Instytut Onkologii w Gliwicach: Jonizacja Tarczycy i Skutki Uboczne Leczenia Radiojodem
- Szczegóły
Terapia za pomocą jodu radioaktywnego jest stosowaną od niemal 80 lat formą leczenia chorób tarczycy.
Jak działa terapia jodem radioaktywnym?
Podawany podczas terapii jod radioaktywny (jod-131) poprzez emisję specyficznego rodzaju promieniowania jest w stanie uszkodzić tkanki w swoim najbliższym otoczeniu. Po przyjęciu doustnym jod-131 gromadzi się w tarczycy doprowadzając do jej wybiórczego uszkodzenia, co związane jest ze skutkiem leczniczym jego podania.
U pacjentów z nadczynnością tarczycy w przebiegu różnych chorób (wole guzkowe nadczynne, choroba Gravesa-Basedowa) podanie jodu radioaktywnego ma przede wszystkim na celu eliminację nadczynności.
Kwalifikacja do terapii radiojodem
Dawka lecznicza jodu radioaktywnego jest indywidualnie dobierana dla pacjenta. W celu jej określenia konieczne jest w pierwszej kolejności przyjęcie bardzo małej dawki jodu-131, a następnie pomiar jaka część podanej dawki gromadzi się w tarczycy (tzw. jodochwytność). Dzięki takiemu pomiarowi możliwa jest ocena czy możliwe jest przeprowadzenie terapii jodem-131 i optymalne dobranie dawki tak, aby uzyskać jak najlepszy efekt terapeutyczny.
Próbną dawkę jodu-131 przyjmuje się doustnie, a pomiarów dokonuje po 24 i 48 godzinach o jej połknięcia.
Przeczytaj także: Stan powietrza w Europie
Jeśli w ramach kwalifikacji okaże się, że gromadzenie jodu w tarczycy jest niewystarczające do przeprowadzenia terapii, można ją powtórzyć po 4-6 miesiącach. W tym czasie należy wyeliminować przyczynę takiego stanu, którym może być dieta bogata w jod, przyjmowanie preparatów zawierających jod, ekspozycja na kontrast radiologiczny czy niektóre leki. Eliminacja przyczyny zwykle pozwala na przeprowadzenie terapii w późniejszym terminie.
W ramach kwalifikacji dokonywana jest również ocena aktualnych wyników badań funkcji tarczycy.
Spodziewane rezultaty terapii
Najczęstszym wskazaniem do terapii jodem-131 jest nadczynność tarczycy w przebiegu różnych jej chorób. W takim przypadku podanie jodu ma na celu eliminację nadczynności i w miarę możliwość przywrócenie prawidłowej funkcji tarczycy. Dawka jodu-131 jest dobierana tak przez lekarza medycyny nuklearnej, aby uzyskać właśnie taki efekt.
Reakcja tarczycy na podanie radiojodu jest jednak zależna od wielu czynników, dlatego też nie jest możliwe dokładne przewidzenie ostatecznego skutku terapii.
U części pacjentów nadczynność tarczycy może się utrzymywać i konieczne może być podanie drugiej dawki jodu-131.
Przeczytaj także: Gliwice: Jaki oczyszczacz powietrza wybrać?
W części przypadków może rozwinąć się niedoczynność tarczycy. Taka sytuacja wg literatury przedmiotu nie jest obecnie traktowana jako powikłanie, ale naturalna konsekwencja terapii. Wprawdzie stan taki wymaga przyjmowania doustnie hormonów tarczycy (leczenie substytucyjne), jednakże leczenie takie jest łatwiejsze i w przeciwieństwie do leczenia lekami hamującymi tarczycę jak metizol czy thyrozol nie powoduje skutków ubocznych.
W przypadku wola obojętnego podanie jodu-131 prowadzi do zmniejszenia rozmiarów wola.
Przygotowanie do terapii
Zarówno na przyjęcie próbnej dawki jodu jak i samej terapii pacjent powinien zgłosić się na czczo, a po przyjęciu doustnie kapsułki powstrzymać się od spożywania pokarmów jeszcze przez około 2 godziny, powinien natomiast pić dużą ilość płynów.
Leki hamujące funkcję tarczycy powinny być wstrzymane zgodnie z zaleceniami lekarza endokrynologa kierującego na terapię, zwykle jest to okres 7-10 dni.
Przygotowując się do kwalifikacji i terapii pacjent powinien także unikać spożywania pokarmów zawierających jod (sól kuchenna jodowana, ryby morskie, mleko i jego przetwory, orzechy laskowe, szpinak). Spożywanie dużej ilość pokarmów zawierających jod może nasycić nim tarczycę, co spowoduje brak wystarczającej jodochwytności tarczycy do przeprowadzenia terapii i w konsekwencji dyskwalifikację pacjenta.
Przeczytaj także: Zwiedzanie Centralnej Oczyszczalni Ścieków: Gliwicka atrakcja
Do przeprowadzenia terapii jodem-131 niezbędne są aktualny wynik USG tarczycy oraz biopsja.
Postępowanie podczas i po terapii
Po przyjęciu terapeutycznej dawki jodu-131 pacjent staje się źródłem promieniowania. Dla pacjenta promieniowanie to działa leczniczo, ale osoby postronne nie powinny mieć z nim kontaktu.
Dlatego też po przyjęciu kapsułki leczniczej pacjenta obowiązują specjalne środki bezpieczeństwa, które mają na celu minimalizację kontaktu osób z otoczenia pacjenta z emitowanym promieniowaniem. Szczegółową instrukcję pacjent otrzymuje w zakładzie medycyny nuklearnej. Środki ostrożności powinny być utrzymywane przez około 30 dni.
Bezpieczeństwo terapii radiojodem
Przeprowadzenie kwalifikacji i terapii z użyciem jodu radioaktywnego wiąże się z ekspozycją na promieniowanie jonizujące podobnie jak badanie tomografii komputerowej czy zdjęcie rentgenowskie. Ekspozycja taka może wiązać się z ryzykiem rozwoju nowotworu lub efektów dziedzicznych.
Wg literatury przedmiotu terapia jodem-131 jest powszechnie uważana za bezpieczną, a ryzyko związane z ekspozycją na promieniowanie jonizujące znikome. Korzyści terapii dla pacjenta są znacznie większe od potencjalnego ryzyka wynikającego z narażenia na działanie promieniowania.
Przeciwwskazania
Przeciwwskazaniami są ciąża oraz karmienie piersią. Pacjentki w wieku rozrodczym powinny wykonać test ciążowy przed przyjęciem kwalifikacji i terapii. Pacjentki nie powinny także zachodzić w ciążę przez co najmniej 6 miesięcy od przyjęcia jodu-131.
W przypadku karmienia piersią musi ono zostać zakończone.
Terapii nie można przeprowadzać u pacjentów z nieuregulowaną nadczynnością tarczycy.
W przypadku pacjentów z chorobą Gravesa-Basedowa aktywna postać orbitopatii również stanowi przeciwwskazanie do terapii. Konieczna może być konsultacja okulistyczna, badanie oczodołów techniką rezonansu magnetycznego oraz podanie terapii w osłonie sterydów.
Przed przeprowadzeniem terapii jodem-131 konieczne jest wykluczenie nowotworu złośliwego tarczycy, gdyż podanie radiojodu w takim przypadku może utrudnić późniejsze rozpoznanie choroby.
Potencjalne powikłania
W przypadku prawidłowego przygotowania pacjenta do terapii nie obserwuje się poważniejszych powikłań. W ciągu kilkunastu dni od podania jodu-131 w okolicy tarczycy może pojawić się niewielki ból oraz obrzęk, które samoistnie ustępują. Przejściowo może również dojść do nasilenia objawów nadczynności tarczycy, dlatego też pacjent powinien mieć dostępne leki łagodzące jej objawy (leki hamujące tarczycę, propranolol).
Alternatywne metody leczenia
Alternatywnymi metodami leczenia są leczenie farmakologiczne oraz operacyjne.
W przypadku nadczynności tarczycy niezbędne może być długotrwałe podawanie leków hamujących tarczycę. Przyjmowanie ich może trwać około roku lub być konieczne na stałe. Zależne jest to od przyczyny występującej nadczynności. Pacjent przyjmujący leki może być narażony na wystąpienie działań niepożądanych (uszkodzenie wątroby, uszkodzenie szpiku kostnego).
Leczenie operacyjne może być preferowane w wybranych sytuacjach klinicznych, jednak wiąże się to z określonym ryzykiem. Jeśli jest rozważane podczas procesu terapeutycznego, pacjent powinien zasięgnąć opinii chirurga, który wyjaśni korzyści oraz potencjalne ryzyko wynikające z przeprowadzenia operacji.
Dodatkowe informacje dla pacjentów
Pacjent ma obowiązek dostarczyć aktualny wynik badania USG oraz biopsji tarczycy (kserokopie), a także scyntygrafii tarczycy jeśli była wykonywana w innym ośrodku.
Rozmowa z lekarzem jest także czasem dla pacjenta, w którym może zadawać pytania i rozwiać swoje wątpliwości dotyczące terapii. Pacjent ma nieograniczone prawo do zadawania pytań dotyczących celu, sposobu przeprowadzania terapii oraz związanego z nią ryzyka.
Rak Tarczycy - informacje ogólne
Rak tarczycy to najczęściej występujący nowotwór układu dokrewnego. Stanowi około 90 procent nowotworów gruczołów wydzielających hormony. Mimo częstości występowania, choroba jest podatna na terapię i z reguły bardzo dobrze rokuje.
Obecnie wykrywa się nawet do czterech-pięciu razy więcej przypadków nowotworów tarczycy niż w latach 80-tych XX wieku. Wraz z postępem technologii diagnostycznych i zwiększonym dostępem do badań ultrasonograficznych rozpoznaje się coraz mniejsze zmiany nowotworowe w obrębie tarczycy.
Biopsja cienkoigłowa, podobnie jak badanie ultrasonograficzne, jest powszechnie stosowana w diagnostyce raka tarczycy. Badanie jest bezbolesne, nie wymaga wcześniejszego przygotowania ze strony pacjenta. Procedura trwa zaledwie kilka minut i można ją wykonać podczas wizyty w poradni specjalistycznej. Wyniki badania są dostępne po kilku dniach.
Większość nowotworów tarczycy ma dobre rokowanie. Zdecydowana większość guzków - nawet tych większych, wyczuwalnych pod palcami - to zmiany łagodne, takie jak torbiele, które można obserwować lub w razie potrzeby opróżnić za pomocą strzykawki. Nawet zmiany, które okazują się nowotworami, mają stosunkowo dobre rokowanie.
Zachorowalność na raka tarczycy plasuje go na ósmym miejscu wśród wszystkich nowotworów (u kobiet rak tarczycy plasuje się nawet na trzecim miejscu), podczas gdy jeśli chodzi o przyczyny zgonów spowodowane chorobami nowotworowymi, to jest to już 25 miejsce, czyli bardzo daleka pozycja, biorąc pod uwagę częstość występowania tej choroby. W przypadku raka tarczycy śmiertelność jest naprawdę niska.
Leczenie Raka Tarczycy
W leczeniu raka tarczycy nie stosuje się chemioterapii ani radioterapii. Jeśli badania diagnostyczne potwierdzą obecność nowotworu, zalecanym postępowaniem jest usunięcie gruczołu w całości. Chirurg po pozytywnej weryfikacji wyników badania histopatologicznego wystawia pacjentowi skierowanie do oddziału terapii radioizotopowej. W Polsce jest kilka tego typu ośrodków. Podczas hospitalizacji pacjent przyjmuje odpowiednią dawkę jodu radioaktywnego, który podawany jest w postaci kapsułek. Przez kolejnych kilka dni pacjent przebywa w izolacji na specjalnym oddziale. Chodzi o to, by nie narażać osób postronnych na emitowane przez pacjenta promieniowanie. Przez kilka dni radioizotop wbudowuje się w komórki raka tarczycy. Pozostałości preparatu są wydalane z organizmu pacjenta, głównie z moczem. Ścieki radioaktywne są przechowywane w specjalnym zbiorniku do czasu, aż poziom promieniowania nie obniży się do zera. Dopiero wtedy, kiedy nie stanowią żadnego zagrożenia dla środowiska, ścieki są odprowadzane do kanalizacji komunalnej.
Terapia z zakresu medycyny nuklearnej ma w przypadku nowotworów tarczycy bardzo wysoką skuteczność. Po leczeniu z zastosowaniem jodu radioaktywnego nowotwory tarczycy w zdecydowanej większości przypadków nie nawracają. Nie pojawiają się nowe ogniska choroby ani przerzuty do węzłów chłonnych czy też przerzuty odległe.
Komórki raka tarczycy mają unikatową zdolność do wychwytu jodu. Jod radioaktywny dzięki emitowanemu promieniowaniu skutecznie eliminuje komórki raka tarczycy już na początkowym etapie leczenia.
Tkanka tarczycowa potrzebuje jodu do produkcji hormonów tarczycy. Komórki nowotworowe wywodzą się z tkanki tarczycowej i w większości zachowują zdolność do naturalnego wychwytu jodu. Dzięki temu mechanizmowi radioaktywny jod wbudowuje się do komórek, a emitując promieniowanie beta powoduje uszkodzenie materiału genetycznego i obumieranie komórek nowotworowych.
W większości przypadków leczenie uzupełniające jodem radioaktywnym powoduje całkowite unieszkodliwienie komórek nowotworowych. Jak zaznacza ekspert, leczenie jodem radioaktywnym jest bezpieczne. Terapia nie powoduje skutków ubocznych i jest dobrze tolerowana przez pacjentów. Nawet w wiele lat po przebytym leczeniu u pacjentów nie rozwijają się nowotwory wynikające z zastosowania promieniowania.
Terapię jodem radioaktywnym można zastosować także w sytuacjach, kiedy nowotwór tarczycy w ogóle nie kwalifikuje się do operacji chirurgicznej lub podczas operacji nie można usunąć wszystkich ognisk choroby (na przykład wtedy, kiedy nowotwór nacieka naczynia lub nerwy).
Chociaż terapię radiojodem można zastosować w większości przypadków raka tarczycy (zróżnicowanych nowotworach tarczycy), w kilku procentach przypadków terapia nie może być wdrożona.
Pacjenci po zabiegu usunięcia tarczycy i zastosowaniu leczenia uzupełniającego jodem radioaktywnym na stałe przyjmują hormony tarczycy w tabletkach.
Po roku od zastosowania terapii jodem radioaktywnym pacjent wraca na oddział na badania kontrolne: oznaczenie markerów nowotworowych, badanie USG i badanie scyntygraficzne całego ciała. Podczas kontroli sprawdza się skuteczność zastosowanej terapii. Lekarz ocenia, czy nie pozostały lub nie pojawiły się nowe ogniska przerzutowe choroby. Jeśli zachodzi taka konieczność, terapię z zastosowaniem jodu radioaktywnego można zastosować ponownie.
Dawkowanie Promieniowania
W praktyce klinicznej całkowitą dawkę promieniowania dawką zewnętrzną dzieli się na wiele części (frakcji) w granicach 1,8-2,5 Gy dziennie, podawanych przez kilka tygodni, przez 5 dni z dwudniową przerwą na regenerację zdrowych tkanek (która następuj szybciej niż w przypadku komórek rakowych). Jednostką dawki promieniowania jest grey (Gy) lub centygrey (cGy; 1Gy = 100 cGy). Dawka napromieniania 1 Gy oznacza, że w tkance o masie 1 kg pochłonięta została energia 1 J.
Skuteczność biologiczna napromieniania wzrasta wraz z wysokością pojedynczej dawki frakcyjnej. Dlatego skuteczność biologiczna dawki 25 Gy podanej we frakcjach po 5 Gy w czasie jednego tygodnia odpowiada w przybliżeniu dawce aż 44 Gy, podanej we frakcjach po 2 Gy w czasie 4,5 tygodnia. Zjawisko to jest związane z naprawą przez enzymy komórkowe części uszkodzeń popromiennych.
Radioterapia skojarzona z chemioterapią
W praktyce onkologicznej stosuje się również skojarzenie radioterapii z chemioterapią.
Wrażliwość komórek rakowych (oraz komórek zdrowych) na napromienianie określa ich promieniowrażliwość (promienioczułość). Skuteczność przeciwnowotworowa napromienia zależy od typu histologicznego guza i od masy nowotworu - im jest ona większa, tym mniejsza jest skuteczność radioterapii.
Do chorób rozrostowych o najwyższej promieniowrażliwości zaliczają się białaczki, chłoniaki złośliwe (ziarnica chłoniaki nieziarnicze), nasieniak i neuroblastoma. Nowotwory o średniej promieniowrażliwości to na przykład raki płaskonabłonkowe - rak skóry, szyjki macicy, rak gardła, rak krtani, rak języka.
Istotnym czynnikiem modyfikującym wrażliwość nowotworu na energię promieniowania jest także stopień utlenowania guza.
tags: #instytut #onkologii #gliwice #jonizacja #tarczycy #skutki
