Islandia: Standardy Jakości Powietrza i Walka o Czyste Powietrze w Europie
- Szczegóły
Smog staje się coraz większym problemem wszystkich krajów świata. Tylko nieliczne miejsca, mogą się obecnie poszczycić niską emisją zanieczyszczeń, dlatego dziś weźmiemy pod lupę Europę i poszukamy najczystszego i najbrudniejszego państwa na tym kontynencie. Są takie państwa jak Polska, które mają najgorsze powietrze w Unii Europejskiej, są i takie jak Islandia - które szczycą się najlepszym powietrzem w Europie.
Normy Jakości Powietrza i Ranking Europejski
Jak wynika z danych zawartych w prowadzonej przez Europejską Agencję Środowiska (EEA) bazie danych dotyczących jakości powietrza w europejskich miastach „European city air quality viewer”, w 2020 r. i 2021 r. Ranking opiera się na danych dotyczących średnich poziomów zanieczyszczeń pyłami zawieszonymi PM2,5, które zostały zebrane z ponad 400 stacji monitorujących zlokalizowanych we wszystkich krajach członkowskich EEA w ciągu ostatnich dwóch lat kalendarzowych.
Przypominamy, w zeszłym roku, po niemal 15 latach WHO opublikowało nowe, bardziej restrykcyjne normy jakości powietrza. Zgodnie z nimi maksymalne stężenie pyłu zawieszonego PM2,5 w ciągu roku nie powinno przekraczać 5 µg/m³ (dotąd 10 µg/m³). Wartość ta znacznie odbiega od wytycznych UE, które zakładają, że roczna wartość dopuszczalna dla drobnego pyłu zawieszonego PM2,5 nie powinna przekraczać 25 μg/m3.
Normy jakości powietrza Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) dotyczące pyłów PM2,5 spełniane są tylko w siedmiu państwach - twierdzi w opublikowanym we wtorek dorocznym raporcie szwajcarska organizacja IQAir. IQAir, szwajcarska firma prowadząca serwis zbierający i publikujący dane o zanieczyszczeniach, będąca partnerem technologicznym Programu ONZ ds. Środowiska (UNEP), ocenia jakość powietrza na podstawie stężenia szkodliwych dla płuc cząstek zawieszonych w powietrzu czyli PM2,5 (mających poniżej 2,5 mikrona średnicy).
W 2024 roku jedynie siedem krajów na świecie spełniło normy Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) dotyczące czystości powietrza - wynika z najnowszych danych opublikowanych przez szwajcarską firmę IQAir. Były to: Australia, Nowa Zelandia, Bahamy, Barbados, Grenada, Estonia oraz Islandia.
Przeczytaj także: Rola Inspekcji w ochronie powietrza
Spośród ujętych w zestawieniu 344 miast w latach 2020-2021 jakość powietrza była dobra tylko w 11 miastach. Są to:
- Umeå (Szwecja)
- Faro (Portugalia)
- Funchal (Portugalia)
- Tampere (Finlandia)
- Narva (Estonia)
- Sztokholm (Szwecja)
- Uppsala (Szwecja)
- Tallin (Estonia)
- Bergen (Norwegia)
- Rejkiawik (Islandia)
- Norrköping (Szwecja)
- Wytyczna została przekroczona w 97% z 344 miast uwzględnionych w zestawieniu.
Islandia: Specyficzne Warunki i Ekologiczne Rozwiązania
Islandia jest specyficzną wyspą, której warunki geograficzne, znacznie odbiegają od tego, do czego jesteśmy przyzwyczajeni na Europie kontynentalnej. Przez jej skrajnie wyciągnięty kraniec północnego lądu przebiega koło podbiegunowe. Dlatego właściwie zawsze jest tam zimno, temperatura nigdy nie przekracza 20 stopni Celsjusza.
Mieszkańcy Islandii wykorzystują energię ze źródeł odnawialnych. Praktycznie cały prąd produkowany na Islandii pochodzi z ekologicznych źródeł. Islandczycy wykorzystują w tym celu elektrownie wodne i geotermalne. Produkcja tej energii jest tak tania i efektywna, że niektóre chodniki i ulice w islandzkich miastach są w czasie zimy… podgrzewane, aby nie zamarzały.
Islandia to kraj, w którym trudno kupić wodę mineralną w sklepie - ponieważ w kranach jest ona tak czysta, że nie ma potrzeby sprzedawania wody mineralnej w butelkach. Jest to też jeden z najmniejszych krajów w Europie, posiada jednak największy Park Narodowy - Vatnajökull, który zajmuje aż 12% powierzchni całego państwa! Natomiast ponad ¼ farmerów uczestniczy w programie odbudowywania naturalnego środowiska Islandii.
Przeczytaj także: Analiza jakości powietrza w Serocku
Poza walką ze smogiem, Islandia postawiła również na inwestowanie w innowacje, które mają walczyć z emisją CO2. Wykorzystuje do tego między innymi technologię CCS (Carbon Capture and Storage, Zbieranie i Składowanie Dwutlenku Węgla), która polega na wychwytywaniu dwutlenku węgla z dużych źródeł emisji, jak elektrownie. Wpompowany pod powierzchnię ziemi, w wyniku procesów chemicznych dwutlenek zamienia się w skałę.
Problemy Ekologiczne Islandii
Mają też jednak swoje problemy ekologiczne. Islandia jest najmniej zalesionym krajem w Europie. W XIX wieku osadnicy wycięli doszczętnie wszystkie drzewa na wyspie. Ponowne zalesienie jest tutaj jednak bardzo trudne ze względu na nieprzystępny klimat. Innym problemem są jednak zanieczyszczenia pochodzące z wulkanów - te potrafią wyrzucić z siebie ogromne ilości CO₂. Bezpośrednio po takim wybuchu, szybko dokonuje się pomiarów jakości powietrza i informuje społeczeństwo o jego złej jakości.
Atrakcje Turystyczne i Czyste Środowisko
Islandia staje się także, w okresie letnim, coraz częściej wybieranym kierunkiem turystycznym. A turystów jest tak dużo, ponieważ przyciąga ich właśnie piękno islandzkiej przyrody i czystość środowiska. Islandia jest pełna spektakularnych atrakcji, które warto zobaczyć:
- Gejzery - Najbardziej znany jest gejzer Strokkur, który regularnie wystrzeliwuje wodę na wysokość około 30 metrów.
- Park Narodowy Thingvellir - To miejsce, gdzie można zobaczyć Grzbiet Śródatlantycki, czyli miejsce zetknięcia płyt tektonicznych Ameryki Północnej i Eurazji.
- Wodospady - Islandia jest domem dla wielu imponujących wodospadów. Gullfoss, znany jako Złoty Wodospad, jest jednym z najpiękniejszych na wyspie.
- Laguna Lodowcowa Jökulsárlón - To miejsce, gdzie można zobaczyć ogromne kawałki lodu dryfujące po lagunie.
- Błękitna Laguna - Jest to jedno z najbardziej znanych uzdrowisk geotermalnych na świecie, oferujące relaks w ciepłych, mineralnych wodach.
Islandia to kraj, który oferuje niezrównane naturalne piękno i unikalne doświadczenia.
Sytuacja w Polsce i Europie
Jakość powietrza w Europie nie należy do najlepszych. Bardzo wiele miast, przekroczyło normę WHO zarówno w zestawieniu zanieczyszczenia dwutlenkiem azotu, jak i pyłem PM10, co oczywiście nie napawa optymizmem. Z kolei Europejska Agencja Środowiska szacuje, że w dalszym ciągu z powodu smogu, w Europie, przedwcześnie umiera kilkaset tysięcy osób rocznie.
Przeczytaj także: Pomiary zanieczyszczeń w Stacji Czernica
W zestawieniu ujęte są 43 polskie miasta. Jakość powietrza w 11 z nich określono jako „umiarkowaną” (dla których poziomy zanieczyszczeń PM2,5 osiągnęły wartość 10-15 μg/m3), w 31 przypadkach jako „słabą” (dla których poziomy zanieczyszczeń PM2,5 osiągnęły wartość 15-25 μg/m3), w jednym natomiast jako „bardzo słabą” (dla których poziomy zanieczyszczeń PM2,5 osiągnęły powyżej 25 μg/m3).
W rankingu krajów o najgorszej jakości powietrza Polska znalazła się na 62. miejscu. Średnia roczna zawartość PM2,5 w powietrzu wyniosła 16,3 µg, czyli ponad trzykrotnie więcej niż wytyczne WHO.
Raport opublikowany przez „European Heart Journal” wskazuje, że w 2015 r. na całym świecie z powodu zanieczyszczonego powietrza zmarło około 8,8 miliona osób. W Polsce zanieczyszczenie powietrza wpływa na śmierć około 50 tysięcy osób każdego roku.
Działania na Rzecz Poprawy Jakości Powietrza
Islandia już teraz dostarcza niemal sto procent energii elektrycznej oraz ciepła ze źródeł zeroemisyjnych. 70 proc. pochodzi z elektrowni wodnych, zaś 30 proc. - z geotermalnych. Dziewięć na dziesięć gospodarstw domowych ogrzewanych jest wodą termalną, dostarczaną rurociągami bezpośrednio z odwiertów.
Na jakość powietrza w Finlandii wpływ ma również proekologiczna polityka i zachęcanie przez rząd Finów i Finek do bardziej ekologicznego stylu życia. Ponadto w latach 2020-2022 rząd zobowiązał się przeznaczyć ponad 4 miliony euro na promowanie ruchu pieszego i rowerowego, a 10 milionów przeznaczył na rozwój potrzebnej do tego infrastruktury.
W 2023 Tallin otrzymał tytuł Zielonej Stolicy Europy. Zadecydował o tym m.in fakt, że stolica Estonii jako pierwsza w Europie wprowadziła darmową komunikację miejską dla swoich mieszkańców. Jury doceniło również przyjętą niedawno ambitną strategię rozwoju „Tallinn 2035”.
W Polsce trwa proces likwidacji „kopciuchów” - starych, nieefektywnych kotłów na węgiel i drewno. Okazało się, że w ciągu pięciu lat poprawa jakości powietrza ocaliła życie aż 25 tysięcy osób.
Żeby jednak zobaczyć efekty w poszczególnych krajach, kluczowe jest, by obywatele zrozumieli znaczenie tych zmian. Zrozumieli, że pewne niedogodności, jak ograniczenia ruchu samochodowego, będą miały wpływ na zdrowie ich i ich dzieci.
tags: #islandia #jakość #powietrza #normy
