Jakość Powietrza w Miastach Europy: Ranking i Polska na Czele Listy Zanieczyszczonych Miast
- Szczegóły
Na stronach Europejskiej Agencji Środowiska pojawiło się narzędzie, dzięki któremu sprawdzić można jakość powietrza w europejskich miastach. Narzędzie przygotowane przez Europejską Agencję Środowiska (EEA - European Environment Agency) pozwala w sposób interaktywny przyjrzeć się jakości powietrza w miastach Europy. Zestawienie, dostępne na stronach EEA, dotyczy zanieczyszczenia drobnymi pyłami PM2.5 w latach 2021-2022.
Zestawienie dotyczy lat 2021-2022 i zawiera dane na temat średniorocznych stężeń drobnych pyłów zawieszonych PM2.5. Na liście umieszczono łącznie 375 europejskich miast, w których monitorowany jest ten typ zanieczyszczenia. Możliwe jest także sortowanie według wybranego kryterium. Omawiane narzędzie znaleźć można na stronach Europejskiej Agencji Środowiska.
Polska w Czołówce Rankingu Zanieczyszczonych Miast
Pierwsza dwudziestka nie pozostawia złudzeń. Okazuje się, że najbardziej zanieczyszczone miasta w Europie znajdują się na terenie Polski. Okazuje się, że w gronie 20 miast, które w rankingu wypadły najgorzej, aż 12 znajduje się w Polsce.
Były to, kolejno: Nowy Sącz, Piotrków Trybunalski, Łomża, Żory, Kraków, Gliwice, Zgierz, Tarnów, Katowice, Częstochowa, Bielsko-Biała oraz Kalisz. W bazie znajdują się dane dla 43 polskich miast. Czemu tylko dla tak wąskiej grupy? Po pierwsze w analizach bierze się pod uwagę miejscowości liczące co najmniej 50 tys. mieszkańców (zgodnie z European Commission’s Urban Audit 2020). Po drugie tylko te posiadające stały monitoring jakości powietrza i dla których dane z tego monitoringu kraje członkowskie przekazują do EEA.
“W poprzednich latach mieliśmy do czynienia z rankingami, w których - zależnie od roku - na 50 najbardziej zanieczyszczonych miast w UE albo 32, albo 36, było z naszego kraju. Tym razem w czołówce rankingu, tj. w pierwszej dwudziestce, aż 12 znajduje się u nas. Mowa o pyłach zawieszonych PM2.5. Widzimy więc, że jeśli chodzi o pozycję Polski w Europie pod tym względem, niewiele się zmieniło. Wciąż przodujemy w rankingach najbardziej zanieczyszczonych miast” - komentuje dla SmogLabu Piotr Siergiej z Polskiego Alarmu Smogowego.
Przeczytaj także: Rola Inspekcji w ochronie powietrza
Drobne Pyły Zawieszone i Ich Wpływ na Zdrowie
Jak czytamy na stronach EEA, „drobny pył zawieszony jest zanieczyszczeniem powietrza, które ma największy wpływ na zdrowie, jeśli chodzi o przedwczesne zgony i choroby. Narzędzie koncentruje się na jakości powietrza w ujęciu długoterminowym, ponieważ długotrwałe narażenie na zanieczyszczenie powietrza powoduje najpoważniejsze skutki zdrowotne”.
Oprócz danych o konkretnych średniorocznych stężeniach, w rankingu znajdziemy także przyporządkowanie poszczególnych miast na pięciostopniowej skali jakości powietrza dla pyłów PM2.5. Wyróżniono jakość powietrza:
- dobrą (good) - dla średniorocznych stężeń PM2.5 nieprzekraczających normy zalecanej przez Światową Organizację Zdrowia, czyli do 5 μg/m³;
- zadowalającą (fair) - dla poziomów powyżej 5 μg/m³ i nieprzekraczających 10 μg/m³;
- umiarkowaną (moderate) - dla poziomów powyżej 10 μg/m³ i nieprzekraczających 15 μg/m³;
- słabą (poor) - dla poziomów powyżej 15 μg/m³ i nieprzekraczających 25 μg/m³;
- bardzo słabą (very poor) - dla poziomów równych i przekraczających unijnej wartości granicznej 25 μg/m³.
Na tym tle końcowa dwudziestka rankingu wypada bardzo słabo lub słabo. Listę zamyka chorwackie miasto Slavonski Brod, gdzie średnioroczne stężenie PM2.5 w latach 2021-2022 wynosiło 28 μg/m³. Niewiele lepiej było na pozycji przedostatniej i trzeciej od końca. W przypadku Nowego Sącza było to 27,9 μg/m³, natomiast dla Piotrkowa Trybunalskiego 25,2 μg/m³. Na wspomnianej skali jest to więc wynik bardzo słaby.
Reszta polskich miast z ostatniej dwudziestki rankingu wypada nieco lepiej, jednak nadal jest to jakość powietrza klasyfikowana jako słaba. Wartości średniorocznych stężeń PM2.5 wahają się w ich przypadku od 20,7 μg/m³ (Kalisz) do 24,6 μg/m³ (Łomża).
Spośród polskich miejscowości najlepiej wypadła Zielona Góra (180. pozycja), która jako jedyna w naszym kraju może pochwalić się zadowalającą jakością powietrza (PM2.5 = 10,0 μg/m3). Kolejne miasta - Suwałki i Koszalin - uzyskały średnią wartość stężenia PM2.5 na poziomie 10,2 oraz 10,5 μg/m3, balansując na krawędzi przyjętej klasyfikacji - stąd tutaj jakość powietrza już tylko umiarkowana. W tej kategorii znalazło się jeszcze 15 polskich miejscowości - m.in. Gdańsk, Bydgoszcz, Wrocław i Warszawa. W pozostałych jakość powietrza uznano za słabą, a ostatnie pięć miejsc zajęły: Łomża, Piotrków Trybunalski, Żory, Częstochowa i Nowy Sącz - tam średnie stężenie PM2.5 wyniosło od 20,0 do 24,0 μg/m3.
Przeczytaj także: Analiza jakości powietrza w Serocku
Kraków - Poprawa, Ale Wciąż Wymaga Działań
W końcówce rankingu znalazł się również Kraków, który jeszcze kilka lat temu określany bywał smogową stolicą Polski. Począwszy od września 2019 roku wprowadzono tam zakaz palenia węglem i drewnem, co przełożyło się na poprawę jakości powietrza. Potrzeba jednak dalszych działań, by było ono jeszcze lepsze.
“Jeśli chodzi o miejsce Krakowa w rankingu, to warto zwrócić uwagę, jak wygląda zanieczyszczenie pyłem PM2.5 w ciągu roku. Widzimy swojego rodzaju sinusoidę: relatywnie niskie stężenia w okresie letnim, ze wzrostami zimą, między grudniem a lutym. Faktem jest, że w związku z wymianą w Krakowie ok. 40 tys. kotłów, znacząco poprawiła się jakość powietrza. Nadal widzimy jednak sezonowy napływ zanieczyszczeń, pochodzący z tzw. obwarzanka krakowskiego” - mówi nam rzecznik Polskiego Alarmu Smogowego. “Powietrze nie ma granic. Dlatego musimy zadbać o wymianę przestarzałych urządzeń grzewczych także w otoczeniu miasta” - podkreśla Siergiej.
Poprawę jakości powietrza w Krakowie, pokazują chociażby wyniki średniorocznych stężeń ze stacji pomiarowych mierzących pyły PM2.5. Dane ze stacji na ul. Bulwarowej pokazują spadek o około jedną trzecią między rokiem 2018 a 2022. Podobnie wygląda to w przypadku pomiarów z al. Krasińskiego (również dla lat 2018 i 2022), a także z ul. Na ósmym miejscu tego kompromitującego nasz kraj rankingu znalazł się Kraków - zdecydowanie wyprzedzając nawet Katowice.
W jego okolicy również znajduje się spore skupienie przemysłu, nie bez znaczenia jest jednak fakt, że Kraków każdego roku odwiedzany jest przez miliony turystów - w roku 2018 było ich prawie 14 milionów (i wciąż utrzymuje się tendencja wzrostowa). Chociaż turystyka przynosi miastu niebagatelne dochody, to zarazem sprawia, że wytwarzane są dodatkowe ilości śmieci, spalin i innych zanieczyszczeń, które znacząco odbijają się na środowisku.
W okolicach Nowego Sącza, który stężeniem zanieczyszczeń niewiele ustępuje naszej dawnej stolicy, powody utraty jakości powietrza są po części podobne. Choć w samym mieście turystów jest zdecydowanie mniej, to jest ono częstym przystankiem lub punktem wypadowym do okolicznych miejscowości wypoczynkowych. Przemysł także jest tu mniej rozwinięty niż w okolicach Krakowa czy na Śląsku, jednak istotnym czynnikiem powodującym złą jakość powietrza jest tu ukształtowanie terenu.
Przeczytaj także: Pomiary zanieczyszczeń w Stacji Czernica
Działania na Rzecz Poprawy Jakości Powietrza
Plan działania na rzecz eliminacji zanieczyszczeń wody, powietrza i gleby, będący częścią Europejskiego Zielonego Ładu, wyznacza na rok 2030 cel polegający na zmniejszeniu przedwczesnych zgonów spowodowanych obecnością w atmosferze cząstek PM2.5 o co najmniej 55 proc. Do połowy obecnego stulecia stężenia pyłu zawieszonego mają być tak niskie, że nie będą miały znaczących skutków zdrowotnych. Aby te cele osiągnąć, na początku 2024 roku instytucje unijne osiągnęły porozumienie w sprawie wniosku o aktualizację dyrektyw dotyczących jakości powietrza atmosferycznego i dostosowanie norm jakości powietrza UE do wytycznych WHO.
3 lata temu Światowa Organizacja Zdrowia ogłosiła, że maksymalny poziom długoterminowego stężenia PM2,5 w powietrzu nie powinien przekraczać 5 μg/m3. Tymczasem w Unii Europejskiej obowiązujące przepisy określają roczną wartość graniczną na poziomie 25 μg/m3. Obecnie Dyrektywa w sprawie jakości powietrza atmosferycznego 2008/50/WE jest poddawana rewizji w celu m.in. „Dostosowanie norm unijnych do wytycznych WHO to krok w dobrym kierunku. Problem w tym, że zaostrzone normy stawiają jeszcze większe wyzwania przed Polską”. - komentuje dr Leszek Ośródka z Centrum Badań i Rozwoju IMGW-PIB. - „Z przedstawionych danych wyłania się realny obraz zanieczyszczenia pyłem powietrza w naszym kraju. Intuicyjnie miasta o mniejszej wielkości i dużym „zalesieniu” - jak Zielona Góra - wypadają znacznie lepiej od centrów dużych aglomeracji. Należy jednak pamiętać, że w Polsce problem kryje się także w obszarach pozamiejskich, gdzie spalanie paliw stałych jest poza kontrolą, a warunki topograficzne nie sprzyjają rozpraszaniu zanieczyszczeń. Słowem problem jest większy i bardziej niejednoznaczny. Niemniej jednak, takie zestawienia jak przygotowane przez EEA są potrzebne zarówno dla decydentów, jak i społeczeństwa, abyśmy byli świadomi, gdzie w drodze do czystszego powietrza się znajdujemy.
Porównanie Dopuszczalnych Norm Stężeń Zanieczyszczeń
Różnice dotyczą przede wszystkim postrzegania granicznych wartości pyłów zawieszonych PM2,5 i PM10, a więc głównych składników smogu. W Polsce dopuszczalne roczne stężenie PM2,5 wynosi 20 µg/m3 podczas gdy WHO rekomenduje 10 µg/m3. Średnioroczne stężenie PM10 w Polsce to max. 40 µg/m3.
Informacje wyświetlane np. na przystankach czy stacjach pomiarowych odnoszą się do polskich norm. Dlatego też, kiedy widzimy np.
| Zanieczyszczenie | Polska Norma Roczna | Rekomendacja WHO |
|---|---|---|
| PM2.5 | 20 µg/m3 | 10 µg/m3 |
| PM10 | 40 µg/m3 | - |
tags: #jakość #powietrza #w #miastach #Europy #ranking
