Jakość Powietrza w Województwie Podkarpackim: Normy, Problemy i Działania
- Szczegóły
Powietrze, którym oddychamy, nie jest wolne od zagrożeń. Nawet jeśli nie widzimy smogu, jego skutki odczuwamy wszyscy - poprzez większą liczbę zachorowań na astmę, nowotwory i choroby serca. Dlatego tak ważne są lokalne działania na rzecz czystego powietrza: ograniczanie spalania paliw stałych, modernizacja transportu, zieleń miejska oraz monitoring jakości powietrza.
Globalny i Krajowy Wpływ Zanieczyszczeń Powietrza
Na poziomie globalnym wpływ zanieczyszczeń powietrza na zdrowie ocenia się na miliony przedwczesnych zgonów rocznie. We wcześniejszych analizach Światowej Organizacji Zdrowia i raportach State of Global Air wskazywano na około 7 mln rocznie zgonów związanych z powietrzem zewnętrznym a także domowym. Raport „Mapa postaw społecznych wobec zanieczyszczeń powietrza” (CMKP, 2025) szacuje, że ok. 40 000 osób rocznie w Polsce umiera przedwcześnie z powodu narażenia na zanieczyszczone powietrze. Europejska Agencja Środowiska (wg doniesień medialnych) również przytacza tę liczbę jako jeden z wyższych wskaźników w UE.
W 2021 roku w Polsce zanieczyszczenie powietrza przyczyniło się do około 53,4 tysiąca przedwczesnych zgonów. Najwięcej zgonów - około 47,3 tysiąca - było skutkiem narażenia na drobny pył zawieszony PM2,5, który najłatwiej przenika do organizmu.
Jakość Powietrza w Rzeszowie i Województwie Podkarpackim
Wg. rankingu „Najlepsze miasta do życia w Polsce” z 2025r. problem zanieczyszczonego powietrza w stolicy Podkarpacia jest zauważalny w skali kraju. W kategorii „jakość powietrza” Rzeszów zajmuje przedostatnie miejsce, wyprzedzając jedynie Warszawę. W powiecie rzeszowskim średnie dzienne stężenie PM10 osiąga wartości, które często znacznie przekraczają poziom referencyjny.
W raporcie wojewódzkim za rok 2024 w zakresie powietrza wskazano, iż mimo ogólnej poprawy, w 2024 r. średnioroczne stężenia pyłów PM10 i PM2,5 nieco wzrosły w porównaniu z rokiem 2023. Odnotowano również więcej dni z przekroczeniami normy dobowej PM10, co oznacza, że epizody smogowe wciąż występują - zwłaszcza w sezonie grzewczym.
Przeczytaj także: Rola Inspekcji w ochronie powietrza
Zanieczyszczenie Benzo(a)pirenem
W przypadku benzo(a)pirenu, silnie rakotwórczego związku powstającego m.in. przy spalaniu paliw stałych, sytuacja się pogorszyła. W 2024 r. przekroczenia poziomu docelowego B(a)P wystąpiły na 6 z 13 stacji pomiarowych: w Dębicy, Nisku, Jarosławiu, Jaśle, Tarnobrzegu i Boguchwale. Zasięg obszarów przekroczeń zwiększył się aż o 72,3% w porównaniu z 2023 r., co wskazuje na narastający problem emisji z sektora komunalno-bytowego (piece domowe, tzw.
Poprawa Jakości Powietrza w Województwie Podkarpackim
W województwie podkarpackim utrzymuje się pozytywny trend poprawy jakości powietrza obserwowany od 2022 r. Na całym obszarze województwa dotrzymano poziomów dopuszczalnych dla pyłów zawieszonych PM10 i PM2,5, co oznacza, że przeciętne stężenia tych pyłów nie przekraczają norm unijnych.
Normy Jakości Powietrza
Normy określone zostały w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu. Zgodnie z nimi:
- Skażenie PM10: dobowy poziom stężeń pyłu PM10 wynosi 50µg/m³ i nie może być przekroczony częściej niż 35 dni w roku. Dodatkowo średnia roczna nie może przekraczać 40 µg/m³.
- Skażenie PM2.5: dla pyłu PM2.5 rozporządzenie zawiera tylko normę roczną, która wynosi 25µg/m³. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) przyjęła normę dobową, która wynosi 25µg/m³. Należy pamiętać, że każdy poziom stężenia pyłu PM2.5 niekorzystnie wpływa na nasze zdrowie.
Źródła Zanieczyszczeń i Ich Wpływ na Zdrowie
PM2.5 to pył, którego cząsteczki są nie większe od 2,5μm. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) opisała go jako najbardziej szkodliwy dla zdrowia człowieka w grupie zanieczyszczeń atmosferycznych. Jego szkodliwość wynika między innymi z tego, że jego cząsteczki są na tyle małe, że mogą przenikać przez pęcherzyki płucne do krwiobiegu. Udowodniono, że ciągłe oddychanie zanieczyszczonym pyłem PM2.5 powietrzem skraca średnią długość życia. Nawet krótkotrwała ekspozycja może być szkodliwa, zwiększając ryzyko chorób układu oddechowego i krwionośnego. Dodatkowo znane są dokuczliwe objawy występujące bezpośrednio w wyniku kontaktu ze skażonym powietrzem, jak: kaszel, nasilenie astmy, uczucie duszności. Oddychanie powietrzem skażonym pyłem PM2.5 zwiększa też ryzyko zawału i arytmii.
PM10 to pył, złożony z cząstek o średnicy mniejszej lub równej 10μm. Jego występowanie jest związane przede wszystkim z procesem spalania paliw stałych i ciekłych. Pył może zawierać substancje toksyczne, szkodliwe dla ludzi. Dym, sadza, azbest, cząsteczki metali (arsen, nikiel, kadm, ołów), dioksyny, furany i benzpopiren i inne wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne - to wszystko nie tylko brzmi strasznie, ale ma też negatywny wpływ na nasze zdrowie.
Przeczytaj także: Analiza jakości powietrza w Serocku
Szacuje się, że w Polsce 52% smogu bierze się z tak zwanej niskiej emisji, czyli spalania w domowych kotłach i piecach o złych parametrach emisji.
Działania na Rzecz Poprawy Jakości Powietrza
W dużej mierze to od nas samych zależy, jaki jest poziom zanieczyszczeń powietrza zarówno w całym kraju, jak i w naszej najbliższej okolicy. Codziennie podejmujemy szereg decyzji o tym, w jaki sposób ogrzewamy nasz dom, czy wybieramy publiczne środki transportu, czy w końcu dbamy o to, aby nasze samochody były jak najmniej emisyjne.
Wspierają nas w tym rozmaite programy finansowane przez rząd i samorządy. Jednym z nich jest program Czyste Powietrze. Bierze w nim udział wiele gmin również z woj. zachodniopomorskiego, przez co jego mieszkańcy mogą ubiegać się o dofinansowanie na zmianę sposobu ogrzewania czy termomodernizację budynku mieszkalnego.
Program Czyste Powietrze
Program Czyste powietrze został stworzony, ponieważ wg badań aż 45 tyś osób umiera w Polsce z powodu zanieczyszczeń powietrza. SMOG, który odpowiedzialny jest za wiele chorób w dużej mierze spowodowany jest przez przestarzałe i nieekologicznie sposoby ogrzewania domów jednorodzinnych, ale też kamienic starego typu. To właśnie główny powód powstania programu Czyste powietrze, dzięki któremu można otrzymać dotację na:
- wymianę, zakup oraz montaż źródeł ciepła (takich które spełniają wymagania programu),
- mikroinstalację fotowoltaiczną,
- wymianę okien, drzwi zewnętrznych i bram garażowych,
- montaż i modernizację instalacji ciepłej wody użytkowej i instalacji centralnego ogrzewania,
- docieplenie domu,
- instalację wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła.
Jak Otrzymać Wsparcie w Ramach Programu Czyste Powietrze?
- Zapoznaj się z regulaminem i dokumentacją, która będzie Ci niezbędna do całej procedury.
- Sprawdź potrzeby energetyczne swojego budynku. Najlepszym rozwiązaniem będzie audyt energetyczny budynku.
- Wypełnij właściwy wniosek i prześlij go lub dostarcz do odpowiednich organów.
- Podpisz umowę o dofinansowanie
- Wypełnij i złóż wnioski o wypłaty dofinansowania
- Zakończ inwestycje i zaproś wizytatora, który potwierdzi poprawność wykorzystania dofinansowania
- Utrzymaj inwestycję przez 5 lat od jej zakończenia.
W zależności od osiąganego dochodu właściciele domów jednorodzinnych w ramach programu mogą otrzymać nawet 30 tys. złotych, a przy podwyższonym poziomie dofinansowania nawet 37 tys.
Przeczytaj także: Pomiary zanieczyszczeń w Stacji Czernica
Dokładne informacje na temat poszczególnych kwot, które można przeznaczyć na termomodernizację lub zmianę sposobu ogrzewania budynku w ramach programu Czyste Powietrze, można znaleźć na stronie programu czystepowietrze.gov.pl.
Beneficjentami programu mogą zostać nie tylko właściciele lub współwłaściciele jednorodzinnych budynków mieszkalnych, ale też właściciele osobnych, wydzielonych mieszkań w budynkach jednorodzinnych. Warunkiem jest posiadanie osobnej księgi wieczystej.
Wnioski o dofinansowanie w ramach projektu Czyste Powietrze należy składać do Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej obejmującego swoim działaniem teren województwa, w którym zlokalizowany jest budynek mieszkalny należący do przyszłego beneficjenta.
Ostrzeżenia o Smogu i Zalecenia
Województwo podkarpackie zostało objęte ostrzeżeniem drugiego stopnia o ryzyku przekroczenia poziomu informowania dla pyłu zawieszonego PM10, który wynosi 100 µg/m³. Zagrożenie dotyczy Rzeszowa oraz powiatu rzeszowskiego. Główną przyczyną możliwego przekroczenia norm są niekorzystne warunki meteorologiczne.
Szczególnie narażone są tzw. grupy wrażliwe: osoby z przewlekłymi chorobami układu sercowo-naczyniowego i oddechowego, osoby starsze, kobiety w ciąży, dzieci, a także osoby z chorobami nowotworowymi.
Zaleca się ograniczenie intensywnej aktywności fizycznej na zewnątrz oraz zmniejszenie wietrzenia pomieszczeń. Bądź na bieżąco!
tags: #jakość #powietrza #podkarpackie #normy
