Zanieczyszczenie Powietrza i Normy Wilgotności w Ziębicach: Wyzwania i Rozwiązania
- Szczegóły
Zanieczyszczenie powietrza stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia ludzi oraz dla środowiska. Choroby związane z zanieczyszczeniem powietrza rocznie powodują ok. 430 tys. przedwczesnych zgonów w Unii Europejskiej oraz 40 tys. w Polsce. Komisja Europejska wciąż aktualizuje oraz udoskonala narzędzia do walki z zanieczyszczeniami powietrza.
Dyrektywa NEC i Krajowy Program Ograniczania Zanieczyszczenia Powietrza
Dyrektywa NEC (ang. „National Emission Ceilings”- Dyrektywa o Krajowych Pułapach Emisji) jest częścią tzw. Pakietu „Czyste Powietrze” - czyli strategii działań, która do 2030 r. ma istotnie zmniejszyć zanieczyszczenie powietrza w całej Unii Europejskiej. Dyrektywa NEC ustanawia zobowiązania państw UE w zakresie redukcji emisji antropogenicznych zanieczyszczeń do atmosfery: amoniaku (NH3), dwutlenku siarki (SO2), tlenków azotu (NOx), niemetanowych lotnych związków organicznych (NMLZO) i pyłu drobnego (PM2,5).
Zobowiązania Polski w zakresie redukcji emisji odnoszą się do dwóch okresów, które obejmują lata od roku 2020 do roku 2029 i od roku 2030, w odniesieniu do emisji w roku referencyjnym 2005 r. Zobowiązania te zostały określone odpowiednio dla obu wskazanych okresów dla SO2 59% i 70%, dla NOx 30% i 39%, dla NMLZO 25% i 26%, dla NH3 1%i 17% oraz dla PM2,5 16% i 58%.
Dyrektywa NEC wymaga w każdym z krajów UE sporządzenia, przyjęcia i wdrożenia Krajowego programu ograniczania zanieczyszczenia powietrza (KPOZP), który ma zapewnić wykonywanie krajowych zobowiązań w zakresie redukcji emisji, a także skutecznie przyczynić się do realizacji wspólnotowych celów dotyczących, jakości powietrza. W Polsce KPOZP został przyjęty Uchwałą nr 34 Rady Ministrów z dnia 29 kwietnia 2019 r. (Monitor Polski, poz.
Wpływ Rolnictwa na Emisję Amoniaku
Działalność rolnicza w znacznym stopniu ingeruje w naturalny obieg azotu w skali lokalnej i globalnej, stwarzając tym samym zagrożenie dla równowagi ekosystemów. Obecnie blisko połowa ludności na świecie zaopatruje się w żywność wyprodukowaną przy użyciu nawozów mineralnych, a ilość azotu wprowadzana drogą „antropogeniczną” przewyższa jego poziom pochodzący ze źródeł naturalnych. Nadmierne ilości azotu pojawiające się w środowisku stanowią źródło emisji związków zawierających ten składnik, w postaci między innymi amoniaku.
Przeczytaj także: Poradnik: walka z wilgocią w mieszkaniu
W XX wieku ilość NH3 uwalnianego przez działalność człowieka wzrosła od dwóch do pięciu razy w stosunku do okresu przedindustrialnego. Przy czym w głównej mierze przyczyniło się do tego rolnictwo (produkcja zwierzęca i nawożenie). Gospodarstwa rolne w Polsce podlegają wielu przepisom wynikającym z unijnych i krajowych aktów prawnych, których celem jest ochrona wody, gleby i powietrza. Najważniejsze wśród nich to dyrektywa azotanowa, dyrektywa IED (sprawie emisji przemysłowych - zintegrowane zapobieganie zanieczyszczeniom i ich kontrola) oraz dyrektywa NEC.
Każde gospodarstwo może podjąć praktyczne działania, które zmniejszą emisję amoniaku do środowiska. Zarządzanie azotem w gospodarstwie jest zadaniem, którego podejmuje się teraz niemal każdy rolnik. Celem agronomicznym jest uzyskania optymalnych plonów, produkcyjności i dobrostanu zwierząt. Celem środowiskowym jest minimalizacja strat gazowych do atmosfery oraz wymywania do wód. Należy pamiętać jednak, iż skala działań różni się między gospodarstwami.
Zarządzanie Azotem i Plan Nawożenia
Nawozy wykazują największą skuteczność, kiedy są aplikowane w terminie ich największego zapotrzebowania, czyli przed późniejszym okresem wzrostu, gdyż to rozwijające się rośliny pobierają najwięcej składników pokarmowych z gleby. Terminy stosowania nawozów azotowych są szczegółowo opisane w Programie Azotowym, czyli w „Program działań mających na celu zmniejszenie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych oraz zapobieganie dalszemu zanieczyszczeniu, przyjęty rozporządzeniem Rady Ministrów (Dz. U. z 2020 poz.
Podstawowym narzędziem do poprawnego zarządzania azotem oraz pozostałymi składnikami pokarmowymi jest plan nawożenia. Obowiązek sporządzania planu nawożenia azotem został zawarty w programie azotanowym, który określa podmioty zobowiązane do jego opracowania oraz jego zakres. oszacowanie potrzeb pokarmowych roślin, tj.
Sporządzenie dobrego planu nawożenia oraz stosowanie się do ustalonych wartości ma kluczowe znaczenie dla gospodarstwa oraz środowiska. Nadmierne nawożenie powoduje straty materialne, zwiększone koszty nawozów, które nie przedkładają się na zwiększone zyski, a wypłukiwany azot dostaje się do wód i atmosfery. Niedostateczne nawożenie może zmniejszyć plony a nawet doprowadzić do stanów chorobowych.
Przeczytaj także: Wakacje w Bodrum
Metody Redukcji Emisji Amoniaku
Mocznik jest powszechnie używany ze względu na swoją uniwersalność. Ulega on rozkładowi w glebie do prostszych przyswajalnych przez rośliny form (azotanowej). Pierwszą reakcją jest jednak rozpad do formy amonowej (NH3) i dwutlenku węgla. Najlepszą metodą redukcji emisji amoniaku po aplikacji mocznika jest zakrycie nawozu w ciągu kilku godzin od aplikacji (do 80% redukcji emisji), należy także stosować dawkę zgodną z potrzebami roślin oraz warunkami glebowymi.
Stosunkowo rzadziej wykorzystywaną praktyką jest stosowanie jednoczesnego wysiewu nasion oraz aplikacji nawozów za pomocą redlic. W przypadku jednoczesnego wysiewu nasion i nawozów zalecana dawka azotu w warunkach danego poziomu plonowania może być zmniejszona o 10 kg N/ha. Rozpad mocznika do amoniaku jest pożądany dopiero po wniknięciu do profilu glebowego, oznacza to, iż zastosować można specjalne dodatki do nawozów.
Inhibitory ureazy spowalniają rozpad mocznika umożliwiając redukcję emisji, oraz zwiększenie użyteczności dla roślin w ciągu pierwszych tygodni od aplikacji. Całkowite zastąpienie mocznika saletrą amonową pozwala drastycznie zmniejszyć emisje, oraz jest to nawóz pozbawiony wielu wad mocznika.
Nawozy Naturalne i Ich Wpływ
Nawóz naturalny powstaje wraz z produkcją zwierząt gospodarskich. Dzieli się on na obornik, gnojówkę, gnojowice oraz pomiot. W gospodarstwach rolnych obornikiem nazywana jest ściółka, którą wykładane są podłoża zagród, oraz innych miejsc przebywania zwierząt, wchłaniająca odchody oraz mocz. Gnojowica powstaje z odcieków moczu, kału i wody technicznej spływające z np. podłoży szczelinowych chlewni. Gnojówka to głównie mocz zwierzęcy z niewielkim dodatkiem kału i wody powstająca przy hodowli na ściółce płytkiej. Pomiotem nazywane są odchody ptasie, np. kurze (w przypadku chowu na ściółce jest to obornik).
W skali całego kraju rolnictwo odpowiada za 94% emisji amoniaku do środowiska, z czego aż 83% to emisje z nawozów naturalnych, a 17% z nawozów mineralnych. (Raport Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami - KOBiZE, 2018) Dyrektywy unijne wprowadzają szereg wyzwań narzucających ograniczenie tych emisji krajom członkowskim.
Przeczytaj także: Poradnik pomiaru wilgotności
Żywienie Zwierząt a Emisja Amoniaku
Białko jest podstawowym budulcem masy mięśniowej zwierząt hodowlanych, oraz składnikiem niezmiernie ważnym dla bydła mlecznego. Dieta inwentarzu różni się pomiędzy gatunkami, oraz ich rolami w gospodarstwie. Nie jest to tajemnicą dla większości rolników, lecz dyrektywa NEC przewiduje jeszcze większą kontrolę rolnika nad tym elementem łańcucha produkcji.
Głównym składnikiem białka jest azot (poza węglem i tlenem), oznacza to, iż białko niewykorzystane przez organizm zwierzęcia zostanie wydalone, a azot ulegnie emisji do środowiska. Mowa jest tutaj o około 30-35% retencji azotu z paszy w organizmie i 65-70% emitowanych do środowiska. Dokładne analizy pozwoliły na zasugerowanie dawek składników pasz dostosowane do gatunku, wieku, rozmiaru i roli zwierząt gospodarczych.
Generalnie zwierzęta z czasem spowalniają swój wzrost i potrzebują mniej białka, wykazano także, iż zmniejszenie zawartości białka w paszy o 1% może skutkować nawet 10% niższej emisji azotu do środowiska. Karma o niskiej, jakości i niższej cenie nie obniży kosztów produkcji, gdyż przyrost każdego kilograma będzie wymagał większych ilości paszy, wytworzy więcej odchodów, którymi trzeba będzie się zająć.
Metody Redukcji Emisji w Hodowli Różnych Gatunków Zwierząt
Świnie
Pogłowie świń w Polsce wynosiło około 10,8 do 18,8 miliona sztuk w latach 2005-2018. Emisje z tego źródła stanowią około 10,3% emisji amoniaku z rolnictwa. Według badań dla tej grupy zwierząt najmniej emisyjne są systemy bezściółkowe, jednak to systemy ściółkowe są w kraju najbardziej powszechne (76% produkcji) przyczyną jest z pewnością koszt inwestycyjny systemów bezściółkowych.
Przy hodowli świń jedną ze sprawdzonych metodą ograniczenia ilości emitowanego amoniaku jest samoważąca bramka selekcyjna z autokarmnikiem, przeznaczona do żywienia warchlaków i tuczników. Opracowywane są także bardziej zaawansowane systemy jak komputerowo sterowane indywidualne metody żywienia, lecz nie uzyskały one jeszcze akceptacji, jako metody BAT. Inne metody to np.: podwojenie ilości słomy ściółkowej, dodanie do ściółki preparatów chłonących wilgoć oraz obniżających pH odchodów, zainwestowanie w system odzysku ciepła ze ściółki.
Drób
W roku 2017 Polska zajmowała pierwsze miejsce w Europie pod względem uboju drobiu, dopiero problemy ostatnich lat nałożyły się zagrażając pozycji lidera. Pod względem emisyjności hodowla drobiu wytwarza blisko 7,4% amoniaku z rolnictwa. Z metod redukcji hodowcy drobiu naturalnie zaadaptowali zmniejszanie ilości białka w pokarmie wraz z spowolnieniem wzrostu ptaków poszukując sposobów na obniżenie kosztów produkcji, sugerowane jest nawet 5 faz skarmiania brojlerów, oraz 6 faz dla indyków.
o jego krótki czas przebywania na taśmach transportowych, optymalne jest doprowadzenie do 60% suchej masy w ciągu 7 dni na taśmach i dosuszenie do 80% suchej masy podczas przenoszenia do zbiornika zewnętrznego. Jednym z ważniejszych elementów redukcji emisji w tym zakresie jest zadbanie o dobrą, jakość ściółki. Materiał suchy i czysty, bez zanieczyszczeń zapewni dobre warunki mikrobiologiczne, wchłonie wilgoć oraz może obniżyć pH (wióry drzewne) skutkując zmniejszeniem poziomów emisji.
Pozostałymi kluczowymi elementami jest zadbanie o ograniczenie wycieków wody pitnej na ściółkę stosując np. poidła kroplowe, skuteczne jest zadbanie o dobrą wentylację hal a nawet użycia jej do podsuszenia ściółki w razie potrzeby.
Bydło
Bydło jest w Polsce znaczącym segmentem rolnictwa, którego łączne pogłowie wyniosło w 2018 roku około 12 milionów sztuk we wszystkich grupach hodowlanych. Jest ono odpowiedzialne za około 19,5% emisji z rolnictwa. Najpowszechniejszą metodą systemu utrzymania w Polsce jest system uwięziowy, oraz elementem najbardziej emisyjnym jest nawóz zalegający na korytarzach.Usuwany raz dziennie, lub podsypywany słomą powoduje wydłużenie okresu emisji, a także niektóre zwierzęta mogą kłaść się na ściółce korytarza dodatkowo brudząc powłoki ciała.
Metodą zaradczą jest inwestycja w zgarniak delta lub odpowiednik, który poruszając się z prędkością do 4 m/min powoduje niewiele negatywnych reakcji wśród większości bydła (do 8%), jednocześnie pozwoli na regularne oczyszczenie korytarzy. Pod względem kontroli żywienia wielokomorowy żołądek bydła stawia dodatkowe wyzwanie, istotne w tym względzie jest, jakość skarmianego białka. Wartość odżywczą dla krów, decyduje stopień rozkładu w żwaczu, strawność jelitowa i skład aminokwasowy.
Zastosować można białko chronione, które uniknie rozpadu w żwaczu. Możliwa jest także aplikacja dodatków do paszy (proteazy, taniny) ułatwiające trawienie białek. W przypadku posiadania dostępu do użytków zielonych wydłużenie okresu pastwiskowego jest dobrą metodą zmniejszenia emisji amoniaku do środowiska, jednocześnie pozwalając zwierzętom na spełnienie swoich naturalnych potrzeb.
Powstawanie i Magazynowanie Nawozów Naturalnych
Powstawanie nawozów naturalnych to proces ciągły, wymagający od hodowców nieustannej pracy związanej z oczyszczaniem podłoży zagród, korytarzy, hal z powstających odchodów zwierzęcych. Rozwiązania stosowane w gospodarstwach to hodowla na ściółce, płytkiej i głębokiej skutkująca uzyskaniem obornika. Odcieki zbierane są w postaci gnojówki i gnojowicy. W większych gospodarstwach stosowane są podłogi szczelinowe, które pozwalają łatwiejsze skierowanie odchodów i moczu do tymczasowych zbiorników, system ten wymaga jednak dużych nakładów inwestycyjnych. regularne oczyszczanie powierzchni zanieczyszczonych odchodami np. pośrednią metodą ograniczenia emisji jest ochładzanie powietrza wewnątrz budynków, np.
Magazynowanie nawozów naturalnych jest kolejnym etapem, w którym zachodzi znacząca emisja amoniaku. Przy intensywnej produkcji zwierząt niemożliwe staje się ich szybkie wykorzystanie na polach, oznacza to wielomiesięczne magazynowanie mas odchodów. Ma to także znaczenie z ekonomicznego punktu widzenia gdyż spadek zawartości amoniaku wiąże się ze spadkiem ilości azotu dostępnego dla roślin. Wpływ na ucieczkę tych substancji ma wiele czynników, od metody układania, formowania pryzm obornika, powierzchni składowisk, szczelności pojemników na odchody płynne jak również warunków meteorologicznych.
Na tym etapie gospodarowania nawozami naturalnymi straty azotu ocenia się na ok. 2-30% zawartości azotu przed magazynowaniem nawozów (Marcinkowski i Sapek 1999; Marcinkowski 2002; Pietrzak 2006). Obornik może być przetrzymywany na polu w pryzmach, lecz wymagane jest spełnienie pewnych założeń. Okres składowania to maksymalnie 6 miesięcy, oraz po zabraniu obornika nie wolno składować ponownie nawozu w tym samym miejscu przez 3 lata. Należy także zanotować na mapie pola lokalizacje pryzm i zachować je przez ten okres. Pole, na którym umieszczono pryzmy musi być przeznaczone bezpośrednio do nawożenia naturalnego.
Pryzma powinna stać na równej powierzchni, o spadku do 3 %, w miejscu niepiaszczystym i niepodmokłym, z ubitym i wyłożonym na dnie materiałem łatwo chłonącym wodę gnojową np. Zgodnie z programem Azotanowym nawozy naturalne płynne muszą być przechowywane w sposób bezpieczny, wymuszone jest przetrzymywanie gnojówki w szczelnych pojemnikach (ściany, dno) oraz z pokrywą. Pierwszym krokiem zadbania o poprawne przetrzymywanie gnojowicy to zaplanowanie odpowiedniego wymiaru zbiornika gwarantującego przechowywanie odchodów, przez co najmniej 6 miesięcy. Szczegółowe informacje dotyczące obliczania potrzebnej wielkości zbiorników opisano w „Programie działań mający na celu ograniczenie…”, natomiast zalecenia w zakresie niektórych rozwiązań technicznych zawarte są w ZZDPR.
Zakwaszenie gnojowicy z pomocą kwasu siarkowego (96%) jest także skuteczną metodą ograniczenia emisji, należy jednak pamiętać, iż powstająca w tym procesie piana może tymczasowo powiększyć objętość gnojówki nawet o 1/3 (pH < 6 powstrzymuje procesy chemiczne wytwarzające amoniak). Metodą rzadko spotykaną, lecz niemal całkowicie bez emisyjną są zbiorniki elastyczne, które można umieścić na dowolnym równym miejscu bez uzyskiwania zgody budowlanej, obecnie są one traktowane, jako wsparcie dla mniejszych gospodarstw, lub jako zbiorniki dodatkowe. Przybliżony koszt to 29tyś za zbiornik o pojemności 200m3.
Poniższa tabela przedstawia jednostkowe koszty redukcji emisji amoniaku dla przeciętnych gospodarstw rolnych z Polskiego FADN w 2016 r.:
| Metoda Redukcji Emisji | Koszty |
|---|---|
| Sztywna pokrywa lub osłona elastyczna | Dane niedostępne |
| Tylko dla gnojowicy tworzącej kożuch (SM>7%) | Dane niedostępne |
| Zastąpienie laguny, itp. *) | Dane niedostępne |
Pomiary Jakości Powietrza w Ziębicach
W dniach 5 grudnia 2019 r. - 12 grudnia 2019 r.w ramach regionalnej kampanii ekoedukacyjnej Dobra Atmosfera odwiedziliśmy Ziębice, przybywając z pyłomierzem na zaproszenie władz miasta. Pomiary wykonywane były w zakresie stężenia pyłu zawieszonego PM10, przy pomocy profesjonalnego pyłomierza, który został ustawiony na dachu Ochotniczej Straży Pożarnej (ul. Tadeusza Kościuszki 12a). Ponieważ badanie nie obejmowało pełnej doby pierwszego i ostatniego dnia, nie wykonano wyliczeń stężenia średniodobowego PM10 dla 5 grudnia 2019 i 12 grudnia 2019. Najwyższe stężenie (141 µg /m3) miało miejsce 2019-12-10 o godzinie 18.
Najbliższa stacja WIOŚ, do której można porównać wyniki, znajduje się w Wałbrzychu. W okresie pomiarowym jakość powietrza w Boguszowie-Gorce była porównywalna do jakości powietrza w najbliższej miejscowości z oficjalnym punktem pomiarowym, czyli w Wałbrzychu.
- Najistotniejsza jest ocena jakości powietrza w dniach w których występują najniższe temperatury - bo wtedy zwiększa się opalanie domów i mieszkań, a co za tym idzie smog.
- Stosunkowo krótki okres pomiaru jakości powietrza w miejscowości Boguszów-Gorce uzmysłowił, że poważne problemy mogą tu występować w okresach, gdy spadają.
Należy jednocześnie pamiętać, że wyniki z pomiarów:
- są uzależnione od panującej wówczas pogody (np. wiatr, deszcz, śnieg oczyszcza oczyszczają powietrze z pyłów) oraz od lokalizacji urządzenia;
- są próbką tylko dla tego przedziału czasowego (6 z 365 dni) i tylko dla tego miejsca, gdzie stał pyłomierz;
- nie zastępują oficjalnych badań i nie stanowią podstaw do określenia stanu powierza przez cały rok. W tym celu najlepiej zainstalować profesjonalny sprzęt na stałe;
- nie sprawią, że poprawi się jakość powietrza.
Źródłem zapylenia w sezonie grzewczym jest dym uchodzący z domowych kominów, zwłaszcza tam, gdzie do ogrzewania używany jest węgiel, czy drewno. Brak przekroczeń norm zanieczyszczenia powietrza w sezonie grzewczym w rejonach górskich jest zjawiskiem rzadkim.
Obecna zima jest dla nas ciągle dość łaskawa - pomimo sezonu grzewczego mamy dobre warunki dla rozwiewania i rozmywania zanieczyszczeń (wiatry i deszcze), ciągle dość łagodne temperatury i brak inwersji („przyduchy”) panującej przez dłuższy czas. Oczywiście w wielu kotlinach górskich i dolinach występuje spora koncentracja zanieczyszczeń, lecz spoglądając na statystykę, widać, że ciągle mamy lepiej niż np. rok temu.
Uchwała Antysmogowa dla Dolnego Śląska
Dolny Śląsk to jeden z 3 najbardziej zanieczyszczonych województw w Polsce. Jak pokazują coroczne raporty Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska, praktycznie wszystkie gminy w regionie mają problem z zanieczyszczeniami powietrza.
Zgodnie z przyjętą jednogłośnie 30.11.2017 r. uchwałą antysmogową dla Dolnego Śląska, w Boguszowie-Gorcach od 1 lipca 2018 roku nie można spalać mułów i flotów węglowych, węgla sypkiego o uziarnieniu poniżej 3mm, węgla brunatnego oraz mokrego drewna (o wilgotności pow. 20%). Dalej można używać węgla i drewna, ale tylko wysokiej jakości. Od 1.7.2018 nie można też montować nowych „kopciuchów”, tylko piece i kotły spełniające wymogi emisji pyłu określone dla Ekoprojektu.
Do roku 2024 roku mają zniknąć obecnie używane „kopciuchy”, zaś kotły klasy 3 lub 4 będą mogły pracować jeszcze do 2028 roku. Docelowo mają pozostać w użyciu tylko urządzenia grzewcze na paliwa stałe spełniające wymogi Ekoprojektu.
tags: #wilgotność #powietrza #Ziębice #normy
