Jakość Powietrza w Polsce: Normy, Monitoring i Działania
- Szczegóły
Kwestia zanieczyszczeń powietrza pojawia się zawsze w okresach wzmożonej emisji spalin, szczególnie zaś tej związanej z ogrzewaniem budynków. W okresach grzewczych następuje kumulacja zanieczyszczeń w powietrzu, poprzez wzrost stężenia tzw. pyłów zawieszonych (PM - Particulate Matter ). Z pyłów PM do pomiarów wyodrębnia się te o wielkościach PM10 i PM2,5.
Podstawowym parametrem opisującym jakość powietrza są pyły zawieszone (PM - Particulate Matter). Nie jest to jednolity pył, lecz mieszanina cząstek o różnej wielkości, które unosząc się w powietrzu, trafiają do dróg oddechowych. Badania dowodzą, że najbardziej szkodliwe są frakcje poniżej 1 μm, a szczególnie te mniejsze niż 1 μm, ponieważ z łatwością przenikają w głąb organizmu i tam się kumulują. W praktyce najczęściej spotykamy dwa oznaczenia: PM10 oraz drobniejszy PM2,5.
PM10 obejmuje cząstki o średnicy do 10 μm, natomiast PM2,5 - do 2,5 μm. Ta różnica determinuje to, jak głęboko zanieczyszczenia docierają do naszego organizmu.
Wiele osób błędnie utożsamia termin "norma" z poziomem gwarantującym pełne bezpieczeństwo. Tymczasem zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) są znacznie bardziej rygorystyczne niż polskie progi alarmowe. W praktyce oznacza to, że powietrze może formalnie mieścić się w krajowych limitach, a jednocześnie pozostawać dalekie od poziomów uznawanych za ochronne dla zdrowia. Wytyczne WHO definiują poziomy stężeń zalecane w celu realnej ochrony zdrowia. Nie są to progi "alarmowe", lecz wartości docelowe, do których należy dążyć każdego dnia.
Dla pyłu PM10 WHO wskazuje średnią roczną na poziomie 20 μg/m³ oraz średnią dobową 50 μg/m³. W przypadku drobniejszego pyłu PM2,5 zalecenia są jeszcze niższe: średnia roczna 10 μg/m³ i dobowa 25 μg/m³.
Przeczytaj także: Wszystko o oczyszczalniach ścieków
W tabeli poniżej przedstawiono kategorie PM10 i PM2,5 oraz odpowiadające im średnie roczne i dobowe stężenia:
| KATEGORIA | PMPM10 | PM2,5 |
|---|---|---|
| Średnia roczna | 20 μg/m3 | 10 μg/m3 |
| Średnia dobowa | 50 μg/m3 | 25 μg/m3 |
W celu prawidłowego informowania o stanie jakości powietrza Główny Inspektorat Ochrony Środowiska opracował tzw. indeks jakości powietrza. Część Wojewódzkich Inspektoratów Ochrony Środowiska stosuje własne skale oceny. Przykładowo, poziom "bardzo dobry" oznacza stężenie PM10 poniżej 20 μg/m³, natomiast "bardzo zły" - powyżej 200 μg/m³. Warto zauważyć logiczną spójność tych danych: 20 μg/m³ odpowiada rocznemu zaleceniu WHO, a 200 μg/m³ pokrywa się z polskim progiem informowania. WIOŚ stoi na stanowisku, iż poziomy te są zbyt wysokie. Podobne stanowisko przyjął Małopolski Urząd Marszałkowski, czego efektem jest zapis w uchwale sejmiku, zgodnie z którym w ramach działań krótkoterminowych II stopień zagrożenia wprowadzany jest w sytuacji, gdy w danym obszarze pomiar stężenia 24godz.
Poniżej przedstawiono skalę oceny jakości powietrza wg WIOŚ:
| POZIOM JAKOŚCI POWIETRZA | PM10 [μg/m3] | PM2,5 [μg/m3] |
|---|---|---|
| Bardzo dobry | < 20 | < 12 |
| Dobry | 21-60 | 13-36 |
| Umiarkowany | 61-100 | 37-60 |
| Dostateczny | 101-140 | 61-840 |
| Zły | 141-200 | 85-120 |
| Bardzo zły | > 200 | > 120 |
W przypadku ryzyka wystąpienia przekroczenia zarząd województwa musi opracować projekt uchwały w sprawie planu działań krótkoterminowych, które mają zmniejszyć ryzyko wystąpienia takich przekroczeń oraz ograniczyć skutki i czas trwania zaistniałych przekroczeń. Jeśli zanieczyszczenie powietrza przekracza ustalone prawem normy, inspekcja ochrony środowiska i samorządy zobowiązane są do podjęcia stosownych działań.
WIOŚ prowadzi stałe pomiary zanieczyszczenia powietrza na terenie województwa i udostępnia ich wyniki na swojej stronie internetowej.
Przeczytaj także: Oczyszczalnia "Czajka" - awaria
W tabeli poniżej przedstawiono poziomy jakości powietrza i działania, które należy podjąć:
| POZIOM | WARTOŚĆ | OPIS |
|---|---|---|
| Dopuszczalny | 50 µg/m3 (dobowo) | Jakość powietrza nie jest dobra, ale nie wywołuje ciężkich skutków dla ludzkiego zdrowia |
| Informowania | 200 µg/m3 (dobowo) | Jakość powietrza jest zła i trzeba ograniczyć aktywność na powietrzu, norma przekroczona jest 4-krotnie |
| Alarmowy | 300 µg/m3 (dobowo) | Jakość powietrza jest bardzo i należy bezwzględnie ograniczyć przebywanie na powietrzu, a najlepiej zostać w domu (szczególnie osoby chore), norma przekroczona jest 6-krotnie |
W kontekście ochrony zdrowia liczy się nie tylko sam fakt przekroczenia normy, ale również czas i częstotliwość ekspozycji na wysokie stężenia. Dla domowników to jasny sygnał: doraźne działania nie wystarczą.
Wraz ze wzrostem stężeń rośnie ryzyko zdrowotne dla wszystkich mieszkańców. Przy poziomach informowania i alarmowym kluczowe staje się pytanie: co dzieje się wewnątrz budynku, skoro zanieczyszczone powietrze próbuje przeniknąć do środka? Zagrożenie dotyczy nie tylko spacerów, ale i codziennych czynności, takich jak wietrzenie czy praca przy otwartym oknie. Dom powinien pełnić funkcję bufora, a nie lejka zasysającego smog.
Zanieczyszczeniem w grupie wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych, dla którego w prawie krajowym i unijnym określono stężenie dopuszczalne, jest benzo(a)piren, traktowany jako wskaźnik zanieczyszczenia powietrza WWA. Został on najlepiej poznany i ze względu na siłę działania rakotwórczego oraz powszechność występowania w środowisku uznany został za wskaźnik całej grupy WWA. W Polsce dopuszczalne średnie roczne stężenie B(a)P wynosi 1 ng/m³. Istnieje silna korelacja: tam, gdzie odnotowuje się wysokie stężenia PM10, zazwyczaj występuje także większe stężenie WWA. Wraz ze wzrostem stężeń rośnie ryzyko zdrowotne dla wszystkich mieszkańców.
W skali kraju, największe ilości WWA emitowane są z systemów indywidualnego ogrzewania budynków. Szacuje się, że ta kategoria źródeł emisji odpowiedzialna była za 87% całkowitej emisji WWA i 80% emisji B(a)P z terenu Polski w 2015 r. Źródła emisji tej kategorii występują powszechnie na terenie całego kraju.
Przeczytaj także: Obowiązki związane z wywozem nieczystości
Warto pamiętać, że na jakość powietrza, którym oddychamy, wpływ ma każdy z nas. Zależy on m.in. od tego, czym palimy w domowych piecach, czy korzystamy często z samochodu, nawet na krótkich dystansach, lub czy palimy śmieci i liście w przydomowych ogródkach. O wpływie naszych codziennych wyborów na jakość powietrza można przeczytać na stronie kampanii Ministerstwa Środowiska „TworzyMY Atmosferę".
W trosce o ochronę środowiska i czyste powietrze, stworzono szereg programów unijnych oraz krajowych, których celem jest wsparcie niezamożnych gospodarstw domowych we wspólnych staraniach o przestrzeganie Ecodesignu (Ekoprojektu), a także założeń gospodarki niskoemisyjnej. Dbając o rozprzestrzenienie idei korzystania z odnawialnych energii i uświadamianie społeczeństwa w zakresie zanieczyszczeń powietrza Unia Europejska oferuje znaczące dofinansowania programów w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych w danym województwie.
Plan gospodarki niskoemisyjnej to dokument strategiczny. Przedstawia dane zużycia energii na konkretnym obszarze i wskazuje, jaki poziom zużycia planuje się osiągnąć po wprowadzeniu koniecznych zmian. W Planie znajdują się te cele, które obejmują ograniczenie zużycia energii przez osoby prywatne oraz przedsiębiorstwa, ograniczenie emisji gazów cieplarnianych do atmosfery oraz rozwój energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych. Wszystkie te działania mają na celu poprawienie jakości powietrza.
tags: #wios #jakość #powietrza #normy
