je w dolinkach otoczonych przez wydmy.
Kluczową kwestią było maskowanie. Budynki stały w lesie, zaś większość miała dachy w kształcie donic. Niemcy wypełniali je ziemią i obsadzali drzewami. Dlatego też w 1944 roku kilka kilometrów od DAG Fabrik pojawiła się... podświetlana w nocy makieta, która w razie zagrożenia miała wyprowadzić w pole nieprzyjacielskich lotników. Tak więc produkcja szła pełną parą, a jednocześnie przez cały czas trwała rozbudowa kompleksu. Niemcy korzystali przy tym z przymusowej pracy jeńców z kilkunastu państw, a także Żydówek z obozu KL Stutthof.
Okres Po Wojenny: Reaktywacja i Zachem
Po wkroczeniu Armii Czerwonej większość urządzeń została zdemontowana i wywieziona na wschód. Kiedy Sowieci zakończyli wywózkę łupów, przekazali teren Polakom, a ci postanowili reaktywować fabrykę. Tak powstał Zachem - chemiczny moloch produkujący nie tylko na potrzeby armii. Ostatecznie jednak fabryka ruszyła. Najpierw produkowała tylko proch, potem też materiały wybuchowe na potrzeby państw Układu Warszawskiego. Tak narodził się Zachem - największy pracodawca w Bydgoszczy.
Przeczytaj także: Przydomowe oczyszczalnie ścieków Zawiercie
Jeszcze w ramach Planu Sześcioletniego z myślą o pracownikach wybudowano osiedle Kapuściska. Przedsiębiorstwo miało własną straż pożarną w sile 80 osób. Terenu pilnowało 101 strażników przemysłowych. Zakład był niedostępny dla postronnych osób, choć jak wspomina Wilusz, od połowy lat 60. nie było większych problemów z uzyskaniem przepustki.
Wilusz w Zachemie pracował do 2005 roku. Sam zakład przetrwał jeszcze niespełna dekadę. W 2014 roku ostatecznie upadł. Dziś w części dawnych budynków, które należały jeszcze do niemieckiej DAG Fabrik Bromberg, funkcjonuje wspomniane już Exploseum - oddział Muzeum Okręgowego w Bydgoszczy. Na pofabrycznych terenach powstał Bydgoski Park Przemysłowo-Technologiczny. Gdzieniegdzie działają firmy całkiem nowe bądź wydzielone z Zachemu.
Problemy Ekologiczne i Remediacja
Fabryka stanęła dopiero 22 stycznia. Zarządcy i wyższy personel uciekli przed nadciągającą Armią Czerwoną. Dwa dni później na teren DAG Fabrik Bromberg wkroczyli pierwsi Sowieci. W dziejach zakładu rozpoczął się krótki okres zawieszenia pomiędzy trwaniem a niebytem. Zachem pozostawił po sobie wielce kłopotliwą spuściznę. Spuściznę, za sprawą której do peryferyjnych dzielnic miasta przylgnęło miano polskiego Czarnobyla.
Szkodliwe substancje przedostawały się do wód gruntowych, a stamtąd do Wisły. W latach 80. rzeka w okolicach Bydgoszczy regularnie zmieniała kolor. Według naukowców z AGH skażony obszar obejmuje 4,5 tys. hektarów. Powtarzają oni: to jedno z najbardziej zanieczyszczonych miejsc w Unii Europejskiej.
Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Bydgoszczy tłumaczy, że obszar po Zachemie poddawany jest tak zwanej remediacji. Polega ona na oczyszczaniu gleby i wód gruntowych. Aby oczyścić ten teren, potrzeba kosztownych i radykalnych działań, w które powinno zaangażować się państwo. Tymczasem mieszkańcy Łęgnowa Wsi od kilku dobrych lat nie korzystają już z darmowego wodociągu.
Przeczytaj także: Oczyszczalnia oksydacyjna: zasady działania
Modernizacja Oczyszczalni Kapuściska
Teren zajęty przez oczyszczalnię o powierzchni 23,25 ha, położony jest w południowo-wschodniej części Bydgoszczy, po zachodniej stronie części dzielnicy Łęgnowo. Poddana została modernizacji trzy lata temu tylko w zakresie linii ściekowej, aby spełniać standardy unijne. Dobudowane będą również brakujące komory fermentacyjne. Zapewni to hermetyzację uciążliwych zapachowo obiektów, co wychodzi naprzeciw oczekiwaniom mieszkańców.
Ponadto wszystkie obiekty budowlane będą poddane modernizacji poprzez ocieplenie, wymianę pokryć dachowych, stolarki okiennej czy instalację. Ważnym elementem będą także systemy energetyki i systemy automatyki. Na nowy zostanie wymieniony system zasilania i sterowania oczyszczalni. Sterowanie to sedno optymalnego działania. Poprzez urządzenia sterujące można osiągnąć ogromne korzyści.
Spółka Wodna "Kapuściska"
Spółka Wodna “KAPUŚCISKA” została powołana w marcu 1995 roku przez Gminę Bydgoszcz, ZCh ZACHEM S.A. i Zakłady Chemiczne “NITRO-CHEM” S.A. W roku 1996 do Spółki zostały przyjęte Gmina Solec Kujawski i BZPG “STOMIL” S.A. Główni inwestorzy oczyszczalni to: Gmina Bydgoszcz - 50% i Zakłady Chemiczne ZACHEM S.A. 45.4%. Zawarte umowy na dostawę ścieków zobowiązują członków spółki do wpłaty kwot minimalnych niezależnie od ilości dostarczanych ścieków. Zasady ustalenia spłat i ich wysokość obowiązują od 1999 roku.
Współczesne Inwestycje i Wyzwania
W ramach zakończonego w 2023 roku programu unijnego pn. „Budowa i przebudowa kanalizacji deszczowej oraz dostosowanie sieci kanalizacji deszczowej do zmian klimatycznych na terenie miasta Bydgoszczy”, w mieście powstały ponad 34 zbiorniki retencyjne. Właśnie ruszyła budowa kolejnych zbiorników w mieście! Tym razem w ramach nowego unijnego programu pn. „Bydgoszcz zielono-niebieska.
Spółka stała się Beneficjentem Projektu “Modernizacja oczyszczalni ścieków Kapuściska w Bydgoszczy” Nr POIS.01.01.00-00-004/12-00. Spółka nabyła przedsiębiorstwo Spółki Wodnej “KAPUŚCISKA” w Bydgoszczy w rozumieniu art. 551 KC. Chemwik sp. z o.o. nabyła od Infrastruktury Kapuściska S.A. w upadłości likwidacyjnej majątek stanowiący infrastrukturę wodno- kanalizacyjną, w skład której wchodzą m.in.
Przeczytaj także: Jak ustawić napowietrzanie?
tags: #oczyszczalnia #kapuściska #teren #historia
