Jakość Powietrza Szrenica: Dane i Pomiary
- Szczegóły
Szrenica, wznosząca się majestatycznie nad Szklarską Porębą, to jeden z najbardziej charakterystycznych i rozpoznawalnych szczytów polskich Karkonoszy. Leży w zachodniej części pasma, całkowicie na terenie Polski, kilka metrów od granicy polsko-czeskiej. Z jej wierzchołka roztaczają się szerokie panoramy na Kotlinę Jeleniogórską, zielone grzbiety Gór Izerskich i położone po czeskiej stronie pasma Karkonoszy. Choć ustępuje wysokością Śnieżce (1603 m), Wielkiemu Szyszakowi (1509 m) czy Łabskiemu Szczytowi (1472 m), to właśnie Szrenica od wieków przyciąga turystów swoim charakterem i dostępnością. Cały obszar Szrenicy należy do Karkonoskiego Parku Narodowego - rezerwatu przyrodniczego ustanowionego w celu ochrony unikalnych ekosystemów i krajobrazu górskiego.
Alpejski Mikroklimat i Fenomeny Meteorologiczne
Szrenica wyróżnia się spośród innych polskich szczytów mikroklimatem o cechach alpejskich. Karkonosze leżą na trasie wilgotnych mas powietrza oceanicznego napływających z północnego zachodu i zachodu. Gdy te masy osiągają grzbiet Karkonoszy, powietrze zostaje zmuszone do wznoszenia się - proces zwany opadami orograficznymi. W miarę wznoszenia się powietrze chłodzi się, a zawarta w nim wilgotna para wodna kondensuje się w chmury i opad. Szrenica, leżąc na wysokości 1362 m, znajduje się w tzw. piętrze chłodnym (960-1320 m), gdzie warunki do kondensacji są optymalne - temperatura wynosi 4-2°C, a wilgotność względna sięga średnio 85%.
Pierwszą cechą są obfite opady - Szrenica otrzymuje znacznie więcej wody niż inne polskie góry, szczególnie w postaci śniegu i szadzi w miesiącach jesienno-zimowych. Średnie roczne opady na Szrenicy w latach 2018-2020 wyniosły 1245,8 mm (z największymi wartościami w roku 2020: 1372,6 mm), a w latach 1957-1972 osiągały około 1429 mm - porównywalne z opadami w Alpach. Dla porównania: u podnóża Karkonoszy opady wynoszą średnio 950 mm rocznie, co pokazuje dramatyczny wpływ wysokości na ilość wody.
Największe opady na Szrenicy przypadają na miesiące letnie (czerwiec-sierpień) i zimowe (grudzień-styczeń), kiedy cyrkulacja atmosferyczna jest najaktywniejsza. W samych miesiącach jesienno-zimowych Szrenica otrzymuje ponad 400 mm wody w postaci śniegu, szadzi i deszczu ze śniegiem. Ten unikalny wzorzec opadów - w połączeniu z niskimi temperaturami - sprawia, że Szrenica utrzymuje grubą pokrywę śnieżną przez niemal pół roku, od listopada do kwietnia.
Drugą cechą są niskie temperatury. Średnia temperatura roczna na Szrenicy w latach 2018-2020 wyniosła 4,0°C, podczas gdy w latach 1957-1972 wynosiła 1,9°C. Dla porównania: wyższa Śnieżka (1603 m) ma średnią roczną zaledwie 0,2-0,5°C - jest wyraźnie chłodniejsza. Różnicę wyjaśniają głównie wiatry i ekspozycja na wiatr.
Przeczytaj także: Rola Inspekcji w ochronie powietrza
Prędkość wiatru na Szrenicy w latach 2018-2020 wyniosła średnio 5,1 m/s, co stanowi znaczne zmniejszenie w porównaniu z okresem 1961-2011, kiedy średnia wynosiła 9,5 m/s. Zmiana ta odzwierciedla zmiany w globalnej cyrkulacji atmosferycznej.
Trzecią osobliwością jest brak wiatrów fenowych. W przeciwieństwie do Tatr, Karkonosze leżą na uboczu głównych cyrkulacji powietrza z południa. To powoduje przedłużenie zimy i utrzymanie grubszej pokrywy śnieżnej przez dłuższy czas. Sezon zimowy trwa tu od listopada do kwietnia - prawie pół roku. Śnieg utrzymuje się niezawodnie, czyniąc Szrenicę jednym z najpewniejszych miejsc do narciarstwa w Polsce.
Inwersja Termiczna - Magiczne „Morze Chmur”
Jednym z najbardziej efektownych zjawisk obserwowanych w Karkonoszach jest inwersja termiczna. W tym fenomenie temperatura powietrza rośnie wraz z wysokością, odwrotnie niż zwykle. Chłodne powietrze osiadając w dolinach, zaleguje tam jako gęsta warstwa mgły i chmur, podczas gdy szczyty pozostają oświetlone słońcem. Ze schronisk przy Szrenicy turyści mają możliwość obserwacji tego zjawiska. Podczas bezwietrznych nocy jesienno-zimowych zimne powietrze spływa ze szczytów do dolin. O poranku, gdy słońce zaczyna wschodzić, spod szczytu wyłania się białe „morze chmur” zalegające w Kotlinie Jeleniogórskiej. Sam szczyt pięknie oświetla wschodzące słońce. Wierzchołki Szrenicy wyłaniają się z białego oceanu chmur jak wyspy na morzu. Oprócz zjawiskowej inwersji z tarasów przy schronisku Szrenica można podziwiać spektakularne zachody słońca.
Najlepsze okresy do obserwacji inwersji to jesień i zima (październik-marzec), szczególnie po bezwietrznych nocach. Idealne są poranki tuż po wschodzie słońca - 30-60 minut po świcie efekt jest najbardziej widowiskowy. Szrenica zajmuje piąte miejsce wśród stacji europejskich pod względem liczby dni z mgłą - średnio 274 dni w roku to dni z widocznością poniżej 1000 metrów. To pokazuje, jak często szczyt otaczają chmury i mgły.
Nazwa Szrenicy - Od Szronu i Szadzi
Polska nazwa „Szrenica” nadana w 1949 roku wiąże się ze słowami „szron” i „szadź” - specjalnymi rodzajami pokrywy lodowej typowymi dla wysokogórskich regionów. Szron to osad białego lodu tworzący się na przedmiotach podczas mrozów, tworzący delikatne, kryształowe struktury. Szadź to osad lodowych kryształków powstający z zamarzającej mgły i pary wodnej na zimnych powierzchniach. Na Szrenicy oba te zjawiska pojawiają się znacznie częściej niż w innych polskich górach.
Przeczytaj także: Analiza jakości powietrza w Serocku
Geologia i Minerały - Granit Karkonoski
Szrenica zbudowana jest głównie z granitu karkonoskiego - masywu skalnego, który stanowi geologiczne serce Karkonoszy. Ten granit, pochodzący z okresu prekambryjskiego, wykazuje dużą odporność na wietrzenie.
Granit karkonoski zawiera trzy główne minerały:
- Kwarc - przezroczysty, twardy minerał nadający granitowi błysk
- Skalenie - minerały tworzące ponad połowę składu, odpowiadające za białawą barwę
- Mika - minerał nadający granitowi połysk
Ta kombinacja sprawia, że granit karkonoski ma szarawo-białą barwę z drobnym błyskiem.
Formacje Skalne - Zamki z Granitu
Szrenica jest znana z formacji skalnych przyciągających fotografów.
- Trzy Świnki to trzy granitowe skały na południowo-zachodnim skraju Szrenicy, przy granicy polsko-czeskiej.
- Końskie Łby to masywna grupa skał na północnym zboczu, z kształtami przypominającymi głowy koni.
- Twarożnik to formacja skalna o zaokrąglonym wierzchołku, zlokalizowana na południowo-zachodniej stronie szczytu Szrenicy.
Formacje powstały w wyniku selektywnego wietrzenia - procesu, w którym bardziej odporne partie granitu pozostają jako ostre szczyty, podczas gdy mniej odporne części ulegają erozji. Rezultatem są dramatyczne, nieregularne kształty tworzące alpejski krajobraz.
Przeczytaj także: Pomiary zanieczyszczeń w Stacji Czernica
Wody Spływające ze Szrenicy
Szrenica zajmuje kluczowe miejsce w systemach wodnych Karkonoszy, stanowiąc rozdzielnicę wód dla kilku znaczących potoków spływających zarówno na północ, w stronę Szklarskiej Poręby, jak i na południe, w kierunku Śnieżnych Kotłów.
Szrenicki Potok - Główny Odpływ Północny
Szrenicki Potok to główny potok spływający z północnych stoków Szrenicy. Jego źródła znajdują się powyżej Szrenickiego Kotła, na Szrenickich Mokradłach - terenie objętym specjalną ochroną jako rezerwat alpejski. Potok ma długość 5,14 km i jest lewym dopływem Szklarki. Szrenicki Potok stanowi ważne źródło wody dla Szklarki, która zasilając Bobr, pośrednio wpływa na gospodarkę wodną całej Jeleniej Góry. Szrenickie Mokradła działają jak naturalna gąbka, przechowująca i stopniowo uwalniająca wodę, co zapewnia względnie stały przepływ Szrenickiego Potoku nawet w suchych okresach letnich.
Kamieńczyk - Spektakularny Wodospad i Ścieżka Edukacyjna
Jeszcze bardziej rozpoznawalny dla turystów jest potok Kamieńczyk, którego źródła znajdują się w górnej części Hali Szrenickiej na wysokości ok. Poniżej wodospadu rozcina się skalisty Wąwóz Kamieńczyka, z charakterystyczną gardzielą (głęboką doliną) około 25 metrów głębiną. Potok słynny jest z historycznego znaczenia - w średniowieczu w jego łożysku poszukiwano złota i drogich kamieni, a sam potok wzmiankowany był w dokumentach z XV wieku. Wokół Kamieńczyka opracowana została 2-kilometrowa ścieżka przyrodnicza służąca do edukacji turystów na temat karkonoskiej przyrody i geologii. Cały obszar zlewni potoku, od źródeł do wylotu Wąwozu Kamieńczyka, objęty jest ochroną Karkonoskiego Parku Narodowego.
Zanieczyszczenie Powietrza w Szklarskiej Porębie i Działania Antysmogowe
Dolnośląski Alarm Smogowy bada jakość powietrza w Szklarskiej Porębie. Źródłem zapylenia w sezonie grzewczym jest przede wszystkim dym uchodzący z domowych kominów, pochodzący ze spalania paliw stałych, głównie węgla i drewna. Niestety, do tego koktajlu zanieczyszczeń dokładają się także śmiertelnie trujące substancje uwalniane w wyniku spalania śmieci. Dolny Śląsk to jedno z 3 najbardziej zanieczyszczonych województw w Polsce. Jak pokazują coroczne raporty Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska, praktycznie wszystkie gminy w regionie mają problem z zanieczyszczeniami powietrza. Ostrożne szacunki wskazują, że rocznie z powodu zanieczyszczonego powietrza umiera ok.
Zgodnie z przyjętą jednogłośnie 30.11.2017 r. uchwałą antysmogową dla Dolnego Śląska, w Szklarskiej Porębie oraz innych dolnośląskich miastach od 1 lipca 2018 roku nie można spalać mułów i flotów węglowych, węgla sypkiego o uziarnieniu poniżej 3 mm, węgla brunatnego oraz mokrego drewna (o wilgotności pow. Dalej można używać węgla i drewna, ale tylko wysokiej jakości. Do 2024 roku mają zniknąć obecnie używane 'kopciuchy', zaś kotły klasy 3 lub 4 będą mogły pracować jeszcze do 2028 roku. Docelowo mają pozostać w użyciu tylko urządzenia grzewcze na paliwa stałe spełniające wymogi ekoprojektu.
Polski indeks jakości powietrza jest obliczany wyłącznie na podstawie 1-godzinnych niezweryfikowanych danych o dwutlenku siarki (SO2), dwutlenku azotu (NO2), pyłu PM10, pyłu PM2,5, tlenku węgla (CO), benzenu (C6H6), ozonu (O3) ze stacji automatycznych funkcjonujących w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska (PMŚ). Indeks ogólny przyjmuje wartość najgorszego indeksu indywidualnego spośród zanieczyszczeń mierzonych na danej stacji lub przyjmuje wartość zanieczyszczenia dominującego dla województwa.
Jak wynika z raportu opublikowanego przez Polski Alarm Smogowy, Szklarska Poręba znalazła się na zaszczytnym trzecim miejscu miast w Polsce o najczystszym powietrzu. Miasto pod Szrenicą wyprzedziły tylko nadmorskie Gdynia i Sopot. Polski Raport Smogowy stworzył raport w oparciu o najnowsze dane o pomiarach pochodzących z wszystkich stacji pomiarowych w Polsce i ujmujących rok 2016. Przygotowano zestawienie najbardziej zanieczyszczonych i najczystszych miast w Polsce uwzględniając pomiary pyłu PM10, czyli o wielkości do 10 mikrometrów oraz rakotwórczego benzo(a)pirenu.
Kryteria oceny jakości powietrza:
- PM10 [µg/m3]: > 200
- PM2,5 [µg/m3]: > 120
- O3 [µg/m3]: > 240
- NO2 [µg/m3]: > 400
- SO2 [µg/m3]: > 500
- C6H6 [µg/m3]: > 50
- CO [mg/m3]: > 20
tags: #jakość #powietrza #Szrenica #dane #pomiary
