Awarie Oczyszczalni Czajka w Warszawie: Historia i Przyczyny
- Szczegóły
Awarie oczyszczalni "Czajka" w Warszawie stały się tematem szeroko dyskutowanym w przestrzeni publicznej, wywołując obawy o stan środowiska naturalnego i podnosząc pytania o odpowiedzialność za zaistniałą sytuację.
Historia i Rozwój Oczyszczalni "Czajka"
Budowa "Czajki" ruszyła w latach 70., ale oczyszczalnia swoją działalność rozpoczęła w roku 1991. Do położonego na warszawskiej Białołęce zakładu wpływały ścieki z prawobrzeżnej Warszawy oraz pobliskich miejscowości, m.in. Legionowa czy Ząbek. Z kolei nieczystości z obszarów położonych po lewej stronie płynęły bezpośrednio do Wisły.
W 2005 roku, za rządów Lecha Kaczyńskiego, w związku z wejściem do UE, zmianie uległy przepisy i trzeba było uregulować kwestię ścieków z dzielnic lewobrzeżnych. Powstała koncepcja budowy drugiej oczyszczalni, na przeciwnym brzegu rzeki, ale upadła ona z powodu niewielkiej odległości miejsc rozważanych jako potencjalna lokalizacja od lasu i zabudowań mieszkalnych. Ostatecznie zdecydowano się więc na dobudowanie nowego kolektora prowadzącego do istniejącej oczyszczalni.
Takie rozwiązanie było przedmiotem uchwały już kilka lat wcześniej - konkretnie w roku 1999. Prezydentem stolicy był wtedy Paweł Piskorski. A sam pomysł powstał w połowie lat 90.
Plany poprzedniej ekipy realizowały kolejne władze pod kierownictwem Hanny Gronkiewicz-Waltz. Uzyskanie zgody na budowę zajęło dwa lata. Przebudowa "Czajki" ruszyła w roku 2009. Miała być ukończona rok później, ale prace paraliżowały różne opóźnienia.
Przeczytaj także: Oczyszczalnia Czajka: Awarie
W 2012 roku zakończono rozbudowę i modernizację oczyszczalni ścieków „Czajka”, dzięki czemu Warszawa oczyszczała 100% ścieków komunalnych. Po zakończeniu rozbudowy „Czajka” stała się największą oczyszczalnią ścieków w Polsce. Rozbudowany zakład zajmuje powierzchnię 52,7 ha i może w ciągu doby przyjąć 435 tys.
Awarie i Kontrowersje
Pierwszy incydent przy odprowadzaniu ścieków do oczyszczalni miał miejsce rok temu, w sierpniu 2019. Wtedy awarii uległ mniej więcej stumetrowy fragment obu kolektorów. Z wyników zleconej zespołowi naukowców ekspertyzy wynika, że awaria była wynikiem "splotu niekorzystnych czynników". Należały do nich zarówno defekty ze strony wykonawców - np. obciążenie mechaniczne na etapie montażu - jak i "niekorzystne zjawiska hydrauliczne".
Niemal dokładnie rok po tych wydarzeniach doszło do kolejnej awarii rury przesyłowej. Potwierdził, że w związku z awarią prowadzony jest zrzut ścieków do Wisły.
Wskutek uszkodzenia układu przesyłowego, którym nieczystości spływają do oczyszczalni „Czajka”, ścieki przedostały się do Wisły. Skala awarii była ogromna - nieczystości płynące rzeką były widoczne na zdjęciach satelitarnych. Wskutek uszkodzenia rurociągu, do Wisły wpadało 3 tys. litrów surowych ścieków na sekundę, co daje aż 260 tys. metrów sześciennych na dobę.
W wyniku awarii kolektorów przy oczyszczalni ścieków, do Wisły wpadło 1 870 775 metrów sześciennych nieoczyszczonych ścieków. Znalazły się w nich, poza bytowymi ściekami z gospodarstw domowych, wodą deszczową i ściekami przemysłowymi, także pozostałości produktów higienicznych.
Przeczytaj także: "Czajka": Chronologia awarii i reakcje
Skutkiem usterki był nagły wzrost zanieczyszczenia Wisły, co pociąga za sobą zaburzenie jej ekosystemu. Ze względu na to, że Wisła wpada do Bałtyku, cierpi również ekosystem morski. Ścieki wpływające do Bałtyku powodują wzrost populacji sinic i brunatnic, a to z kolei prowadzi do zmniejszenia się ilości tlenu w wodzie i w konsekwencji do zmniejszenia populacji ryb. W wyniku tego żywiące się rybami zwierzęta konkurują o pokarm.
W wyniku awarii ucierpiało nie tylko środowisko naturalne, ale również budżet. Tymczasowym rozwiązaniem problemu wpadania ścieków do Wisły było zbudowanie zastępczego rurociągu przebiegającego na moście pontonowym. Stworzenie tej instalacji pochłonęło 41 milionów złotych.
Oczyszczalnia "Czajka" niespodziewanie znalazła się w samym centrum politycznej przepychanki. Wraz ze ściekami z rury prowadzącej do "Czajki" wylała potężna fala hejtu i wzajemnych oskarżeń. PiS za awarię wini Rafała Trzaskowskiego, ten odpowiada, że Platforma "odziedziczyła" oczyszczalnię i wszystkie związane z nią problemy po poprzednich władzach.
Przyczyny Awarii
Z analizy wynika, że uszkodzenie nitki A najprawdopodobniej nastąpiło przez osłabienie struktury wewnętrznej tzw. łącznika, czyli krótkiego odcinka rury z tworzywa sztucznego wzmocnionego włóknem szklanym. Łącznik został zerwany, a na to miało wpływ kilka czynników: po pierwsze, podczas montażu został mocno obciążony - m.in. przez transport; po drugie, zawiniła „koncentracja niejednorodności materiałowej kompozytu”; po trzecie - nierówne przycięcie łącznika od strony stali i nierówności powierzchni cięcia.
Dodatkowym czynnikiem, według ekspertyzy, miały być pulsacje ciśnienia. Przez pęknięcie, do tunelu z dużym ciśnieniem zaczęły płynąć nieczystości, powodując kolejne uszkodzenia nitki A, a następnie nitki B.
Przeczytaj także: Warszawskie awarie oczyszczalni
Ustalenia NIK
Przyczyn awarii oczyszczalni ścieków „Czajka” w 2019 roku należy upatrywać w niepotrzebnych zmianach wykonawczych względem projektu budowalnego - wynika z kontroli przeprowadzonej przez NIK. Ponadto większym zaangażowaniem w sferze kontrolnej i nadzorczej mógł wykazać się prezydent Warszawy.
W opinii NIK już w projekcie budowlanym uwzględniono rozwiązania zwiększające ryzyko wystąpienia awarii układu przesyłowego ścieków. Według biegłych, którzy zostali powołani przez NIK, zmiany najprawdopodobniej doprowadziły do pierwszej awarii. MPWiK nie ponosiło za nie bezpośredniej odpowiedzialności, mimo że o nich wiedziało.
Pracownicy MPWiK wyznaczeni do odbioru inwestycji nie stwierdzili wskazanych w dokumentacji powykonawczej odchyleń w położeniu obu rurociągów w tunelu pod Wisłą, choć przekraczały one od ok. 2 do ok. 5 razy tolerancję określoną w projekcie budowlanym.
Reakcje i Działania Naprawcze
Wobec zagrożenia ekologicznego premier Mateusz Morawiecki podjął decyzję o budowie tymczasowego rurociągu, dzięki któremu ścieki znów trafiały do oczyszczalni. W czasie, gdy działał tymczasowy rurociąg, na zlecenie MPWiK naprawiono kolektory. Od połowy listopada ścieki do "Czajki" znów płynęły w układzie przesyłowym pod dnem rzeki. Naprawa kosztowała miasto ponad 40 mln zł. Ponadto Wody Polskie naliczyły MPWiK ponad 10 mln zł opłaty za zrzut ścieków.
Prezydent Warszawy Rafał Trzaskowski podkreślał na briefingu prasowym na początku tygodnia, że potrzeba trwalszego rozwiązania niż zastosowany rok temu most pontonowy, po którym biegł zastępczy przesył nieczystości. Pod uwagę były brane dwie opcje: poprowadzenie tymczasowego rurociągu w zagłębieniu po dnie Wisły lub położenie rur na jezdni mostu Północnego.
Po poniedziałkowym posiedzeniu sztabu kryzysowego postanowiono jednak, że najbezpieczniejszym wyjściem będzie przewiert i puszczenie rurociągu pod dnem rzeki. Realizator tej inwestycji ma zostać wybrany jak najszybciej, a do tego czasu linia będzie poprowadzona po odrzuconym wcześniej moście pontonowym.
Infrastruktura Warszawy w Porównaniu z Innymi Miastami
"Czajka" to dziś zdecydowanie największa oczyszczalnia ścieków w Warszawie. Wilanowskie "Południe" obsługuje tylko Wilanów, Ursynów i część Mokotowa. Ścieki z pozostałych części stolicy spływają do feralnego zakładu na Białołęce. Warszawa posiada tylko dwie oczyszczalnie ścieków - w tym jedną (Południe) o niedużej przepustowości. Tyle samo oczyszczalni posiada dwa razy mniejszy Kraków, dwa razy większy Berlin posiada zaś 6 oczyszczalni, w tym 3 duże (o maksymalnej przepustowości powyżej 100 tys. m3). Wyraźnie widać, że Warszawa nie jest przygotowana do przyjmowania dużych ilości ścieków, a zdecydowana większość miasta polega na jednej bardzo dużej oczyszczalni.
W dokumentach planistycznych Warszawy od lat 60-tych znajdziemy projekty budowy dwóch dużych oczyszczalni - jednej dla lewego brzegu Wisły i drugiej dla prawego brzegu. Takie rozwiązanie jest zgodne ze światową praktyką unikania przekraczania rzek przez ścieki i dywersyfikacji systemu wodno-kanalizacyjnego.
Chronologia planowania i budowy układu przesyłowego ścieków pod Wisłą
- 1995-1997 - powstanie Planu Generalnego dla Wodociągów i Kanalizacji, czyli tzw. Masterplanu.
- 1999 - raport prof. Błaszczyka z Politechniki Warszawskiej.
- 1999 - aktualizacja Planu Generalnego dla Wodociągów i Kanalizacji.
- 1999 - Rada Warszawy (Uchwała Rady Miasta nr XVI/147/99 z dnia 20.10.1999) zdecydowała o rozbudowie i modernizacji oczyszczalni ścieków „Czajka” oraz budowie układu przesyłowego. Zarzucono definitywnie projekt budowy oczyszczalni ścieków „Pancerz”.
- czerwiec 2005 - studium wykonalności przedsięwzięcia „Zaopatrzenie w wodę i oczyszczanie ścieków w Warszawie - Faza III”.
- 08.07.2005 - uchwała Rady Miasta nr LVI/1521/2005 w sprawie złożenia wniosku do Komisji Europejskiej o dofinansowanie Projektu Faza III.
- 09.12.2005 - decyzja Komisji Europejskiej nr 2005PL16CPE003 ws.
- 16.02.2006 - podpisanie umowy na opracowanie projektu układu przesyłowego ścieków pod Wisłą.
- czerwiec 2006 - opracowanie przez Prokom Sp. z o.o. dokumentu pt. „Wstępne porównanie wariantów przejścia syfonu pod Wisłą”.
- 3.08.2006 - zestawienie porównawcze kosztów obudowy rurociągów przy różnych wariantach przejścia pod Wisłą opracowane przez PROKOM.
- 21.09.2006 - uchwała Rady m.st. Warszawy nr 81/25/73/2006 - wyrażenie zgody przez m.st.
- 03.10.2006 - uchwała Zarządu Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w Warszawie dot.
- 07.11.2006 - uchwała Zarządu Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w Warszawie nr 1378 o powiadomieniu NFOŚiGW o wprowadzeniu zmiany do koncepcji układu przesyłowego.
- 13.11.2006 - analiza techniczna i eksploatacyjna różnych średnic wewnętrznych obudowy przedstawiona przez konsultanta tj. Prokom Sp.
- 17.09.2009 - odbiór projektu budowlanego układu przesyłowego wraz z syfonem pod dnem Wisły wykonanego przez konsorcjum firm.
- 22.07.2010 - podpisanie umowy na roboty budowlane układu przesyłowego ścieków pod Wisłą z konsorcjum firm.
- 23.07.2010 - podpisanie umowy z inżynierem kontraktu Egis Poland Sp. z o.o.
- 20.12.2012 - formalne zakończenie robót budowlanych związanych z budową syfonu pod Wisłą.
tags: #czajka #oczyszczalnia #awarie #historia
