Uzdatnianie skażonej żywności i wody: Metody i porady

Szczegóły: Opublikowano: 09. March 2026

Posiadanie odpowiedniego zapasu wody, gdy niespodziewana sytuacja pozbawi nas do niej dostępu, należy zawsze traktować jako sprawę priorytetową. Niezależnie od tego, czy mieszkasz w mieście czy na prowincji, brak możliwości pozyskania czystej wody może być poważnym zagrożeniem. Woda wodociągowa lub komunalna może być zagrożeniem dla zdrowia, jeżeli ulegnie skażeniu chorobotwórczymi mikroorganizmami.

W sytuacji awaryjnej może nastąpić szybkie skażenie wody - w przypadku np. awarii sieci wodociągowej. Sieć wodociągowa może być uszkodzona również podczas klęsk żywiołowych, takich jak trzęsienia lub osuwiska ziemi, mogące doprowadzić do zanieczyszczenia zbiorników wodnych lub pęknięcia wodociągu. W skrajnych sytuacjach, zwłaszcza na obszarach o złych warunkach sanitarnych, katastrofy naturalne mogą szybko doprowadzić do skażenia wody odchodami ludzi lub zwierząt.

Indywidualne zapotrzebowanie na wodę zmienia się w zależności od wieku, kondycji organizmu i klimatu (w wysokich temperaturach zapotrzebowanie na wodę może wzrosnąć dwukrotnie). Ogólnie można powiedzieć, że minimalne zapotrzebowanie dzienne wynosi min.

Najlepszym rozwiązaniem jest zakupienie oryginalnie zamkniętego zapasu wody ( z wyraźnie zaznaczonymi datami ważności) i przechowywanie jaj w ciemnym, chłodnym miejscu.

Rodzaje zanieczyszczeń wody

Aby uznać wodę za bezpieczną, należy przede wszystkim usunąć z niej drobnoustroje chorobotwórcze (bakterie, wirusy, pasożyty), ale oczywiście najlepiej jest pozbyć się również innych zanieczyszczeń. Woda przeznaczona do spożycia przez ludzi musi być wolna od substancji szkodliwych, bakterii chorobotwórczych oraz nadmiernych ilości powszechnie występujących w niej składników (żelaza, manganu, chlorków, siarczanów azotanów, azotynów, wapnia i magnezu). Powinna być przy tym klarowna, bezbarwna, nie posiadać zapachu oraz mieć przyjemny i orzeźwiający smak.

Przeczytaj także: Technologie oczyszczania wody: Przegląd

Życiodajny płyn może być skażony szkodliwymi substancjami chemicznymi (np. pestycydami, metalami ciężkimi), zanieczyszczony mechanicznie (np. mułem, listkami, odchodami zwierząt) czy drobnoustrojami chorobotwórczymi (inaczej patogenami) takimi jak:

Wirus zapalenia wątroby typu A
Wirus polio
Przecinkowce cholery
Pałeczki duru brzusznego
E. coli, Campylobacter, Shigella i inne bakterie wywołujące biegunki podróżnych, na które nie ma szczepionek.

Szczepienia na wirusy i bakterie: Na żółtaczkę (WZW) typu A, polio, cholerę i dur brzuszny można się zaszczepić, minimalizując ryzyko infekcji po wypiciu skażonej wody.

Metody uzdatniania wody

W sytuacji zagrożenia najlepsze jest użycie zestawu, który usuwa z wody zarówno patogeny, jak i osady i zmętnienia. W takim przypadku można pozbyć się patogenów na kilka różnych sposobów - pomagają w tym przenośne filtry do wody, środki chemiczne (np. sól do uzdatniania wody) oraz narzędzia pozwalające doprowadzić napój do wrzenia.

O tym, jak uzdatnić wodę do picia, decyduje rodzaj zanieczyszczenia; czasami konieczne jest połączenie kilku metod. Przykładowo, widoczne zmętnienia trzeba najpierw odfiltrować mechanicznie, po czym zastosować środek chemiczny lub przegotować wodę, by pozbyć się ewentualnych patogenów, których nie widać gołym okiem.

Uzdatnianie termiczne

Każda woda z nieznanego (niezbadanego) źródła powinna być traktowana jako potencjalnie niebezpieczne. Bez względu na wybraną metodę uzdatniania, pierwszym krokiem jest ocena jakości wody. Płynąca (np. w rzece) jest zazwyczaj czystsza niż stojąca (np. z jeziora). Dryfujące, martwe zwierzęta, obumarła roślinność na brzegach czy niedalekie sąsiedztwo upraw to złe znaki - w takich przypadkach lepiej poszukać innego źródła wody.

Przeczytaj także: Grupa Azoty Puławy - oczyszczanie wody

Przechodząc do uzdatniania, czajnik elektryczny, przenośna kuchenka czy po prostu ognisko pozwalają najprościej eliminować drobnoustroje chorobotwórcze z wody. Należy pamiętać o dostosowaniu się do warunków atmosferycznych. Przykładowo, wysoko w górach jest niższe ciśnienie, a co za tym idzie - temperatura wrzenia też jest niższa. Z tego względu uzdatnianie wody poprzez jej zagotowanie powinno trwać kilka minut dłużej.

Termiczne uzdatnianie wody:

Wady	Zalety
Czasochłonne Energochłonne	Znane od wieków, najprostsze Skuteczne (usuwa wirusy i w pewnym stopniu pestycydy)

Uzdatnianie chemiczne

Płyn, tabletki czy sól do uzdatniania wody to specjalne środki, najczęściej na bazie chloru, których celem jest wyeliminowanie drobnoustrojów chorobotwórczych. Producenci proponują różne formy preparatu, a wybór zależy od indywidualnych preferencji. O czym warto jednak pamiętać?

Tabletki do uzdatniania wody są łatwiejsze w dawkowaniu - nie trzeba odmierzać odpowiedniej ilości środka, bo są one fabrycznie poporcjowane. Zazwyczaj zalecana jest 1 tabletka na 1 litr wody, jednak przed użyciem należy dokładnie zapoznać się z instrukcją na opakowaniu. Wybierając płynny lub sypki preparat, jak np. sól do uzdatniania wody, trzeba odmierzyć jego odpowiednią ilość. Jeśli w opakowaniu nie ma miarki, to trzeba dodatkowo się w nią zaopatrzyć.

Bez względu na wybrany wariant, o tym, jak uzdatnić do picia wodę z rzeki decydują instrukcje dołączoną do preparatu. Trzeba bezwzględnie przestrzegać zaleceń producenta - należy zastosować ściśle określoną ilość środka oraz odczekać tyle czasu, ile wskazano na opakowaniu (zazwyczaj od 30 minut do 2 godzin). Jako że preparat pozostaje w wodzie, to dodatkowo zapobiega jej ponownemu skażeniu.

Przeczytaj także: Przewodnik po uzdatnianiu wody szkłem

Chemiczne uzdatnianie wody:

Wady	Zalety
Może zmieniać smak wody Bywa nieodpowiednie dla alergików Wymaga dokładnego dawkowania	Zajmuje niewiele miejsca w bagażu Skuteczne (usuwa nawet wirusy) Zmniejsza ryzyko ponownego skażenia wody

Uzdatnianie mechaniczne

Przenośne filtry do wody to najszybszy sposób na uzdatnianie - nie trzeba doprowadzać płynu do wrzenia ani czekać, aż środek chemiczny się rozpuści i usunie bio-skażenie. Aby skutecznie chronić się przed drobnoustrojami chorobotwórczymi, trzeba jednak wiedzieć, jak wybrać filtr do uzdatniania wody.

Bardzo popularne są obecnie butelki (np. Dafi czy Brita) z filtrem z węgla aktywnego, impregnowane srebrem - to pierwiastek zapobiegający namnażaniu się patogenów, jednak nie antyseptyczny! Tego typu wynalazki oczyszczają wodę z zanieczyszczeń (np. kamienia) i poprawiają jej smak, ale nie usuwają drobnoustrojów chorobotwórczych.

Podróżni powinni zaopatrzyć się w solidny, turystyczny filtr do uzdatniania wody, które usuwają bakterie, pasożyty i wszelką materię biologiczną. Jako że wirusy są zbyt mikroskopijne, to trudno je „wyłapać” w ten sposób. Tylko nieliczne

Mechaniczne uzdatnianie wody:

Wady	Zalety
Najmniej skuteczne (nie wychwytuje m.in. wirusów) Utrudnione picie (słaby przepływ przez ustnik)	Szybkie Naturalne

Uzdatnianie wody w terenie promieniowaniem UV

Jedną z najbardziej innowacyjnych metod uzdatniania wody w podróży jest wykorzystanie promieniowania ultrafioletowego, które zabija znaczną część patogenów. Przenośne sterylizatory UV stają się coraz popularniejsze ze względu na skuteczność i łatwość zastosowania. Nie wprowadzają żadnych substancji chemicznych do wody, dzięki czemu nie zmieniają jej smaku i składu.

Z drugiej strony, zastosowanie tej metody musi być połączone z uzdatnianiem mechanicznym, żeby pozbyć się zanieczyszczeń takich jak muł czy gałązki. Woda musi być klarowna, bo wszelkie zmętnienia blokują promieniowanie, uniemożliwiając jego antyseptyczne działanie. Ponadto, takie urządzenia wymagają energii, co bywa kłopotliwe w miejscach, gdzie nie ma dostępu do prądu.

Uzdatnianie wody w podróży za pomocą UV:

Wady	Zalety
Potrzebuje dostępu do prądu Woda musi być klarowna	Brak substancji chemicznych w wodzie Skuteczność i łatwość zastosowania

Elektrolityczna sanityzacja wody

Elektrolityczna sanityzacja wody do picia, procesowej, lodu ma działanie bakteriobójcze, grzybobójcze i drożdżobójcze na podstawie wyników HClO wykonanych technologią Kirkmayer. Badania produktów w akredytowanych laboratoriach potwierdzają, że zabija bakterie i drożdże na powierzchni, takie jak Staphylococcus aureus, Pseudomonas aeruginosa, Escherichia coli, Enterococcus hirae, Listeria monocytogenes, Salmonella enterica, Candida albicans.

Ponadto, elektroliza zabija bakterie Legionella pneumophila oraz wirusy na powierzchni, w tym Polio typ 1, LSc 2ab, norowirus mysi, Adenowirus typu 5, szczep wirusa krowianki Elstree (wirus testowy SARS CoV-2). Metoda ta jest bezpieczna dla ludzi i środowiska, co potwierdzają Świadectwo Jakości Zdrowia i Atest Higieniczny wydane przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego w Polsce.

Parametry wody pitnej

Woda przeznaczona do konsumpcji i używania w gospodarstwie domowym „jest bezpieczna dla zdrowia ludzkiego, jeżeli jest wolna od mikroorganizmów chorobotwórczych i pasożytów w liczbie stanowiącej potencjalne zagrożenie dla zdrowia ludzkiego”.

Parametry mikrobiologiczne

Escherichia coli - znajduje się w dużych ilościach w odchodach ludzkich i zwierzęcych. Dopuszczalna wartość dla parametru - 0 jtk/100 ml.
Paciorkowce kałowe (Enterokoki) - wraz z bakteriami grupy coli stanowią wskaźnik jakości uzdatniania systemów wodnych lub uszkodzenia systemu dystrybucji. Dopuszczalna wartość - 0 jtk/100 ml.
Bakterie grupy coli - są to głównie bakterie pochodzenia kałowego. Dopuszczalna wartość - 0 jtk/100 ml.
Clostridium perfringens - stanowią wskaźnik prawidłowości prowadzonych procesów uzdatniania wody. Dopuszczalna wartość - 0 jtk/100 ml.
Legionella - występuje powszechnie w naturalnym środowisku wodnym i w glebie.

Parametry fizyko-chemiczne

Odczyn - wyrażany wykładnikiem pH. Dla wód przeznaczonych do spożycia wartość pH powinna mieścić się w przedziale 6,5 - 9,5
Przewodność - jest miarą podatności wody na przepływ prądu elektrycznego. Dopuszczalna wartość: 2500 μS/cm
Żelazo i mangan - są jednymi z najbardziej rozpowszechnionych metali i zazwyczaj występują w wodzie razem. Dopuszczalne wartości: żelazo - 200 μg/l; mangan - 50 μg/l.
Twardość - parametr ten zależy od ilości rozpuszczonych w wodzie związków, głównie wapnia i magnezu. Dopuszczalna wartość: 60 - 500 mg CaCO3/l.
Jon amonowy - w wodzie do spożycia nie ma bezpośredniego znaczenia zdrowotnego. Dopuszczalna wartość - 0,50 mg/l.
Azotany i azotyny - są powszechnie występującymi jonami w środowisku człowieka. Dopuszczalne wartości: azotany - 50 mg/l; azotyny - 0,5 mg/l.
Chlorki - jon chlorkowy jest powszechnie występującym i naturalnym składnikiem wody. Dopuszczalna wartość - 250 mg/l.
Fluorki - Fluorki są czasem dodawane do wody w celu zapobiegania próchnicy zębów. Dopuszczalna wartość - 1,5 mg/l.
Najwyższe dopuszczalne stężenie THM - 100 [µg/l].
Najwyższe dopuszczalne stężenie chloroformu - 0,03 [mg/l].
Najwyższe dopuszczalne stężenie sumy chloranów i chlorynów - 0,7 [mg/l].

tags: #uzdatnianie #skażonej #żywności #i #wody #metody