Wilgotność Powietrza w Chlewni: Normy i Wpływ na Dobrostan Trzody Chlewnej

Szczegóły: Opublikowano: 04. March 2026

Aby zapewnić trzodzie chlewnej odpowiedni dobrostan, prawidłowe funkcjonowanie organizmu oraz osiągnąć jak najlepszy poziom wydajności, należy zatroszczyć się o odpowiedni mikroklimat w chlewni. Warunki mikroklimatyczne w budynkach dla świń oddziaływują na zwierzęta na drodze fizycznej, chemicznej i biologicznej, warunkując przez to ich stan zdrowotny oraz uzyskiwane wyniki produkcyjne. Do fizycznych czynników środowiskowych należą: światło, temperatura, wilgotność, prędkość ruchu powietrza, ochładzanie, ciśnienie atmosferyczne, hałas i często pomijane zapylenie.

Parametry, które określają mikroklimat w chlewni to: temperatura powietrza, wilgotność względna powietrza, szkodliwe gazy, prędkość ruchu powietrza, oświetlenie, hałas i zapylenie. Do najważniejszych czynników mikroklimatu należą temperatura i wilgotność. W zależności od budynku, klimatu, czy też fazy produkcji zwierząt, parametry te ulegają wahaniom. W celu utrzymania temperatury w określonych granicach, należy w okresie zimowym ogrzewać budynek inwentarski.

Wpływ Wilgotności na Odczuwanie Temperatury

Świnie to zwierzęta stałocieplne, temperatura ich ciała kształtuje się na poziomie około 39°C, natomiast u prosiąt może dochodzić do 40°C. W odróżnieniu do pozostałych zwierząt gospodarskich mają ograniczone możliwości regulacji ciepłoty ciała, dlatego są wrażliwsze na działanie wysokich temperatur. Przy wzroście temperatury zwierzęta odczuwają temperaturę powietrza inaczej niż wskazuje ją termometr, odczuwalna temperatura zależy od nasycenia powietrza parą wodną, od wieku, grubości tkanki tłuszczowej, temperatury powietrza w chlewni, prędkości ruchu powietrza oraz jego wilgotności. Musimy pamiętać również o tym, że zwierzęta chore, z gorączką, słabą kondycją, pobierające mniejsze ilości paszy, maja inna temperaturę odczuwalną.

Jednymi z najważniejszych parametrów mikroklimatu jest temperatura i wilgotność względna, które zawsze idą w parze. Zagrożeniem dla zdrowia i życia trzody chlewnej może okazać się przekroczenie zdolności adaptacyjnych w przypadku niskich temperatur (hipotermia) i wysokich (hipertermia). Temperatura odczuwalna przez zwierzę zależy od jego wieku i grubości tkanki tłuszczowej, temperatury powietrza w chlewni, prędkości ruchu powietrza oraz od jego wilgotności.

Skutki Nieprawidłowej Wilgotności i Temperatury

Wysoka wilgotność i wysoka temperatura - w takich warunkach oddawanie ciepła z organizmu jest zmniejszone, powodować może przegrzanie, zaburza przemianę materii, oraz obniża produkcyjność. Oddawanie ciepła jest utrudnione, a co za tym idzie może dojść do przegrzania organizmu i zaburzeń przemiany materii i obniżenia produkcyjności.
Wysoka wilgotność i niska temperatura - takie warunki sprzyjają wychłodzeniu organizmu poprzez nadmierne oddawanie ciepła. Wywołuje nadmierne oddawanie ciepła, co sprzyja wychłodzeniu organizmu. Występuje tutaj spadek wydajności zwierząt, organizm musi osiągnąć odpowiedni bilans energetyczny. Wzrasta spożycie paszy, co może prowadzić do zaburzeń układu pokarmowego.
Niska wilgotność i niska temperatura - w budynkach nie ogrzewanych i nie izolowanych termicznie. Występuje w budynkach nie ogrzewanych i nie izolowanych termicznie. W obecnym chowie trzody w zasadzie takie warunki nie występują.
Niska wilgotność i wysoka temperatura - sytuacja taka ma miejsce gdy budynek jest nadmiernie ogrzewany. Takie zjawisko obserwuje się najczęściej w porodówkach, są to pomieszczenia nadmiernie ogrzewane, temperatura jest dostosowywana do potrzeb nowonarodzonych prosiąt. Zdarzyć się to może głównie w porodówkach gdzie temperatura jest dostosowywana do potrzeb nowo narodzonych prosiąt, jeśli zostanie przekroczony górny zakres zalecanych temperatur dla tej grupy trzody konsekwencjami mogą być zaburzenia laktacji i obniżenie mleczności.

Mówiąc o temperaturze, nie możemy pominąć wilgotności, ponieważ utrata ciepła z organizmu to między innymi efekt współdziałania temperatury i wilgoci. W wilgotnym powietrzu ochładzanie organizmu jest szybsze niż przy suchym. Przyjmuje się, że w pomieszczeniach dla trzody chlewnej zawartość pary wodnej powinna wynosić od 65 do 75% wilgotności względnej powietrza. Zbyt niska zawartość pary wodnej w powietrzu obniża strawność paszy. Szczególnie wrażliwe na zmiany temperatury są zwierzęta młode. Prosięta zaraz po urodzeniu muszą mieć zapewnione źródło ciepła, ponieważ nie mają jeszcze dobrze wykształconego systemu termoregulacji. Są bardziej podatne na wychłodzenie organizmu, ponieważ mają mniejszą rezerwę tkanki tłuszczowej, ich odpowiednie dogrzanie wpływa na podwyższenie odporności, obniżenie padnięć, oraz stresu. Przy wzroście temperatury na porodówce do 28ºC lochy karmiące mogą znacznie zmniejszyć pobranie paszy nawet o 40%, co może być przyczyną obniżenia produkcji mleka nawet o 25%.

Przeczytaj także: Poradnik: walka z wilgocią w mieszkaniu

Zbyt niskie temperatury również nie są pożądane. Prosięta i warchlaki przebywające w zimnych pomieszczeniach narażone są na spadki odporności, co może prowadzić do zakażeń układu oddechowego, lub biegunek. Niskie temperatury wpływają również na to, że prosięta poszukują ciepła u lochy co może zwiększać ryzyko przygnieceń. Tuczniki utrzymywane w zbyt zimnych pomieszczeniach więcej paszy zużywają na ogrzanie własnych organizmów, przez co spada jej wykorzystanie, a także przyrosty. Zalecane temperatury, jakie powinny panować w pomieszczeniach dla trzody zależą również od systemu w jakim zwierzęta są utrzymywane. Wyższe temperatury powinny panować w obiektach bezściołowych, chłodniej może być w chlewniach gdzie stosuje się ściółkę. Wartość minimalnej temperatury zależy również od wieku zwierząt. Należy pamiętać, ze potencjał genetyczny świń (lochy, prosięta, tuczniki) zostanie uwidoczniony nie tylko przy optymalnym żywieniu, ale również przy zapewnionym dobrostanie.

Zalecane Parametry Temperatury i Wilgotności

Dla knurów i loch temperatura w pomieszczeniu powinna wynosić 12-15 st.C, dla loch wysokoprośnych - 15-19 st.C, karmiących - 18-20 st.C, prosiąt w pierwszych trzech dniach życia - 25-30 st.C, prosiąt do 14. dnia - 24-28 st.C, prosiąt od 15. do 28. dnia - 18-23 st.C, warchlaków - 17-21st.C, tuczników - 15-18 st.C oraz młodzieży hodowlanej - 14-17 st.C.

Wilgotność względna dla wszystkich grup prosiąt i warchlaków musi średnio wynosić 60 proc., a w przypadku loch, tuczników oraz knurków i loszek - 70 proc. Jedynie dorosłe knury wymagają nieco wyższej wilgotności, tj. 75 proc.

Tabela Zalecanych Temperatur dla Trzody Chlewnej

Grupa zwierząt	Temperatura (°C)
Prosięta (1-3 dni)	32
Prosięta (4-14 dni)	28
Prosięta (15-21 dni)	23
Prosięta (22-28 dni)	22
Prosięta (29-56 dni)	21
Warchlaki	19
Lochy luźne i niskoprośne	15
Lochy wysokoprośne	19
Lochy karmiące	20
Knurki i loszki	17
Knury stadne	15
Tuczniki (65 kg)	18
Tuczniki (95 kg)	17
Tuczniki (115 kg)	16

Inne Czynniki Mikroklimatu w Chlewni

Na mikroklimat w chlewni wpływa nie tylko temperatura i wilgotność. Kolejne ważne aspekty to przede wszystkim: hałas, oświetlenie oraz wentylacja pomieszczenia. Dostosowanie poszczególnych parametrów do panujących warunków atmosferycznych i potrzeb stada sprawi, że opłacalność prowadzonej produkcji wzrośnie. Właśnie dlatego warto monitorować wspomniane parametry i odpowiednio reagować na ich odchylenia od normy.

Wentylacja

Podstawowym zadaniem systemu wentylacji powietrza jest utrzymanie w obiekcie optymalnego składu atmosfery oraz wspomaganie utrzymania właściwej temperatury w chlewni. Optymalna wydajność systemu wentylacyjnego ważna jest nie tylko w okresie wysokich temperatur, lecz także w miesiącach zimowych.

Przeczytaj także: Wakacje w Bodrum

Wysokie temperatury powietrza panujące na zewnątrz obiektu sprawiają, że również w jego wnętrzu temperatura wzrasta, przekraczając niekiedy znacznie granice optimum termicznego. Jednocześnie w wysokiej temperaturze szybciej zachodzą procesy gnilne w oborniku czy gnojowicy, przez co w chlewni wzrasta stężenie amoniaku, siarkowodoru, metanu i innych szkodliwych gazów.

Prawidłowo działająca wentylacja bardzo ważna jest również zimą. W okresie niskich temperatur często dąży się do podwyższenia temperatury w chlewni, kosztem wydajności wentylacji. Nie jest to dobre rozwiązanie, gdyż również zimą wentylacja pomieszczeń ma swoje zadanie. Wprawdzie produkcja odorów jest w tym okresie nieco niższa niż ma to miejsce latem, jednak przy niedostatecznej wymianie powietrza ich stężenie może znacząco przekraczać dopuszczalne normy, co będzie skutkowało podrażnieniem dróg oddechowych.

Drugim, równie ważnym problemem jest para wodna będąca naturalnym produktem metabolizmu zwierząt. Wysoka wilgotność powietrza, zwłaszcza połączona z niską temperaturą w chlewni może nieść bardzo negatywne konsekwencje: w takich warunkach zwierzęta bardzo szybko się wychładzają, co prowadzi do pogorszenia wykorzystania paszy, ale również do wzrostu zachorowalności na infekcje dróg oddechowych, a u młodych zwierząt również do zakażeń przewodu pokarmowego. Poważnym problemem są też skropliny, występujące przy niedostatecznej izolacji cieplnej stropu lub dachu. Powstają one wskutek kondensacji pary w kontakcie z zimną powierzchnią.

Warto jest zatem zadbać o to, aby system wentylacji zastosowany w naszym obiekcie spełniał swoje zadanie. Systemów wentylacji w chlewni jest sporo. Najważniejsze jednak, by umożliwiały one regulację wymiany powietrza w zależności od poziomu temperatury i wilgotności powietrza wewnątrz pomieszczeń oraz aktualnej pogody na zewnątrz. Najlepiej sprawdzają się automatyczne systemy sterowania wentylacją. Latem sprawdzają się wentylatory, które włączają się same powyżej określonej temperatury, a gdy zrobi się chłodniej, wyłączają się.

Dla tuczników, loch oraz młodzieży hodowlanej prędkość ruchu powietrza zimą zalecana jest na poziomie 0,2 m/s, zaś latem - 0,4 m/s. W przypadku prosiąt te wartości wynoszą 0,15 i 0,2; dla warchlaków - 0,2 i 0,3; dla knurów - 0,3 i 0,5.

Przeczytaj także: Poradnik pomiaru wilgotności

Wymiana powietrza w pomieszczeniach dla knurów powinna wynosić zimą 20 m3/godz./szt., a latem - 100 m3/godz./szt. Lochom trzeba zapewnić tę wymianę odpowiednio na poziomie - 50 i 150; młodzieży hodowlanej - 20 i 90; prosiętom do 8 tyg. - 5 i 20; warchlakom do 12 tyg. - 8 i 30 oraz tucznikom - 15 i 80.

Oświetlenie

Prawidłowe oświetlenie wpływa korzystnie na wyniki produkcyjne zwierząt. Ważne jest zachowanie odpowiedniego natężenia światła i długości dnia świetlnego, które wpływa na dojrzałość płciową, rozród, zwiększenie poboru paszy oraz zużycie tlenu. Oprócz tego światło stymuluje aktywność życiową i procesy fizjologiczne zachodzące w organizmie zwierząt. W Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 lutego 2010 r. widnieje zapis o utrzymywaniu świń w pomieszczeniach oświetlonych co najmniej przez 8 godzin dziennie światłem o natężeniu min. 40 lx.

W pomieszczeniach dla tuczników stosunek powierzchni okien do powierzchni podłogi powinien wynosić 1:30, w przypadku prosiąt - 1:25, zaś dla pozostałych grup - 1:20. Oświetlenie sztuczne w pomieszczeniach dla świń powinno mieć natężenie 20-30 lx (luksów).

Światło dzienne dostarcza zwierzętom witaminy D, która wpływa szczególnie na rozwój kośćca. Oprócz tego to światło słoneczne jest całkowicie bezpłatne.

Szkodliwe Gazy

Do największych zagrożeń zdrowia zwierząt należą również koncentracje szkodliwych domieszek gazowych, a mianowicie dwutlenku węgla, amoniaku i siarkowodoru. Dwa ostanie mają szczególne znaczenia w przypadku utrzymania świń. W zamkniętych, źle wentylowanych pomieszczeniach, przy nadmiernej koncentracji zwierząt, stężenia domieszek gazowych znacznie przekraczają dopuszczalne normy, prowadząc w ten sposób do zaburzeń zdrowotnych i produkcyjnych.

Według Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 lutego 2010 roku w sprawie wymagań i sposobu postępowania przy utrzymywaniu gatunków zwierząt gospodarskich, dla których normy ochrony zostały określone w przepisach Unii Europejskiej stężenie CO2 nie powinno przekraczać 3 000 ppm, natomiast H2S nie powinno przekraczać 5 ppm. Koncentracja NH3 nie powinna wynosić więcej niż 20 ppm.

Amoniak - jest najczęściej występującym gazem w chlewni, który powstaje w wyniku rozkładu pod wpływem bakterii związków azotowych (głównie mocznika), znajdujących się w odchodach zwierzęcych.
Dwutlenek węgla - około 40 litrów CO2 w ciągu godziny wydala dorosły tucznik.
Siarkowodór - jest niebezpiecznym gazem. Powstaje w wyniku rozkładu białek zawierających aminokwasy siarkowe.

Zasady Utrzymania Trzody Chlewnej

Trzoda chlewna utrzymywana jest w pomieszczeniach dla macior, warchlakarniach i tuczarniach. Są one dostosowane do wymagań poszczególnych grup zwierząt i powinny zapewnić minimum przestrzeni życiowej dla danych grup zwierząt. Jednocześnie należy pamiętać o lepszym rozwoju świń w grupach jednowiekowych czy jednakowej płci.

Podłogi nie mogą przyczyniać się do cierpień i chorób świń. Powinny być w miarę gładkie, stabilne, nieśliskie. Nie mogą powodować urazów mechanicznych poprzez wystające niebezpieczne elementy. Prosięta poniżej dwóch tygodni życia muszą mieć zapewnioną ściółkę.

Urządzenia, wyposażenie, sprzęt, z którym świnie mają bezpośredni kontakt, nie mogą zawierać substancji szkodliwych zarówno pod względem chemicznym, jak i mikrobiologicznym. Powinny być wykonane z materiałów łatwych do czyszczenia, mycia i dezynfekcji. Pomieszczenia, sprzęt i wyposażenie należy utrzymywać w dobrym stanie technicznym i higienicznym, a resztki pasz oraz odchody usuwać w jak najkrótszym czasie.

Woda w Chlewni

Pobieranie wody przez zwierzę odbywa się o każdej porze dnia i nocy w dowolnej ilości. W okresie zimowym woda do zwierzęcia trafia ogrzana. Przyjmuje się, że woda do pojenia macior nie może być niższa niż 10 -12 oC. Woda o niższej temperaturze powoduje oziębienie organizmu i straty energii, a u zwierząt ciężarnych może wywołać nawet poronienie.

W kojcach zbiorowych ilość poideł powinna być dobrana w ten sposób, aby nie powodowała walki o dostęp do nich. Przyjmuje się, że na każde 10 sztuk świń ( warchlaków lub tuczników) należy zainstalować 1 poidło. Poidła należy montować w pobliżu stref gnojowych, by nie zalewać części legowiskowej kojca.

Szczególną uwagę należy zwrócić na jakość wody. Powinna ona spełniać przyjęte normy dla wody pitnej przeznaczonej dla ludzi. Zwierzęta nie mogą pić wody, która długo zalegała w instalacji wodociągowej. W przypadku wody pochodzącej ze studni, zawierającej duże ilości soli wapnia i magnezu powodujących osadzenie się kamienia należy okresowo przepłukać instalację kwasami organicznymi.

tags: #wilgotność #powietrza #w #chlewni #normy