Jakość Powietrza i Normy HCHO: Co Musisz Wiedzieć o Formaldehydzie
- Szczegóły
W dzisiejszych czasach jakość powietrza, którym oddychamy, ma ogromny wpływ na nasze zdrowie, komfort oraz efektywność pracy. Choć o formaldehydzie nie mówi się tak dużo, jak o pyłach zawieszonych czy benzopirenie, jest on istotnym składnikiem smogu.
Co to jest formaldehyd?
Formaldehyd, inaczej aldehyd mrówkowy, to jeden z najbardziej niebezpiecznych związków chemicznych o silnych właściwościach bakteriobójczych. Charakteryzuje się ostrym, nieprzyjemnym zapachem. Na początek odrobina chemii. Co to formaldehyd? To inaczej aldehyd mrówkowy, czyli najprostszy z aldehydów. Odkryto go w 1859 roku za sprawą rosyjskiego chemika Aleksandra Butlerowa. Czym są aldehydy? Formalina to nic innego jak nasycony (35-40%) roztwór wodny aldehydu mrówkowego (formaldehydu). Dlatego też wzór chemiczny obydwu substancji jest ten sam - CH2O2. Ma też jednak właściwości dezynfekujące i bakteriobójcze, a odpowiednio wykorzystana przynosi wiele korzyści.
Źródła formaldehydu
Formaldehyd powstaje podczas niepełnego spalania substancji zawierających węgiel (na przykład podczas wędzenia pokarmów bogatych w białka). Rocznie na świecie produkuje się ok. 21 mln ton formaldehydu. Zdecydowana większość wykorzystywana jest w branży budowlanej i do produkcji płyt meblowych. Używany jest także w przemyśle papierniczym, włókienniczym, garbarskim oraz przy produkcji tworzyw sztucznych. Formaldehyd możemy znaleźć na co dzień w wyposażeniu naszego domu. Aldehyd mrówkowy jest bowiem trzecim w kolejności związkiem, po toluenie i ksylenie, pod względem wielkości emisji z materiałów budowlanych.
Jakie gałęzie przemysłu wykorzystują formaldehyd? Przede wszystkim zakłady wytwarzające płyty wiórowe, paździerzowe, pilśniowe, sklejki, płyty MDF oraz zakłady produkujące tekstylia czy zasłony. Jest on również często używany przy produkcji klejów stosowanych w budownictwie, jak również w przemyśle meblarskim. Stosuje się ją np. przy produkcji nawozów, smarów, klejów. Kontakt z nim możesz mieć na co dzień, jeśli nosisz odzież typu non-iron, nieelektryzującą się, wykonaną z zamszu lub nylonu. Znajduje się również w środkach czystości, wielu kosmetykach (przede wszystkim tych do utwardzania), ale również w produktach z papieru, które są lepiej zabezpieczane przed tłuszczem i wodą.
W praktyce największym emitentem aldehydu mrówkowego są więc zakłady wytwarzające płyty MDF, paździerzowe, pilśniowe, jak również kleje, lakiery czy tekstylia. Ważnym źródłem emisji aldehydu mrówkowego są również wszelkie procesy spalania drewna oraz paliw kopalnych, a więc węgla i spalin samochodowych. Nie należy również zapominać o paleniu papierosów, podczas którego również wydzielają się niewielkie ilości formaldehydu.
Przeczytaj także: Rola Inspekcji w ochronie powietrza
Wpływ formaldehydu na zdrowie
Światowa Organizacja Zdrowia ostrzega, że jego stężenie przekraczające 50 µg/m3 jest dla ludzi potencjalnie niebezpieczne. Formaldehyd zagraża zdrowiu człowieka, bo zbiera się w oskrzelach, podrażniając śluzówki dróg oddechowych. Wpływa niekorzystnie na spojówki, wywołując pieczenie oczu i łzawienie. Duże stężenie powoduje suchość w gardle, kichanie, katar i kaszel. Udowodniono również, że to związek mający bezpośredni wpływ na pojawienie się astmy oskrzelowej.
Stała ekspozycja na formaldehyd powoduje rozwój nowotworów w obrębie gardła i nosa. Szkodliwość formaldehydu objawia się również poprzez podrażnienia oczu, nosa czy gardła, owrzodzenie jamy ustnej, przełyku, jak i żołądka. Co ciekawe, zaniepokojeni mogą być też właściciele domowych pupili. W ich przypadku również może dochodzić do podrażnienia nabłonka dróg oddechowych. W skrajnych przypadkach może pojawić się płaskonabłonkowy rak nosa.
Normy stężenia formaldehydu
Jakie jest dopuszczalne stężenie formaldehydu w powietrzu? Reguluje to rozporządzenie Rady Ministrów z dn. Średnie dobowe stężenie formaldehydu w powietrzu dla obszarów chronionych wynosi 0,02 mg/m3. Jednorazowy (nieprzekraczający 20 minut), dopuszczalny poziom formaldehydu wynosi zaś 0,05 mg/m3. Ponadto wyróżnia się również obszary specjalnie chroniony o jeszcze bardziej restrykcyjnych zaleceniach. W ich przypadku dobowa norma formaldehydu w powietrzu to 0,01 mg/m3.
Jak zmniejszyć ekspozycję na formaldehyd?
Nie zawsze mamy wpływ na jakość wdychanego powietrza. Możemy jednak podjąć działania, które skutecznie ograniczą stężenie aldehydu mrówkowego w otoczeniu. Źródłem formaldehydu w domu mogą być chociażby meble, materiały budowlane, a nawet ubrania. Oprócz oczyszczania mieszkania, można również unikać kupowania przedmiotów zawierających aldehyd mrówkowy. Uważna analiza składu produktu pozwala znaleźć zarówno kosmetyki, jak i nawet farby pozbawione tej substancji. Pozytywne zmiany można wprowadzić również do garderoby - kupując odzież ze stuprocentowej bawełny, jedwabiu, poliestru lub akrylu. Warto również rzucić palenie lub przynajmniej zrezygnować z niego w mieszkaniu. Dym z jednego papierosa zawiera ok. 1,5 mg formaldehydu.
Oczyszczacze powietrza z filtrem węglowym
Oczyszczacz powietrza wyposażony w filtr węglowy i HEPA, potrafi efektywnie zatrzymywać formaldehyd, jak i inne lotne związki organiczne oraz wszelkie zanieczyszczenia w formie stałej. Wykonany z granulek węgla aktywnego, filtr węglowy trwale pochłania wszelkie szkodliwe gazy i nieprzyjemne zapachy, m.in. aldehyd mrówkowy, benzen czy dym papierosowy. Znane z odkurzaczy czy klimatyzacji, filtry HEPA, wykonane są z polipropylenu lub Politereftalanu etylenu (PET). Ich działanie polega na fizycznym zatrzymywaniu zanieczyszczeń o cząstkach stałych.
Przeczytaj także: Analiza jakości powietrza w Serocku
Praktycznie każdy oczyszczacz (+/- 90% urządzeń) wyposażony jest w filtr węglowy. Filtr ten, zbudowany z setek granulek węgla aktywnego, skutecznie adsorbuje wszystkie szkodliwe substancje w formie lotnej, a więc również formaldehyd. Dlatego też oczyszczacze takie jak Xiaomi, Klarta, Coway czy Winix, które nie mają czujników gazów, również dobrze poradzą sobie z neutralizacją formaldehydu.
Dedykowany czujnik formaldehydu to wciąż rzadkość w oczyszczaczach powietrza. Znajdziesz go w niektórych modelach oczyszczaczy Dyson, np. Dyson Purifier Cool Formaldehyde TP09. Nie znaczy to jednak, że pozostałe oczyszczacze, posiadające czujnik lotnych związków organicznych, sobie nie poradzą. Jak pokazuje przykład Vestfrost VP-A1Z40WH z powyższego zdjęcia, są producenci, których czujniki LZO całkiem dobrze wychwytują zanieczyszczenia.
Wietrzenie pomieszczeń
Należy jednak pamiętać, aby robić to umiejętnie - lepiej otworzyć okno na oścież kilka razy dziennie (zimą wystarczą nawet dwa) na około 10 minut, niż mieć je uchylone przez kilka godzin.
Rośliny doniczkowe
Prawdą jest, że rośliny dzięki aparatom szparkowym w liściach pochłaniają wraz z dwutlenkiem węgla również zanieczyszczenia. Pamiętaj jednak, że aby osiągnąć efekt podobny do oczyszczacza, musiałbyś stworzyć cały pokój roślin, w którym znalazłoby się kilkadziesiąt sztuk. Efektem ubocznym byłby również niekontrolowany wzrost wilgotności.
Mierniki jakości powietrza
Na rynku dostępnych jest całkiem dużo mierników jakości powietrza - mogą one kosztować od 100 do 1000-1500 zł w zależności od ilości mierzonych parametrów i renomy firmy. Ich działanie może być różne - ciężko jest bowiem zmierzyć poziom samego formaldehydu. Z reguły mierniki te reagują na całą grupę gazów, mniej lub bardziej podobnych do formaldehydu, zarówno szkodliwych, jak i nieszkodliwych.
Przeczytaj także: Pomiary zanieczyszczeń w Stacji Czernica
Urządzenie Gray-Wolf to wysokiej jakości miernik, który umożliwia szczegółową analizę jakości powietrza wewnętrznego. Pozwala na precyzyjny pomiar stężenia substancji chemicznych w jednostkach PPM (części na milion) oraz PPB (części na miliard). PPM stosuje się m.in. do pomiaru dwutlenku węgla (CO2), natomiast PPB wykorzystywane jest przy pomiarach zanieczyszczeń, takich jak amoniak (NH3). Dzięki zastosowaniu technologii Gray-Wolf, możliwe jest uzyskanie precyzyjnych wyników, które mogą wspierać procesy certyfikacyjne, zarówno w nowych budynkach, jak i podczas modernizacji istniejących obiektów.
tags: #jakość #powietrza #normy #HCHO
