Zanieczyszczenie Powietrza a Zdrowie Psychiczne: Ukryte Zagrożenie
- Szczegóły
Czy wdychane każdego dnia powietrze rzeczywiście zwiększa ryzyko rozwoju zaburzeń psychicznych, takich jak depresja, autyzm czy schizofrenia? Jeszcze do niedawna jakość powietrza kojarzyła się głównie ze zdrowiem fizycznym - chorobami układu oddechowego, alergiami czy ogólną odpornością. Zanieczyszczenie powietrza, pochodzące głównie z przemysłu i transportu, od dawna uznawane jest za istotne zagrożenie dla zdrowia fizycznego. Coraz więcej badań wskazuje jednak, że może ono wpływać także na nasze zdrowie psychiczne.
Choć na pierwszy rzut oka trudno dostrzec relację między jakością powietrza a nastrojem, nauka jasno wskazuje, że taka zależność istnieje. Zanieczyszczone powietrze może wpływać nie tylko na nasze ciało, ale też emocje, poziom energii i ogólne funkcjonowanie psychiczne. Jeśli zauważasz, że w dniach o wysokim zanieczyszczeniu powietrza czujesz się gorzej, to nie przypadek.
Nowe Badania Potwierdzają Związek
W nowym badaniu oceniano, czy zanieczyszczenie powietrza może przyczyniać się do problemów ze zdrowiem psychicznym. Badacze zastosowali metodę zwaną randomizacją mendlowską. To nowoczesne narzędzie analizy genetycznej, które pozwala lepiej odróżnić związek przyczynowy od zwykłej korelacji.
Pył Zawieszony PM2,5: Kluczowy Czynnik Ryzyka
Jednym z najważniejszych czynników okazał się drobny pył zawieszony (PM2,5), który zwiększa ryzyko depresji aż o 26%. Pył zawieszony o średnicy poniżej 2,5 μm (PM2,5): drobne cząstki, które ze względu na swój niewielki rozmiar mogą łatwo przenikać do układu oddechowego i krwiobiegu, docierając do różnych narządów, w tym mózgu. Tego rodzaju pył zawieszony jest uznawany za najgroźniejszy dla zdrowia człowieka.
Dla przykładu - drobny pył zawieszony (PM2,5) to cząstki powstające podczas spalania paliw (benzyny, oleju napędowego, drewna), a także pył pochodzenia naturalnego, taki jak popiół wulkaniczny czy pył mineralny. W warunkach miejskich kluczowe są emisje z transportu, ale też z domowych instalacji grzewczych (tzw.). Z kolei obecność sadzy w cząstkach PM2,5 (mierzona przez tzw. absorbancję) wiąże się z ponad dwukrotnie wyższym ryzykiem wystąpienia ADHD.
Przeczytaj także: Rola Inspekcji w ochronie powietrza
Zanieczyszczenie Powietrza a Zaburzenia Psychiczne
Badacze przeanalizowali, czy ekspozycja na te zanieczyszczenia może zwiększać ryzyko rozwoju pięciu wybranych zaburzeń psychicznych: autyzmu, ADHD, zaburzeń lękowych, schizofrenii oraz ciężkiej depresji. Badanie wykazało również, że dwutlenek azotu zwiększa ryzyko rozwoju schizofrenii o 49,4%. Istotne wyniki uzyskano także w kontekście spektrum autyzmu. Zwiększone ryzyko wystąpienia tego zaburzenia wiązało się zarówno z ekspozycją na dwutlenek azotu (NO₂), jak i na pył PM2,5.
Zanieczyszczenie Powietrza a Depresja
W dużych miastach, gdzie smog bywa codziennością, mieszkańcy częściej zgłaszają obniżony nastrój, rozdrażnienie i poczucie zmęczenia. Drobne cząstki pyłu zawieszonego (PM2.5 i PM10), tlenki azotu czy ozon mogą wpływać nie tylko na płuca, ale też na układ nerwowy. Zanieczyszczone powietrze ogranicza dostęp światła słonecznego. To może zmniejszać produkcję serotoniny - hormonu poprawiającego nastrój - oraz witaminy D. Słaba jakość powietrza może również przekładać się na fizyczne zmęczenie. Gorsze dotlenienie organizmu wpływa na pracę mózgu i wydolność psychiczną.
W Polsce choruje na nią ok. 1,2 mln osób, choć raport Centrum Psychoterapii Pokonaj Lęk pn. „Zdrowie psychiczne Polaków - statystyki zdrowia psychicznego (stan na 2025)” wskazuje, że liczba ta może wynosić nawet do 4 mln. Prognozuje się, że do 2030 roku depresja będzie najczęściej występującą chorobą u ludzi. Statystyki Światowej Organizacji Zdrowia wskazują, że może ona dotyczyć nawet 350 mln osób na całym świecie.
Zespół Isobel Braithwaite z University College London przeprowadził metaanalizę 25 prac, opublikowanych do końca roku 2017. Okazało się, że osoba przebywająca przez co najmniej sześć miesięcy na terenach, gdzie stężenie drobnego pyłu zawieszonego (PM2,5) dwukrotnie przekracza limit zalecany przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) - miałaby o około 10 proc.
Zgodnie z wytycznymi WHO w ciągu roku PM2,5 nie powinien przekraczać średnio 10 mikrogramów na metr sześcienny powietrza (10 μg/m3). To średni poziom w Wielkiej Brytanii. W przypadku samobójstwa stwierdzono związek z krótkotrwałą ekspozycją na zanieczyszczenie nieco większymi cząsteczkami - PM10. Badania dotyczące związku pomiędzy zdrowiem psychicznym a zanieczyszczeniem powietrza mają dziesięciolecia opóźnień wobec badań nad wpływem zanieczyszczonego powietrza na zdrowie fizyczne. Na razie ekspertów zaciekawiło, że związek pomiędzy stężeniem PM2,5 a depresją jest podobny dla ludzi na całym świecie.
Przeczytaj także: Analiza jakości powietrza w Serocku
Chociaż dokładne mechanizmy wpływu zanieczyszczeń na nasze mózgi nie zostały dokładnie poznane - istnieją dowody, że drobne cząstki stałe mogą dostać się do krwi człowieka i dotrzeć do jego mózgu. Wiadomo również, że zanieczyszczenie powietrza wpływa na stany zapalne, które - jak się uważa - są związane z depresją. Jednak wpływ innych czynników - zwłaszcza takich, jak hałas i zamieszkiwanie w pobliżu terenów zielonych - utrudnia powiązanie zanieczyszczenia powietrza ze zdrowiem psychicznym. Zespół Braithwaite nie znalazł żadnych powiązań między zanieczyszczeniem a psychozą lub chorobą dwubiegunową, a jedynie ograniczone dowody na związek z lękiem.
Wpływ Pogody na Depresję
Specjaliści od lat analizują zależność między porami roku a samopoczuciem pacjentów, szczególnie tych dotkniętych depresją. Jak się okazuje w przypadku depresji zauważalna jest pewna sezonowość. O ile większość ludzi wiąże spadek nastroju z brakiem światła, okazuje się, że ze wszystkich czynników atmosferycznych największym determinantem jest wilgotność powietrza. A jeszcze bardziej jej wahania.
Wiele czynników pogodowych wpływa na nasze samopoczucie, ale w naszych badaniach okazało się, że to szczególnie wilgotność powietrza decyduje o nasileniu stanów depresyjnych - mówił prof. Napoleon Waszkiewicz. - W związku z tym to, co dzieje się w pogodzie, bezpośrednio wpływa na to, co dzieje się z naszym układem immunologicznym. A to z kolei determinuje głębokość stanów depresyjnych. Im większy stan zapalny pojawia się w organizmie, tym większe nasilenie depresji.
Prof. Waszkiewicz przyznaje, że na naszą psychikę niekorzystnie wpływają zmiany poziomu wilgotności powietrza. Tegoroczna zima, choć uciążliwa, bo mroźna i ze śniegiem, była lepsza dla pacjentów. Znacznie gorzej ludzie znoszą tzw. „chlapy” , czyli zimy bez mroźnych dni, za to z deszczem.
Lekarze kontynuują badania szukając czynników etiologicznych czyli np. wirusów, bakterii czy toksyn, które dokonują zmian w odporności i tak wpływają na stan psychiczny.
Przeczytaj także: Pomiary zanieczyszczeń w Stacji Czernica
Wpływ Zanieczyszczeń na Mózg
Xu i wsp. dowiedli, że może istnieć związek zanieczyszczonego powietrza, ze zmianami w aktywności mózgu, a nawet w tkance mózgowej (2016). (Zmiany w mózgu… Poważnie? A my tym oddychamy…). Związek między nasileniem objawów depresji, a stężeniem NO2 wykazała w swoich badaniach Cristina Vert i wsp. (2017). Naukowcy badali zależność między ilością przepisywanych leków przeciwdepresyjnych, a stężeniem zanieczyszczeń. Pozytywna zależność została potwierdzona właśnie dla NO2.
Hualing Lin i wsp. (2017) potwierdzili zależność pomiędzy występowaniem depresji, a obecnością w powietrzu pyłu zawieszonego PM2,5, a Szyszkowicz i wsp. zaburzenia ze spektrum autyzmu. Za to znane są badania prowadzone zarówno na ludziach jak i zwierzętach, potwierdzające związek pomiędzy narażeniem na zanieczyszczenie powietrza matek w ciąży, a późniejszym występowaniem zaburzeń psychicznych u ich potomstwa (Fonken 2014, Bolton 2011).
ADHD a Zanieczyszczenie Powietrza
Min i Min (2017) oraz Flugge i Flugge (2017) na podstawie swoich badań zauważają, że istnieje związek pomiędzy narażeniem dzieci na wdychanie NO2, a występowaniem zaburzeń deficytów uwagi z nadruchliwością (ADHD). Flugge i Flugge twierdzą ponadto, że związek ten może być wzmocniony, jeśli w okolicy używa się nawozów azotowych.
Z kolei, jak pokazało badanie obserwacyjne (nie wykazujące związków przyczynowo-skutkowych) przeprowadzone w Barcelona Institute for Global Health (ISGlobal) i naukowców z Kanady, zanieczyszczone powietrze może sprzyjać rozwojowi ADHD u dzieci. Każdy wzrost stężenia cząstek stałych PM 2,5 o nieco ponad 2 µg/m3 wiązał się z 11 proc. podniesieniem się ryzyka zaburzenia. - Nasze wyniki wskazują, że siła korelacji między PM 2,5 i ADHD była ograniczana przez tereny zielone w miejscu zamieszkania.
Wyniki Badania i Ich Implikacje
Wyniki badania dostarczają mocnych dowodów na to, że zanieczyszczenie powietrza może być bezpośrednią przyczyną różnych zaburzeń psychicznych. Szczególnie niebezpieczne okazują się drobne cząsteczki PM2,5 oraz dwutlenek azotu (NO₂). Mają one przyczynowy związek z takimi schorzeniami jak depresja, ADHD czy autyzm. Mechanizmy tego wpływu są złożone i nadal wymagają dalszych badań.
Badanie to rzuca nowe światło na związki między zdrowiem psychicznym a jakością powietrza.
Ekstremalne Upały a Zdrowie Psychiczne
Ekstremalne upały wpływają negatywnie nie tylko na ciało, lecz także na psychikę, co może prowadzić do tragicznych skutków. Choć dużo mówi się o fizycznych konsekwencjach wysokich temperatur, takich jak przegrzanie organizmu, zmęczenie czy przyspieszone bicie serca, wpływ upałów na zdrowie psychiczne jest równie istotny. Ekstremalne upały mogą wpływać na nastrój i zwiększać prawdopodobieństwo poważniejszych problemów psychicznych. Wysokie temperatury mogą pogarszać objawy wielu chorób psychicznych.
Badania wykazały, że wzrost temperatury może prowadzić do nasilenia objawów takich schorzeń jak depresja, lęki, zaburzenia afektywne dwubiegunowe czy schizofrenia. Osoby cierpiące na depresję mogą odczuwać nasilenie objawów podczas upałów.
Wzrost temperatury został też skorelowany z pogorszeniem samopoczucia oraz nasileniem zachowań autoagresywnych. Ponadto upały związane są ze wzrostem zachowań agresywnych i przemocy. Podczas wysokich temperatur wzrasta liczba przestępstw z użyciem przemocy, nasilają się też agresywne myśli. Takie fizjologiczne reakcje mogą prowadzić do zwiększonego poziomu agresji i przemocy.
Upały mogą również wywoływać fazy maniakalne u osób z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi. Zwiększa się również ryzyko samobójstw. Wysokie temperatury mogą również nasilać objawy schizofrenii i innych poważnych zaburzeń psychicznych.
Wysokie temperatury mogą także wpływać na skuteczność leków stosowanych w leczeniu psychiatrycznym. Niektóre leki przeciwpsychotyczne mogą wpływać na zdolność organizmu do termoregulacji, co zwiększa ryzyko przegrzania.
Nie można zapominać o wpływie lęków związanych z ociepleniem klimatu na zdrowie psychiczne. Coraz częstsze fale upałów, pożary i inne ekstremalne zjawiska pogodowe mogą wywoływać lęki dotyczące przyszłości naszej planety.
Zanieczyszczenia Drogowe a Depresja u Kobiet
Zanieczyszczenia obecne w spalinach mogą być szkodliwe dla zdrowia psychicznego - donoszą naukowcy, którzy przebadali dane stosunkowo niewielkiej grupy 700 kobiet. Podkreślają, że rośnie ryzyko depresji.
Dobrze wiadomo, że zanieczyszczenie powietrza wszelkiego rodzaju, w tym - drogowe, jest szkodliwe dla zdrowia pod różnymi względami. Jednak w ostatnim czasie coraz większą uwagę poświęca się korelacjom między zanieczyszczeniem powietrza związanym z ruchem drogowym (ang. traffic-related air pollution - TRAP) i depresją.
Wielokrotnie wskazywano już na związki między TRAP i depresją, w tym sugerowano, że kobiety są bardziej podatne na tego typu skutki ekspozycji, niż mężczyźni. Wiele z tych badań potwierdziło, że im mniejsza odległość domu od ruchliwej ulicy - tym silniejsze objawy depresyjne, niezależnie od tego, czy ekspozycja miała charakter krótkoterminowy, czy długoterminowy.
Narażenie na TRAP u kobiet w średnim wieku wpływało na skład masę ciała, w tym proporcję tkanki tłuszczowej do masy ciała, a także na ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2. Zostało także powiązane z wieloma innymi niekorzystnymi skutkami, w tym - wcześniejszym wiekiem rozpoczęcia dojrzewania, nieregularnością cyklu menstruacyjnego, zmniejszoną płodnością i negatywnymi wynikami ciążowymi.
Teraz, po analizie danych na temat prawie 700 zdrowych kobiet w wieku reprodukcyjnym, badacze doszli do wniosku, że narażenie na TRAP jest związane u kobiet z depresją, a korelacja ta jest niezależna od szeregu czynników społeczno-demograficznych i zdrowotnych, a także od cyklu menstruacyjnego.
Cykl menstruacyjny może jednak mieć częściowe znaczenie - w tym sensie, że odzwierciedla on szeroko pojmowany stan zdrowia reprodukcyjnego kobiety.
„Badanie to pokazuje związek pomiędzy zanieczyszczeniem powietrza związanym z ruchem drogowym a depresją u kobiet w wieku reprodukcyjnym. Wyniki pokazały również znaczący, niezależny wpływ statusu społeczno-ekonomicznego i czynników zdrowia reprodukcyjnego.
Wpływ Zanieczyszczeń na Dzieci
Jak to zwykle jest z większością działających na człowieka elementów środowiska, także w przypadku jakości powietrza kluczowe znaczenie ma dzieciństwo. Skutki bowiem mogą trwać przez resztę życia. Piszą o tym naukowcy z University of Chicago, którzy przeanalizowali dwie potężne bazy medycznych danych - amerykańską z informacjami na temat ponad 150 mln osób oraz duńską z rekordami o 1,4 mln ludzi.
Okazało się, że kiedy badacze dane o zdrowiu zestawili z informacjami o stanie powietrza w miejscach dorastania uczestników, zauważyli, że zanieczyszczenie powietrza miało silny związek z pojawianiem się zaburzeń psychicznych. Większe ryzyko dotyczyło wszystkich czterech uwzględnionych rodzajów problemów. Osoby narażone na najwyższe stężenie zanieczyszczeń w dzieciństwie okazały się być o 48 proc. bardziej zagrożone schizofrenią. W przypadku choroby dwubiegunowej wzrost zagrożenia wyniósł 29 proc., zaburzeń osobowości - 62 proc., a depresji - 51 proc.
Skutki działania lotnych trucizn mogą pojawić się wcześnie. Specjaliści mówią o ozonie, który powstaje, gdy różne zanieczyszczenia, np. spaliny, wchodzą w kontakt ze światłem słonecznym.
Jej zespół przyjrzał się zdrowiu ponad 200 mieszkających w San Francisco, młodych osób w wieku od 9 do 13 lat.
O to, aby w miarę możliwości przebywać w czystym powietrzu szczególnie powinny troszczyć się przyszłe mamy, co doskonale pokazuje badanie przeprowadzone na National Taiwan University. Kiedy badacze przyjrzeli się prawie 18 tys. urodzonych o czasie, zdrowych niemowląt, zobaczyli wyraźny wpływ na rozwój dzieci zanieczyszczeń działających w czasie ciąży. Każde dodatkowe 10µg/m3 cząstek PM 2,5 średnio o 9 proc. - Ochrona dzieci przed zanieczyszczeniem powietrza musi zaczynać się już trakcie ciąży - podkreśla prof. Yue Leon Guo, autor odkrycia.
Co Możemy Zrobić?
Lepiej ograniczyć wysiłek fizyczny na świeżym powietrzu w czasie alertów związanych z wysokim zanieczyszczeniem atmosfery. W przeciwnym razie można narazić się na kłopoty zdrowotne - wynika z ustaleń zaprezentowanych na początku grudnia 2016 roku na odbywającym się w Lipsku kongresie EuroEcho-Imaging.
W przypadku osób szczególnie podatnych na szkodliwe skutki zanieczyszczonego powietrza wystarczy prawdopodobnie już krótka ekspozycja na wdychane toksyny, by stan zdrowia psychicznego się pogorszył. Tak przynajmniej pokazali specjaliści z Harvard T.H. Chan School of Public Health.
Choć dostępne są, mające różną skuteczność, behawioralne i kliniczne interwencje pomagające pacjentom z zaburzeniami psychicznymi, to jeśli ekspozycja na czynniki środowiskowe okaże się stanowić element ryzyka, będzie to faktor modyfikowalny na poziomie całej populacji.
Nie bagatelizujmy zanieczyszczeń powietrza, uświadamiajmy bliskich jak duże znaczenie ma odpowiedni opał i właściwa technika spalania. Nie palmy w piecach byle czym! Jeśli rak, astma, choroby neurologiczne, otępienie, depresja i ataki paniki nas nie przekonają, to już nie wiem, co musi się stać.
| Zanieczyszczenie | Zaburzenie psychiczne | Wpływ |
|---|---|---|
| PM2.5 (drobny pył zawieszony) | Depresja | Wzrost ryzyka o 26% |
| Sadza w PM2.5 | ADHD | Ponad dwukrotnie wyższe ryzyko |
| Dwutlenek azotu (NO₂) | Autyzm | Zwiększone ryzyko |
| PM2.5 | Autyzm | Zwiększone ryzyko |
| Dwutlenek azotu (NO₂) | Schizofrenia | Wzrost ryzyka o 49,4% |
tags: #jakość #powietrza #wpływ #na #zdrowie #psychiczne
