Jakość Powietrza w Polsce - Raporty i Analizy
- Szczegóły
Jakość powietrza w Polsce stanowi istotny problem, który wymaga ciągłego monitorowania i podejmowania skutecznych działań naprawczych. Szacuje się, że w roku 2016 w wyniku narażenia na zanieczyszczenie powietrza atmosferycznego doszło na świecie do 4,2 mln zgonów. Około 99% światowej populacji mieszka w miejscach, w których poziom jakości powietrza przekracza limity WHO.
Według danych Światowej Organizacji Zdrowia aż 33 z 50 najbardziej zanieczyszczonych miast w UE znajduje się w Polsce. Co więcej, jak pokazują dane Europejskiej Agencji Środowiska (EEA), w Polsce z powodu smogu co roku umiera przedwcześnie nawet ok. 46,3 tys. osób.
Aktualna Ocena Jakości Powietrza w Polsce
Prezentujemy roczną ocenę jakości powietrza za 2024 rok. Na obszarze wszystkich województw dotrzymane zostały normy jakości powietrza dla 6 zanieczyszczeń: dwutlenku siarki, tlenku węgla, benzenu oraz zanieczyszczeń oznaczanych w pyle PM10: kadmu, niklu i ołowiu.
Ocena jakości powietrza za 2024 rok, wykonana w oparciu o kryteria ustanowione w celu ochrony zdrowia ludzi, obejmowała 12 substancji: dwutlenek siarki (SO2), dwutlenek azotu (NO2), tlenek węgla (CO), benzen (C6H6), ozon (O3), pył zawieszony PM10; ołów (Pb), arsen (As), kadm (Cd), nikiel (Ni) i benzo(a)piren (B(a)P) w pyle zawieszonym PM10 oraz pył zawieszony PM2,5.
Wyniki klasyfikacji 46 ocenianych stref zawarte zostały w wojewódzkich raportach z oceny jakości powietrza za rok 2024. Raporty te w terminie do 29 kwietnia 2025 r. zostały przekazane do właściwych terytorialnie zarządów województw.
Przeczytaj także: Rola Inspekcji w ochronie powietrza
Oceniany 2024 rok, w porównaniu do roku 2023, charakteryzował się nieco wyższymi wartościami stężeń pyłu zawieszonego PM10. Średnie roczne stężenie pyłu zawieszonego PM10, obliczone jako średnia ze wszystkich stacji w kraju, w 2024 roku zwiększyło się o około 7% w porównaniu do roku 2023. Przekroczenie średniodobowego poziomu dopuszczalnego pyłu zawieszonego PM10 odnotowano na obszarach trzech województw: śląskiego, małopolskiego oraz dolnośląskiego (strefa dolnośląska, aglomeracja krakowska, strefa małopolska, aglomeracja górnośląska, strefa śląska). W 2024 roku przekroczenie średniorocznego poziomu dopuszczalnego PM2,5 wystąpiło na obszarach czterech stref (aglomeracje: górnośląska i łódzka, miasto Częstochowa oraz strefa łódzka).
Poprawa Jakości Powietrza w Miastach
Ocena wykazała jednocześnie poprawę jakości powietrza w odniesieniu do dwutlenku azotu w centrach dużych miast. Liczba stref z przekroczeniem średniorocznego poziomu dopuszczalnego dla tego zanieczyszczenia obniżyła się z czterech w roku 2023 do dwóch w roku 2024. Przekroczenia miały charakter lokalny i wystąpiły wyłącznie na obszarach oddziaływania transportu samochodowego w Krakowie i Katowicach.
Problem Benzo(a)pirenu
Największym problemem zanieczyszczenia powietrza w Polsce pozostaje wysoka zawartość benzo(a)pirenu w pyle zawieszonym PM10. Średnioroczne stężenie tego zanieczyszczenia obliczone jako średnia ze wszystkich stacji w kraju w 2024 roku, pozostawało na poziomie zbliżonym do roku 2023 i wynosiło 1,52 ng/m3 (w roku 2023 - 1,53 ng/m3). Zanieczyszczenie powietrza benzo(a)pirenem w pyle zawieszonym PM10 stanowi w Polsce w dalszym ciągu poważny problem i wymaga prowadzenia działań naprawczych.
Do klasy C, czyli stref z przekroczeniem poziomu docelowego dla tego zanieczyszczenia, zaliczono 21 z 46 stref. Podobna była również liczba stanowisk pomiarowych, na których wystąpiło przekroczenie (rok 2023 - 68 stanowisk, rok 2024 - 69 stanowisk).
Przyczyny Zanieczyszczenia Powietrza
Emisja zanieczyszczeń powietrza w Polsce wynika w głównej mierze z ogrzewania domów za pomocą węgla i innych paliw stałych w tym śmieci i tworzyw sztucznych, często w piecach nie spełniających żadnych standardów emisyjnych. Główną przyczyną występowania wysokich stężeń zanieczyszczeń pyłowych jest spalanie w domowych piecach paliw stałych. Z kolei za przekroczenia standardów NO2 w miastach odpowiada przede wszystkim transport.
Przeczytaj także: Analiza jakości powietrza w Serocku
Działania Naprawcze
Działania naprawcze w programach ochrony powietrza skupiają się przede wszystkim na działaniach związanych z redukcją emisji z indywidualnych systemów grzewczych na paliwa stałe, wśród których warto wymienić: wymiany pieców/kotłów, termomodernizacje budynków, domowe instalacje OZE, zarządzanie wymianami oraz uchwałami antysmogowymi, inwentaryzacje emisji z indywidualnych źródeł ciepła, edukację oraz kontrole zachowania obowiązujących przepisów.
Działania naprawcze określane są w programach ochrony powietrza, które zostały opracowane przede wszystkim ze względu na przekroczenia zanieczyszczeń pyłowych: pyłu zawieszonego PM10 i PM2,5, a także i benzo(a)pirenu. W przypadku 3 województw (śląskie, wielkopolskie oraz łódzkie) program opracowano również ze względu na przekroczenia poziomu docelowego ozonu, a największe miasta (Warszawa, Kraków, aglomeracja górnośląska oraz Wrocław) wymagały przygotowania programu ze względu na występowanie przekroczeń stężeń dwutlenku azotu (NO2).
Działania wskazane do realizacji w programach rozłożone zostały w większości stref na lata 2021- -2026. Innymi słowy planuje się, że poprawa jakości powietrza zostanie osiągnięta do roku 2026.
Suma planowanych kosztów działań ujętych w programach ochrony powietrza to około 50,43 mld zł do wydatkowania w przeciągu 6 lat. Koszty wymiany pieców/kotłów to ponad 44 miliardy zł, i mają one największy udział sięgający aż 88% kosztów całkowitych.
Program "Czyste Powietrze"
W ramach programu „Czyste Powietrze” od września 2018 do 10 grudnia 2021 złożono ponad 368 tysięcy wniosków, podpisano 290 tysięcy umów na dofinansowanie w kwocie blisko 4,8 mld złotych na wymianę około 315 000 źródeł ciepła, co wg wyliczeń z POP stanowi ok. 10% potrzeb.
Przeczytaj także: Pomiary zanieczyszczeń w Stacji Czernica
Uchwały Antysmogowe
Wdrażanie uchwał antysmogowych nie idzie tak dobrze, jak zakładano - wynika z raportu Najwyższej Izby Kontroli. NIK wzięła pod lupę cztery województwa: małopolskie, śląskie, dolnośląskie i łódzkie, gdzie w 2023 roku stężenia zanieczyszczeń powietrza przekraczały dopuszczalne poziomy. Jak się okazało, w żadnej z gmin nie udało się w pełni wdrożyć uchwał antysmogowych. Zidentyfikowano ponad 781 tys. kopciuchów i oceniono, że ich wymiana może zająć od 2 do nawet 24 lat. Wśród głównych przyczyn niepowodzenia wskazano niewystarczającą kontrolę przestrzegania przepisów oraz brak kar dla osób łamiących przepisy.
Tymczasem od 1 stycznia 2026 roku zakaz używania kotłów pozaklasowych, czyli tzw. „kopciuchów”, będzie obowiązywał w całej Polsce.
tags: #jakość #powietrza #w #Polsce #raporty
