Oczyszczalnia hydrobiologiczna: Zasada działania i wpływ na środowisko

Szczegóły: Opublikowano: 08. March 2026

Oczyszczalnie hydrobiologiczne stanowią ważny element w ochronie wód i środowiska naturalnego. Działają one w oparciu o naturalne procesy biologiczne, co czyni je rozwiązaniem ekologicznym i efektywnym. W Polsce, w kontekście wymogów Unii Europejskiej, kwestia oczyszczania ścieków ma szczególne znaczenie.

Monitoring jakości wód w dorzeczu Wisły

Monitoring jakości wód w dorzeczu Wisły stanowi część państwowego monitoringu środowiska. W ramach badań monitoringowych próbki wody w dorzeczu Wisły pobiera w 172 punktach, z których 32 usytuowane są na samej Wiśle. W 168 punktach pomiarowych badania prowadzone są przez laboratoria wojewódzkich inspektoratów ochrony środowiska, a w 4 punktach - przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej w Warszawie. Badania obejmują oznaczanie 52 wskaźników jakości wody, przy czym 24 wskaźniki uważane za podstawowe oznacza się raz w miesiącu, raz na kwartał wykonuje się oznaczenia 19 wskaźników uzupełniających, a raz w roku - oznaczenia 9 wskaźników specyficznych.

Prowadzone badania wykazywały stałą, acz niewielką poprawę stanu czystości wód w dorzeczu Wisły, obserwowaną do końca 1996 r. Biorąc pod uwagę podstawowe fizyczno-chemiczne wskaźniki zanieczyszczenia, warunki klasy I spełniają 23 km biegu Wisły, klasy II - 357 km, klasy III - 268 km, zaś pozostałe odcinki o łącznej długości 374 km nie odpowiadają normom.

Ocena hydrobiologiczna, uwzględniająca strukturę rodzajową i liczebność drobnych organizmów wodnych jest korzystniejsza, gdyż do I klasy czystości kwalifikuje się kilkanaście km biegu rzeki, do klasy II - 713 km i do klasy III - 296 km, a wody nie odpowiadające normom nie występują. Natomiast wymaganiom sanitarnym wody Wisły nie odpowiadają na całej niemal długości; wyjątek stanowi odcinek źródłowy o długości 10 km oraz odcinek o długości 59 km poniżej ujścia rzeki Pilicy, które to odcinki odpowiadają III klasie czystości.

Wyposażenie w oczyszczalnie ścieków

Z informacji wynika, że przeważająca liczba ośrodków miejskich odprowadzających ścieki bezpośrednio do Wisły posiada oczyszczalnie ścieków, z których wiele zostało wybudowanych bądź zmodernizowanych w ostatnich latach. Należą do nich miasta: Tarnobrzeg, Sandomierz, Płock, Włocławek, Toruń, Gdańsk. Podobnie i największe zakłady przemysłowe położone nad Wisłą, jak np. Elektrownia Połaniec, Zakłady Azotowe w Puławach, ˝Siarkopol˝ w Tarnobrzegu, Elektrownia w Kozienicach, Koncern Naftowy w Płocku, Zakłady Papiernicze w Kwidzynie, Anwil we Włocławku, są z reguły wyposażone w oczyszczalnie ścieków.

Przeczytaj także: Przydomowe oczyszczalnie ścieków Zawiercie

W większości istniejących oczyszczalni ścieków tak komunalnych, jak i przemysłowych utrzymywane są zakładane parametry oczyszczania ścieków, chociaż nie zapewniają one usuwania substancji biogennych w podwyższonym stopniu wymaganym przepisami Unii Europejskiej. Niemniej kilka dużych aglomeracji usytuowanych bezpośrednio nad Wisłą dotąd nie posiada nawet standardowego zabezpieczenia w zakresie oczyszczania całości ścieków - dotyczy to Krakowa, lewobrzeżnej części Warszawy i Bydgoszczy.

Rola samorządów lokalnych

Czas, kiedy to samorządy lokalne występowały wyłącznie w roli petentów zabiegających o pieniądze na przedsięwzięcia ochrony środowiska, a pieniądze te i decyzje o podejmowanych inwestycjach faktycznie pozostawały w gestii organów i instytucji centralnych, stopniowo odchodzi w przeszłość. Ważny krok na tej drodze stanowi wdrażana od stycznia br. reforma administracyjna kraju, która zarządzanie ochroną środowiska w dużym stopniu scedowała na zarządy województw, powiatów i gmin.

Tworzenie programów ochrony środowiska np. leży obecnie w gestii urzędu marszałkowskiego, który na realizację tego zadania otrzymuje środki budżetowe. Ministerstwo Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Lecznictwa koncentruje się obecnie na dostosowywaniu prawa krajowego w dziedzinie ochrony środowiska do prawa Unii Europejskiej i stwarzaniu warunków sprzyjających wdrażaniu tego prawa, m.in. w dziedzinie kanalizacji i oczyszczania ścieków, stanowiącej domenę samorządu terytorialnego.

Rozwijana jest działalność edukacyjna mająca na celu upowszechnianie znajomości prawa unijnego w kręgach osób zawodowo zajmujących się ochroną środowiska, w tym wśród pracowników samorządowych, finansowane są prace badawczo-wdrożeniowe, publikacje i konkursy promujące nowoczesne i efektywne rozwiązania m.in.

Co się tyczy wspierania budowy oczyszczalni ścieków odprowadzanych bezpośrednio do Wisły - to na te preferencje w dostępie do środków publicznych mogą liczyć przede wszystkim inwestorzy przedsięwzięć wyróżniających się efektywnością ekolologiczną i ekonomiczną. Do takich przedsięwzięć należą m.in. oczyszczalnie ścieków dla Krakowa i Warszawy, które zostały zaliczone do tzw.

Przeczytaj także: Oczyszczalnia oksydacyjna: zasady działania

Oczyszczalnia ścieków w Warszawie

Na terenie Warszawy istnieje oczyszczalnia ścieków dla prawobrzeżnej części miasta, a ścieki z Warszawy lewobrzeżnej przed wprowadzeniem do Wisły nie podlegają oczyszczaniu. Według informacji uzyskanych z Zarządu m.st. Warszawy, oczyszczalnia ścieków Południe będzie wybudowana na terenie Zawad w gminie Warszawa-Wilanów. Inwestor uzyskał już prawa do terenu, pozwolenie wodnoprawne oraz pozwolenie na budowę.

Przewiduje się, że koszt inwestycji wyniesie 467,2 mln zł. Przedsięwzięcie będzie finansowane w części ze środków budżetowych Warszawy, a w pozostałej części - z pożyczki Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz kredytu zaciągniętego w Europejskim Banku Inwestycyjnym. M.st. Warszawa złożyło wniosek do Narodowego Funduszu o dofinansowanie zadania od 2000 r. Założenia przewidują etatową realizację oczyszczalni mechaniczno-biologicznej, w I etapie - w latach 2000-2003 - będą wybudowane dwa ciągi technologiczne o łącznej przepustowości 112 000 m3/dobę.

Przewiduje się, że w ciągu najbliższych kilku lat nastąpi rozpoczęcie budowy oczyszczalni ścieków z centralnej i północnej części Warszawy lewobrzeżnej, tj. oczyszczalni Północ. W ubiegłych latach wykonano szereg opracowań studialno-koncepcyjnych w celu wyboru rozwiązania optymalnego z punktu widzenia kosztów inwestycyjnych, kosztów eksploatacyjnych, niezawodności funkcjonowania, dostępności terenów, aspektów ochrony środowiska itd. W rezultacie tych prac zarząd m.st. Warszawy pod koniec września br. przedstawił Radzie Warszawy projekt uchwały w sprawie wyboru lokalizacji oraz przygotowania do realizacji powyższej inwestycji.

Kontrola zanieczyszczeń Wisły

Kontrola przestrzegania przepisów o ochronie środowiska oraz ustaleń decyzji administracyjnych dotyczących warunków korzystania ze środowiska należy do Inspekcji Ochrony Środowiska. W odniesieniu do zagadnień ochrony wód kontroli podlega przestrzeganie przez zakłady warunków odprowadzania ścieków ustalonych w tzw. pozwoleniach wodnoprawnych, jak również odprowadzanie ścieków do wód bez wymaganego pozwolenia.

Stwierdzenie w czasie kontroli naruszenia warunków pozwolenia lub odprowadzania ścieków bez pozwolenia obliguje wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska do podjęcia działań przewidzianych w Prawie wodnym, w szczególności do wymierzenia zakładowi kary pieniężnej. Prawo zezwala na odroczenie terminów płatności wspomnianych wyżej kar pieniężnych, jeżeli podjęte zostaną działania inwestycyjne mające na celu usunięcie przyczyny wymierzenia kary.

Przeczytaj także: Jak ustawić napowietrzanie?

Dla ilościowego zobrazowania działalności kontrolnej IOS podaję, że na obszarze byłych województw, przez które przepływa rzeka Wisła, w 1998 r. przeprowadzono 6501 kontroli obejmujących m.in. problematykę gospodarki wodno-ściekowej, w wyniku których wydano 4041 zarządzeń pokontrolnych i 885 decyzji o wymierzeniu kar pieniężnych na łączną kwotę ok.

Kiedy zafunkcjonuje kompleksowy system oczyszczalni ścieków na Wiśle?

Dostosowanie gospodarki ściekowej w Polsce do standardów obowiązujących w krajach Unii Europejskiej, a oznacza to wybudowanie kanalizacji i oczyszczalni ścieków we wszystkich jednostkach osadniczych, gdzie jest to technicznie i ekonomicznie uzasadnione, wymaga kilkunastu lat. Nie będzie to jednak równoznaczne z przywróceniem wodom rzecznym naturalnej czystości, bowiem połowa ładunku zanieczyszczeń zawartych dziś w tych wodach pochodzi z tzw. źródeł przestrzennych, ze ścieków odprowadzanych na terenach o zabudowie rozproszonej, ze stosowanych w rolnictwie nawozów naturalnych i mineralnych, z powietrza.

Równolegle z budową oczyszczalni ścieków dla źródeł punktowych musi więc następować wdrażanie w rolnictwie praktyk gospodarowania przyjaznych dla środowiska i porządkowanie gospodarki ściekowej w zagrodach wiejskich. Podobnie jak budowa kanalizacji i oczyszczalni ścieków w sektorze komunalnym, wprowadzenie zasady zrównoważonego rozwoju w rolnictwie wymaga ogromnych nakładów finansowych, min. na budowę szczelnych zbiorników do przetrzymywania płynnych nawozów naturalnych - gnojowicy i gnojówki.

Wdrażanie osiągnięć technicznych i technologicznych

Osiągnięcia techniczne i technologiczne państw Unii Europejskiej w zakresie projektowania, wykonawstwa i eksploatacji oczyszczalni ścieków wdrażane są w Polsce bardzo szybko, nowe oczyszczalnie budowane są z lepszych niż niegdyś materiałów, zajmują mniej terenu, okres budowy został zdecydowanie skrócony. Największą przeszkodę w rozwoju oczyszczania ścieków stanowi dziś brak wystarczających funduszy na ten cel, dlatego duże nadzieje wiążę z obietnicami pomocy finansowej Unii za pośrednictwem Funduszu ISPA (Instrument for Structural Policies for pre-Accession).

Resort ochrony środowiska, zasobów naturalnych i leśnictwa jest przygotowany organizacyjnie do współpracy z Funduszem ISPA. Prowadzenie tej współpracy zostało powierzone jednostce wyodrębnionej w stukturze organizacyjnej MOŚZNiL, natomiast funkcję biura wykonawczego, odpowiedzialnego za wybór projektów i przygotowanie wniosków o finansowanie ze środków ISPA oraz za opracowywanie planów finansowych dla dużych projektów współfinansowanych z innych źródeł, a także za monitorowanie realizacji poszczególnych projektów pełni Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, dysponujący doświadczeniami z realizacji Programu PHARE.

System Zarządzania Środowiskowego

Koncepcja zrównoważonego rozwoju stwarza podstawę do zmiany dotychczasowego nastawienia przedsiębiorców do ochrony środowiska, polegającej na samodzielnym definiowaniu problemów i szukaniu (z wyprzedzeniem) środków zaradczych. Stąd powstała koncepcja zarządzania środowiskowego, co oznacza włączenie środowiska i jego ochrony do celów strategicznych firmy i przypisanie tych zagadnień do kompetencji zarządu firmy. Posiadanie prawidłowo funkcjonującego Systemu Zarządzania Środowiskowego zapewnia, że przedsiębiorstwo będzie w zgodzie ze wszystkimi obowiązującymi przepisami dotyczącymi ochrony środowiska.

W mieście i gminie powinny być prowadzone działania inspirujące firmy do starań o wprowadzenie systemu zarządzania środowiskowego, wskazując na niewątpliwe korzyści wynikające z jego wprowadzenia oraz promujące systemy, zwłaszcza wśród małych i średnich przedsiębiorstw. Efektywność działań na rzecz poprawy stanu środowiska, ochrony dziedzictwa przyrodniczego i racjonalnego użytkowania zasobów przyrody oraz zrównoważonego wykorzystania surowców, w coraz większym stopniu zależy od zharmonizowania celów rozwoju gospodarczego i społecznego z celami ochrony środowiska.

Oznacza to potrzebę włączenia aspektów ekologicznych do polityk sektorowych we wszystkich dziedzinach gospodarowania, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju. Samorząd gminy, podejmując działania zmierzające do rozwoju gospodarczego, powinien zadbać o integrację jej rozwoju z ochroną środowiska.

Istotne znaczenie dla ochrony środowiska ma aktywizacja rynku do działań na rzecz ochrony środowiska, prowadząca do tworzenia tzw. zielonych miejsc pracy (zwłaszcza w rolnictwie, turystyce, leśnictwie i ochronie przyrody, odnawialnych źródłach energii, wykorzystaniu odpadów), rozwoju produkcji urządzeń służących ochronie środowiska bądź produkcji towarów przyjaznych środowisku.

W przygotowywanym przez Rząd ramowym programie wspierania zielonych miejsc pracy, stanowiącym element walki z bezrobociem, zawarte będą mechanizmy finansowego i eksperckiego wspierania władz samorządowych i prywatnych przedsiębiorców, w tworzeniu zielonych miejsc pracy. Podstawą uzyskania wsparcia będzie przedstawienie przez władze samorządowe (wojewódzkie, powiatowe, gminne) konkretnego programu tworzenia zielonych miejsc pracy.

Okresy przejściowe na dostosowanie do standardów UE

W obszarze negocjacyjnym nazwanym „środowisko”, obejmującym szeroko rozumianą ochronę przyrody, szczegółowe zagadnienia jakości wód i powietrza, zanieczyszczeń przemysłowych, gospodarki odpadami, bezpieczeństwa jądrowego i ochrony przed promieniowaniem, a także chemikaliów i organizmów zmodyfikowanych genetycznie, Polska uzyskała dziewięć okresów przejściowych na dostosowanie sytuacji faktycznej i standardów do obowiązujących w obszarze Wspólnoty. Ich rozpoczęcie zależy albo od daty wejścia w życie - dla Polski - wymienionych niej dyrektyw, albo daty obowiązywania norm, wyraźnie zaznaczonych w niektórych dyrektywach.

Poniżej przedstawiono niektóre z wynegocjowanych okresów przejściowych:

Oczyszczania ścieków komunalnych (dyrektywa 91/271/EWG): faktycznie cztery zróżnicowane okresy przejściowe, w zależności od rodzaju aglomeracji:
- do 31 grudnia 2008 roku w odniesieniu do systemów kanalizacji zbiorczej dla aglomeracji powyżej 10000 tzw. równoważnej liczby mieszkańców (RLM);
- do 31 grudnia 2015 roku w odniesieniu do systemów kanalizacji zbiorczej dla aglomeracji od 2000 do 10000 równoważnej liczby mieszkańców;
- do 31 grudnia 2015 roku dla zrzutów ścieków z aglomeracji od 15000 RLM do ponad 100000 RLM;
- okres przejściowy do 31 grudnia 2010 roku w odniesieniu do oczyszczalni ścieków w zakładach sektora przemysłu rolno-spożywczego.
Opakowań i odpadów opakowaniowych (dyrektywa 94/62/WE): okres przejściowy do 31 grudnia 2007 roku.
Składowisk odpadów (dyrektywa 99/31/WE): okres przejściowy do 1 lipca 2012 roku, na modernizację istniejących lub budowę nowych składowisk odpadów.
Zanieczyszczeń powodowanych przez niektóre substancje odprowadzane do środowiska wodnego (dyrektywa 76/464/EWG wraz z tzw. dyrektywami „córkami”): okres przejściowy do 31 grudnia 2007 roku.

Ostatecznym celem dostosowania są lepsze warunki życia i zdrowie polskiego społeczeństwa. Wypracowano teksty licznych prawnych instrumentów wykonawczych do ustaw w celu efektywnego dostosowania prawa polskiego w tym obszarze do dorobku prawnego UE. Liczne okresy przejściowe pomogą lepszym rozłożeniem w czasie, we wdrażaniu w życie podjętych zobowiązań i rzeczywistym dostosowaniu do norm UE.

Strategia rozwoju powiatu słupskiego

Nadrzędnym celem realizacji Programu, w perspektywie 2010 roku, jest doprowadzenie stanu środowiska w powiecie słupskim i gminach położonych w granicach powiatu słupskiego do poziomu wymaganego przez Unię Europejską.

Uchwałą nr XXVII/164/2001 z dnia 15 października 2001 Rada Powiatu Słupskiego przyjęła Strategię rozwoju społeczno - gospodarczego powiatu na lata 2001-2011. W dokumencie tym ujęte zostały na poczesnym miejscu cele i priorytety związane z ochroną środowiska.

Główne cele i priorytety:

Poprawić efektywność gospodarki wodno - ściekowej i ochrony gruntów - lobbing na rzecz ochrony ód podziemnych, spójny system oczyszczania ścieków i bilans zlewni Słupi, Łupawy, Wieprzy, Łeby.
Podniesienie świadomości ekologicznej - edukacja ekologiczna za pośrednictwem SPN, PKDS i ODR Strzelino, lokalne programy edukacji ekologicznej w oparciu o szkoły podstawowe i współpracę z WFOŚiGW i promocja korzyści związanych z odnową środowiska.
Wdrożenie ustaw dotyczących czystości i porządku oraz gospodarki odpadami - opracowanie gminnych programów ochrony środowiska, alternatywa dla wysypiska w Bierkowie oraz wtórne wykorzystanie odpadów.
Zabezpieczenie systemu ratowniczego, chroniącego przed skażeniami środowiska - monitorowanie potencjalnych zagrożeń, doposażenie służb ratownictwa i zintegrowany system ochrony środowiska.
Wykorzystanie potencjału zasobów wodnych - budowa systemów retencji wód powierzchniowych i odbudowa urządzeń piętrzących i regulujących na rzekach i ciekach wodnych.
Podjąć działania w kierunku wykorzystania nowych technik i technologii w przetwarzaniu lokalnych bogactw naturalnych i bazy surowcowej - paliwo rolnicze (rzepak), energia wiatrowa, wodna i bioenergia.
Podjąć działania w kierunku gazyfikacji poszczególnych miejscowości powiatu - budowa sieci wysokiego ciśnienia i stacji redukcyjnych, doprowadzenie sieci do miejscowości o zwartej zabudowie i edukacja mieszkańców w zakresie korzyści wynikających z przyłączenia do sieci.
Tworzyć warunki dla rozwoju infrastruktury sportowej i rekreacyjnej - ścieżki rowerowe, tworzenie wodnych szlaków turystycznych.

Na obszarze gminy panują średnio korzystne warunki dla produkcji rolnej. Przed okresem transformacji gospodarka rolna gminy prowadzona była głównie w oparciu o wielkoprzestrzenne rolnictwo uspołecznione. Jego upadek, w połączeniu z recesją gospodarczą przyczynił się do kryzysu przetwórstwa rolnego i usług rolniczych, powodując na obszarze gminy spadek produkcji rolnej oraz wzrost strukturalnego bezrobocia wśród ludności wiejskiej.

Rozpad istniejących struktur organizacyjnych byłych pgr nie spowodował widocznych zmian w strukturze przestrzennej gospodarstw, a wieloletnie dzierżawy gruntów utrwaliły wielkoobszarowy charakter gospodarowania rolniczego. Rolnictwo jest jednak wciąż ważną formą gospodarowania w gminie Kępice. Dominuje roślinny kierunek produkcji - uprawa zbóż i ziemniaków. Hodowla zwierząt gospodarskich odbywa się na niewielką skalę, głównie w gospodarstwach indywidualnych. Niedostatecznie rozwinięte jest przetwórstwo rolne i obsługa rolnictwa. Przy tym wszystkim, w gminie Kępice najmniejsza jest - spośród gmin powiatu słupskiego - procentowa ilość odłogowanych gruntów.

Obszar gminy Ustka charakteryzuje znaczne zróżnicowanie rzeźby jak na warunki nizinne. Podstawowy typ rzeźby stanowią wysoczyzny morenowe o płaskiej lub falistej powierzchni, które wraz równiną zastoiskową okolic Wytowna obejmują południowo zachodnią i centralną część gminy. Ich powierzchnię rozcina meandrująca dolina Słupi. Od północy wysoczyznę ograniczają wały wzgórz moreny czołowej tzw. gardzieńskiej, osiągające nawet 45 - 50 m npm, zaznaczające ostatni postój lodowca. Na ich północnym zapleczu ukształtowały się nisko położone (1- 2 m npm) zabagnione równiny nadmorskie z płytkimi przybrzeżnymi jeziorami Modła i Gardno. Od strony morza zamykają je pola wydmowe mierzei nadmorskiej, miejscami o znacznej wysokości.

Gmina Ustka leży na obszarze dwóch podregionów hydrogeologicznych: Przymorskiego i Słupskiego. W Podregionie Przymorskim obejmującym większość obszaru gminy główny użytkowy poziom wodonośny związany jest utworami czwartorzędowymi. Głębokość do stropu wynosi przeważnie 10 - 60 m, miąższość utworów wodonośnych w granicach 15 - 40m, wydajność studni 10 - 70m3/h. Poziom jest zazwyczaj dobrze izolowany od powierzchni terenu. Lokalnie wykorzystuje się także trzeciorzędowe piętro wodonośne (Wodnica, Osieki).

Obszar gminy pokrywają zwarte obszary utworów czwartorzędowych, głównie w postaci glin i piasków pochodzenia lodowcowego oraz osadów holoceńskich - najczęściej torfów, muło-torfów i piasków wydmowych. Warunki glebowe w gminie są na ogół korzystne dla produkcji rolnej, choć wysoki stopień naturalnego zakwaszenia skał macierzystych znacznie obniża wartość produkcyjną użytków rolnych i ogranicza dobór roślin uprawnych.

tags: #oczyszczalnia #hydrobiologiczna #zasada #działania