Jak się Przelicza Jakość Powietrza - Normy i Indeksy
- Szczegóły
Sezon grzewczy skłania nas do częstych rozmów o zanieczyszczeniu powietrza. PM (Particulate Matter), czyli pył zawieszony jest globalnym zagrożeniem dla zdrowia i środowiska.
Rodzaje Pyłów Zawieszonych: PM10 i PM2,5
W analizach jakości powietrza wyróżnia się dwa główne rodzaje pyłu zawieszonego: PM10 i PM2,5. Czym są? Czym się różnią? Jak odczytywać ich wskazania? Kiedy można uprawiać aktywność fizyczną na wolnym powietrzu?
Przebywanie i uprawianie aktywności fizycznych na świeżym powietrzu często traktowane jest jako doskonałe remedium na wiele problemów. Jednak kluczowe jest tu słowo „świeże”. Czy zawsze przed wyjściem z domu, sprawdzasz jakość powietrza? Smog jesteś w stanie zauważyć i poczuć. Metali ciężkich czy większości pyłów nie zobaczysz już gołym okiem.
PM10 - Pył Gruboziarnisty
PM10 określany jest jako pył „gruby”. To cząstki zawieszone, których średnica nie przekracza 10 mikrometrów. Są one na tyle małe, że cząstki te mogą utrzymywać się w powietrzu przez dłuższy czas.
W jego skład mogą wchodzić np. pył z pustyni. Występowanie tego zanieczyszczenia powietrza związane jest między innymi z procesami spalania paliw stałych i ciekłych. Pył PM10 może być szkodliwy dla zdrowia ludzkiego, szczególnie gdy jest wdychany przez dłuższy czas, ponieważ przenika do układu oddechowego i widocznie podrażnia drogi oddechowe.
Przeczytaj także: Rola Inspekcji w ochronie powietrza
PM2,5 - Pył Drobnoziarnisty
PM2,5 to bardzo drobny pył zawieszony. W tym przypadku średnica cząstek zawieszonych nie przekracza 2,5 mikrometra. W jego skład wchodzi sadza oraz inne, niebezpieczne substancje wytworzone w procesach spalania.
Długotrwałe narażenie na wysokie poziomy PM2,5 może prowadzić do różnych problemów zdrowotnych, w tym do zaostrzenia chorób układu oddechowego, chorób serca, a także do innych poważnych schorzeń.
Normy dla PM2,5 i PM10
Normy dla PM2,5 i PM10, czyli dopuszczalne wartości graniczne stężeń tych cząstek w powietrzu, różnią się w zależności od jurysdykcji i przepisów, które obowiązują w danym kraju lub regionie. Światowa Organizacja Zdrowia WHO wyznacza swoje własne wytyczne odnośnie do jakości powietrza.
Aby prawidłowo odczytać wynik pomiarów jakości powietrza, warto zapoznać się z obowiązującymi (zgodnie z polskim prawem) okresami uśredniania wyników pomiarowych. Łatwo zauważyć, że normy jakości powietrza w naszym kraju dopuszczają nieco wyższe normy roczne, niż zaleca to Światowa Organizacja Zdrowia.
Niektórzy specjaliści twierdzą, że wartości, które obowiązują w Polsce są niestety zbyt wysokie. Jednak to, co najważniejsze, to sposób interpretacji wyników oraz postępowania odpowiednio do nich, tak aby skutecznie chronić swoje zdrowie.
Przeczytaj także: Analiza jakości powietrza w Serocku
Indeks Jakości Powietrza (AQI)
Indeks jakości powietrza to miara, która służy do oceny poziomu zanieczyszczenia powietrza w danym obszarze. Ważna jest nie tylko jakość powietrza na zewnątrz. Szwajcarski ranking IQ Air raz w roku podaje zestawienie najbardziej zanieczyszczonych miast na świecie.
Na pierwszym miejscu w skali całego świata znalazło się chińskie miasto Hotan. W europejskim zestawieniu jest to Orzesze w powiecie mikołowskim na Śląsku. Niestety nie jest to jedyna polska miejscowość w zestawieniu, dalej na liście znajdziemy: Goczałkowice-Zdrój (14. miejsce), Ksawerów (23. miejsce), Racibórz (37. miejsce), Bielsko-Białą (38. miejsce), Zgierz (40. miejsce), Olbrachcice (44. miejsce), Dębię (49. miejsce), Kraków (63. miejsce) oraz Warszawę (91.
Kategoryzacja jakości powietrza w postaci tzw. Indeksów Jakości Powietrza(ang. Air Quality Index - AQI), została wprowadzona w celu łatwiejszego odbioru przez społeczeństwo informacji o stężeniach zanieczyszczeń. W wielu przypadkach dla poszczególnych klas jakości powietrza określone są również potencjalne skutki zdrowotne i przypisane rekomendacje odnośnie aktywności na zewnątrz, zarówno dla osób znajdujących się w grupie ryzyka, jak i ogółu społeczeństwa.
AQI wyznacza się zarówno na podstawie pomiarów, jak i prognoz stężeń wybranych zanieczyszczeń powietrza. Do najważniejszych zanieczyszczeń, które będą determinowały jakość powietrza zaliczamy: pył zawieszony frakcji PM10 i PM2,5, ozon O3, dwutlenku azotu NO2.
Pozostałe zanieczyszczenia, nawet jeżeli są uwzględniane w kategoryzacji, nie mają większego wpływu na jakość powietrza, gdyż ich stężenia pozostają niskie. Niestety nie ma uniwersalnych wytycznych, które by jednoznacznie pozwalały na określenie AQI. Dlatego też na różnych stronach i w aplikacjach, gdzie podawane są informacje o jakości powietrza możemy znaleźć bardzo różne indeksy.
Przeczytaj także: Pomiary zanieczyszczeń w Stacji Czernica
Do najbardziej popularnych należy amerykański AQI (US EPA AQI), europejski AQI, a na poziomie naszego kraju polski indeks jakości powietrza. Czasami też pojawiają się lokalne indeksy jakości powietrza. Określenie indeksu jakości powietrza jest relatywnie proste. Zwyczaj stężenia zanieczyszczeń są zaliczane do jednej z 6-7 kategorii.
Niestety w każdym AQI klasy mają inne granice przedziałów, w inny sposób są uwzględniane stężenia, odmienne są też rekomendacje zdrowotne. Zestawienie wybranych stron internetowych prezentujących różne indeksy jakości powietrza przedstawiono w tabeli poniżej.
| Nazwa portalu/aplikacji | Adres strony | Twórca strony | Rodzaje prezentowanych indeksów jakości powietrza | Uwagi |
|---|---|---|---|---|
| GIOŚ | Ocena jakości powietrza - Bieżące dane pomiarowe - GIOŚ (gios.gov.pl) | GIOŚ | Polski Indeks Jakości Powietrza | Dane bieżące, archiwalne |
| EuropeAir | European Air Quality Index (europa.eu) | Europejska Agencja Środowiskowa | Europejski Indeks Jakości Powietrza | Dane o jakości powietrza z krajów członkowskich EEA |
| AirVisual Air Quality Forecast | AirVisual API | Trusted Live and Forecast Air Pollution Data (iqair.com) | Partner Programu NZ ds. |
Analiza epizodu wysokich stężeń PM2,5 ze stycznia 2021 r. pokazuje typową sytuację, gdzie indeks europejski mimo niższych granic klas reaguje z pewnym opóźnieniem na pogarszające się dość gwałtownie warunki aerosanitarne. Pokazuje on też stan zagrożenia dłużej nawet, gdy stężenia spadły poniżej 20 µg/m3. Podobny przebieg (ze względu na wykorzystywanie wartości średniodobowych) indeksu obserwujemy również dla amerykańskiego AQI, jednak najgorsza klasa wg US EPA AQI to „niezdrowa”.
Jakość Powietrza a Zdrowie
Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), aż 7 milionów osób rocznie umiera przedwcześnie z powodu zanieczyszczeń powietrza w domach i na otwartej przestrzeni. Najgorsza jakość powietrza występuje w krajach o dużym zaludnieniu i niskich dochodach, a wpływ na to mają między innymi używane nierzadko w domach otwarte paleniska oraz kuchenki zasilane naftą, biomasą czy węglem.
Również w krajach tzw. Globalnej Północy, choćby w Polsce, mamy do czynienia z przestarzałymi kotłami i piecami, które w największym stopniu przyczyniają się do powstawania smogu (z tego powodu aż 14 z 16 województw zakazało ich używania na mocy uchwał antysmogowych). Do tego dochodzi rzecz jasna m.in. przemysł i transport samochodowy.
A spełnić normy WHO od trzech lat jest jeszcze trudniej. Organizacja obniżyła dopuszczalny poziom występowania substancji zanieczyszczających, z czego w przypadku najgroźniejszego z nich, pyłu PM2.5, próg obniżono dwukrotnie - z maksymalnego stężenia 10 µg/m³ do 5 µg/m³.
Jak Radzić Sobie z Zanieczyszczonym Powietrzem
Warto wiedzieć, że wymagana jakość sprężonego powietrza zależy od specyfiki zastosowania. W niektórych zastosowaniach, np. w produkcji żywności i farmaceutyków, priorytet ma najwyższa czystość powietrza. Należy podkreślić, że większość instalacji sprężonego powietrza wymaga co najmniej jednego filtra.
Dlaczego? Ponieważ powietrze opuszczające sprężarkę może zawierać różnego rodzaju zanieczyszczenia: drobiny piasku, soli i cukru, sadzę, rdzę, cząstki cementu i farby, azbest, a także bakterie i wirusy. Zanieczyszczenia te są groźne dla narzędzi i urządzeń pneumatycznych, jak również procesów i produktów końcowych. Potrzeba więc filtrów, aby zapewnić wysoką jakość i niezawodność produkcji.
W niektórych zastosowaniach konieczne jest spełnienie określonych norm jakości powietrza. Zasadniczo wyższa wymagana czystość powietrza wiąże się z większymi kosztami jego wytwarzania. Aby uzyskać powietrze o wyjątkowo wysokim poziomie czystości, potrzeba dodatkowych urządzeń i elementów, na przykład osuszaczy i filtrów, co powoduje wzrost zużycia energii.
Norma ISO 8573-1:2010
Dla laika określenie wymaganego poziomu czystości powietrza może być sporym wyzwaniem. Pomóc mogą jednak informacje zawarte w normie ISO 8573-1:2010.ISO 8573-1:2010 to nazwa techniczna międzynarodowej normy dotyczącej klas czystości powietrza.
Określono w niej, z podziałem na klasy, dopuszczalną zawartość różnego rodzaju zanieczyszczeń - takich jak wilgoć, cząstki stałe, olej i inne substancje - w strumieniu sprężonego powietrza. Im niższy numer kategorii, tym większa wymagana czystość powietrza.
Chociaż norma ISO upraszcza zadanie, mnogość zanieczyszczeń i klas czystości może przyprawić laika o zawrót głowy. W normie ISO zanieczyszczenia podzielono na trzy główne kategorie: cząstki stałe, woda (tak w stanie ciekłym, jak i gazowym) oraz olej (w postaci aerozoli i pary).
W przypadku cząstek stałych w normie określana jest ich dopuszczalna zawartość na metr3 powietrza. Dalszy podział uwzględnia wielkość cząstek. Na przykład powietrze klasy 1 może zawierać nie więcej niż 20 000 cząstek o wielkości 0,1-0,5 mikrona, nie więcej niż 400 cząstek o wielkości 0,5-1 mikrona i nie więcej niż 10 cząstek o wielkości 1-5 mikronów (mikron jest jednostką wielkości równą 1/1000milimetra).
Z kolei powietrze klasy 2 może zawierać już maksymalnie 400 000 cząstek o wielkości 0,1-0,5 mikrona, maksymalnie 6000 cząstek o wielkości 0,5-1 mikrona i maksymalnie 100 cząstek o wielkości 1-5 mikronów.
Jeśli chodzi o wodę, bardziej rygorystyczne (niższe) klasy definiuje się w oparciu o ciśnieniowy punkt rosy, a od klasy 7 - na podstawie zawartości cieczy w powietrzu w gramach na metr sześcienny. Z kolei w przypadku oleju klasę czystości według normy ISO określa się na podstawie zawartości tej substancji w mg/m3.
Skale Jakości Powietrza i Zalecenia
Skale jakości powietrza (ang. Air Quality Index AQI) to kolorowe wyznaczniki, które mają nam mówić o stanie tego, czym oddychamy. Widzimy je na ulicznych interaktywnych tablicach, w komunikacji miejskiej, w aplikacjach smogowych dostępnych na smartfony, na panelach oczyszczaczy powietrza…
- BARDZO DOBRY (0-50) - oznacza bardzo dobrą jakość powietrza.
- DOBRY (50-100) - oznacza zadowalającą jakość powietrza. W takim przypadku zanieczyszczenia nie stanowią zagrożenia dla zdrowia lub ryzyko jest niewielkie.
- UMIARKOWANY (101-150) - oznacza akceptowalną jakość powietrza, ale zanieczyszczenie może być zagrożeniem dla osób szczególnie wrażliwych (starszych, chorych, kobiet w ciąży i małych dzieci).
- DOSTATECZNY (151-200) - oznacza dostateczną jakość powietrza. Zanieczyszczenie stanowi już zagrożenie dla zdrowia, zwłaszcza dla grup wrażliwych.
- ZŁY (201-300) - oznacza złą jakość powietrza. Zanieczyszczenie jest na tyle duże, że osoby osoby chore lub starsze, kobiety w ciąży oraz małe dzieci powinny unikać przebywania na zewnątrz, pozostali spoza grupy ryzyka natomiast ograniczyć je do minimum.
- BARDZO ZŁY (>300) - oznacza bardzo złą jakość powietrza, która powoduje problemy ze zdrowiem. Może prowadzić do zaburzeń ze strony układów oddechowego, naczyniowo-sercowego oraz odpornościowego.
W Polsce ocena jakości powietrza obejmuje coroczne pomiary zanieczyszczeń 12 substancjami: dwutlenkiem siarki (SO2), dwutlenkiem azotu (NO2), tlenkiem węgla (CO), benzenem (C6H6), ozonem (O3), pyłem zawieszonym PM2.5 i PM10 oraz wszystkimi zanieczyszczeniami, które zostają oznaczone w pyle PM10 - ołowiem, arsenem, kadmem, niklem i benzo(a)pirenem. Uwzględnione zostały kryteria określone w dyrektywach Parlamentu Europejskiego i Rady z lat 2004 i 2008.
tags: #jak #się #przelicza #jakość #powietrza #normy
