Hodowla szynszyli: Temperatura i wilgotność kluczowe dla zdrowia i futra
- Szczegóły
Szynszyla to zwierzę niezwykle popularne w hodowli na całym świecie - zarówno w celach hobbystycznych w klatkach i wolierach domowych lub przydomowych, jak i przede wszystkim na fermach hodowlanych dla celów pozyskiwania z nich cennych skórek dla przemysłu futrzarskiego. To endemiczny gatunek gryzonia, który z uwagi na futro uznawane za najlepsze i najbardziej miękkie oraz jedno z najcenniejszych na świecie, padł ofiarą rabunkowej gospodarki łowieckiej doprowadzającej w ciągu 200 lat do wybicia niemal całej populacji szynszyli na wolności.
Zwierzęta te pochodzą z górzystych terenów Andów Ameryki Południowej. Żyją w koloniach zamieszkujących górskie tereny skaliste w Chile, Argentyny, Peru i Boliwii. Występują tam dwa gatunki szynszyli w ramach rodziny szynszylowatych: szynszyla krótkoogonowa (Chinchilla chinchilla) oraz szynszyla mała (Chinchilla lanigera).
Ich chwytanie i skórowanie zapoczątkowali zamieszkujący tam Indianie, jednak masowe zapotrzebowanie całego świata za futra z ich skór, doprowadziło do sytuacji zaliczania szynszyli do gatunków krytycznie zagrożonych na wolności. Osiąga wagę 1,1-1,4 kg i wymiary 28-49 cm. Charakteryzuje się krótkim ogonem.
Wszystkie próby ich udomowienia się nie powiodły, stąd też w hodowlach spotyka się jedynie osobniki pochodzące od szynszyli małej (a właściwe jej krzyżówki z szynszylą krótkoogonkową - patrz niżej). Dzika populacja szynszyli małej żyje w założonym w 1983 roku Rezerwacie Narodowym Las Chinchillas (z hiszpańskiego Reserva Nacional Las Chinchillas) położonym w okolicy miasta Illapel w chilijskiej prowincji Choapa (region Coquimbo) oraz w okolicy chilijskiego La Higuera położonego 100 km na północ od Coquimbo, w okolicach Talca i na północy Chile aż po granicę z Peru.
Od niej pochodzą wszystkie szynszyle występujące w hodowli, choć pojawia się opinia, że udomowiona szynszyla jest w rzeczywistości hybrydą powstałą w wyniku krzyżowania gatunku szynszyli małej z szynszylą krótkoogonkową. To oraz różnice egzemplarzy hodowlanych w stosunku do dziko występującej szynszyli małej (wizualne, wagowe - od 50% dla samców do nawet 100% w przypadku samic na korzyść udomowionej szynszyli) powoduje, że zasadne byłoby używanie odrębnego określenia dla formy szynszyli udomowionych.
Przeczytaj także: Zalecenia dotyczące przechowywania zdjęć
Są zwierzętami świetnie przystosowanymi do trudnych warunków atmosferycznych występujących w ich środowisku naturalnym. Zamieszkują w szczelinach skalnych, grotach, małych przedsionkach tworzących się w usypiskach kamieni. W naturalnym środowisku bytowania żywi się roślinnością wysokogórską, czyli różnego rodzaju trawami, ziołami, liśćmi, korą, bulwami, korzeniami i owocami. Aby przeżyć na tak suchym obszarze wykorzystują nawet poranną rosę i jej krople nagromadzone na skałach.
Ich gęste futerko ma nie tylko walory estetyczne, lecz także ochronne - przede wszystkim zabezpiecza przed zimnem albo przegrzaniem i uniemożliwia zagnieżdżenie się pcheł lub innych pasożytów. Jasne ubarwienie upodabnia do otoczenia stanowiąc naturalną osłonę przed atakami drapieżników. Szynszyle dbają o higienę sierści. Czyszczą ją, stosując częste kąpiele w piasku, które są warunkiem zdrowego, błyszczącego futra.
Historię współczesnych hodowli szynszyli rozpoczął Mathias F. Chapman, inżynier pracujący dla górniczej firmy Anaconda Copper Company, który pracując w Chile kupił szynszylę i hodował jako zwierzę domowe. Gdy kończył swoje obowiązki w Chile, postanowił zabrać ze sobą do Stanów Zjednoczonych kilka żywych okazów z myślą o założeniu farmy produkującej te zwierzęta na skóry. Chapman rozpoczął hodowlę gryzoni w Tehachapi w Kalifornii. Stąd pochodziły wszystkie szynszyle, które dały później początek hodowlom w Stanach Zjednoczonych i w Europie.
W Polsce pierwsze szynszyle sprowadził w 1956 roku z Kanady Władysław Rżewski do Grywałdu w Pieninach. Kolejne fermy powstawały na bazie wyhodowanych szynszyli oraz sprowadzanych, np. z Danii. Dzikie szynszyle miały ubarwienie szare, jednak w hodowlach poprzez krzyżówki i utrwalanie pożądanych kolorów wyhodowano wiele odmian barwnych.
Ferma szynszyli powinna znajdować się w pomieszczeniu np. budynku mieszkalnym, gospodarczym, hali lub pomieszczeniu specjalnie przystosowanym do hodowli. W budynku musi panować stała temperatura i wilgotność oraz dostęp do naturalnego i sztucznego źródła światła i skuteczna wentylacja zapewniająca sprawną wymianę powietrza w pomieszczeniach hodowlanych ze względu na zapylenie wywołane paszami oraz zapachem moczu i odchodów.
Przeczytaj także: Temperatura a efektywność biegu
Kluczowe czynniki środowiskowe w hodowli szynszyli
Temperatura i wilgotność odgrywają zasadniczą rolę w hodowli szynszyli. Latem temperatura nie powinna przekraczać 25°C, a zimą spadać poniżej 5°C. Wilgotność powinna być na poziomie 50-70%. Szynszyle są trzymane zwykle w systemie poligamicznym, gdzie na jednego samca przypadają cztery samice.
Aby utrzymać właściwą higienę i dobrą kondycję futer zwierząt, konieczne są kąpieliska obrotowe lub wysuwane wypełnione pyłem kąpielowym. W tej części Andów, z której pochodzą szynszyle panuje permanentna susza. Zwierzęta doskonale się do tego przystosowały.
Z tego przystosowania wynika fakt, że szynszyle są bardzo wrażliwe na wszystkie choroby grzybowe, które jak wiadomo uwielbiają wilgoć. W ich ojczyźnie, z powodu suchości klimatu, z tymi chorobami nigdy się nie spotkały i nie wykształciły zdolności broniących przed nimi organizm. Prócz tego, futerko w warunkach wysokiej wilgotności łatwo się filcuje i staje się wówczas bezużyteczne. Tylko tam, gdzie możliwe jest utrzymanie jej na poziomie 55-65%, zwierzęta nie chorują i dobrze się rozmnażają.
Dlatego pomieszczenia hodowlane muszą być przede wszystkim suche. Miejsca zatęchłe, wilgotne, jak prymitywne szopy czy piwnice, absolutnie się do tego nie nadają. Niewielkie, do kilkudziesięciu sztuk hodowle, można prowadzić wykorzystując dobrze izolowane termicznie pomieszczenia gospodarcze. W takich pomieszczeniach łatwo można utrzymać odpowiednie warunki poprzez ogrzewanie i wietrzenie.
Większe fermy najlepiej zakładać w specjalnie do tego celu wybudowanych lub adaptowanych pomieszczeniach. W takich pomieszczeniach warunkiem bezwzględnym jest prawidłowa wentylacja lub wręcz klimatyzacja. Wentylacja może działać na zasadzie grawitacyjnej, ale skuteczniejsza jest wymuszona mechanicznie i to zawsze wyciągowa. Nigdy nawiewna. Zimą, na większych fermach stosuje się tzw. osuszacze powietrza.
Przeczytaj także: Temperatura i wilgotność: Rola czujników środowiskowych
Powietrze z pomieszczenia hodowlanego jest przepuszczane za pomocą małego wentylatorka przez gęstą spiralę chłodzącą. Kontakt ciepłego powietrza z zimną spiralą powoduje skroplenie się wilgoci w nim zawartej. Wodę odprowadza się do pojemnika i raz dziennie wylewa. Termostat należy tak ustawić, aby w wypadku zgromadzenia się lodu na chłodnicy wyłączył pracę osuszacza. Gdy lód stopi się, urządzenie wznowi pracę. Takie osuszacze są bardzo skuteczne i pozwalają na utrzymanie optymalnej wilgotności powietrza.
W pomieszczeniach dla stada podstawowego musi istnieć możliwość regulowania temperatury. Temperatura powinna być stała w czasie doby i wynosić około 18°C. Dorosłe zwierzęta całkiem dobrze się czują w temperaturze nieco ponad 0°C, ale jeszcze raz przypominam, że musi być sucho. Wystarczy tylko tyle, aby woda nie zamarzała w poidełkach.
Na większych fermach hodowca, tak naprawdę nigdy nie zna terminów porodów swych samic. Młode, po urodzeniu wymagają przez parę dni temperatury zbliżonej do 18°C. Jeśli jest niższa, zapadają na zapalenie płuc i po paru dniach padają. Zdecydowanie szkodliwe jest jednak ich przegrzanie. Temperatura przekraczająca 25°C jest już dla nich szkodliwa w takich warunkach samice najczęściej ronią. Szynszyle trzymane, nawet bardzo krótko, w temperaturze ponad 28°C dostają szoku termicznego, a to może stać się przyczyną utraty całego stada.
Oświetlenie w hodowli szynszyli
Szynszyle to zwierzęta o nocnej aktywności. W naturalnych warunkach samice szynszyli miały ruję późną jesienią więc w warunkach najkrótszego dnia. Pokryte jesienią , rodziły na wiosnę, gdy była największa obfitość pokarmu. Odkryto już, dlaczego tak się dzieje. W warunkach krótkiego dnia i długiej nocy organizm zwierzęcia produkuje hormony, prowokujące je do aktywności seksualnej.
Hodowcy jednak zależy na równomierności wykotów w czasie całego roku. Dlatego, aby oszukać organizm zwierząt wprowadzono sztuczne doświetlanie. Zazwyczaj na fermach dzień świetlny trwa 12 godzin. To spowodowało, że samice rodzą podczas całego roku.
W budynkach adaptowanych zazwyczaj istnieją już okna, a umiarkowane oświetlenie słoneczne bardzo dobrze wpływa na stan zdrowia zwierząt. Wystarczy zastosować świetlówki o mocy 5 KW na 1 m2 powierzchni fermy. Nowoczesne budynki fermowe pozbawione są okien, ale zawsze oświetlane sztucznie. To podstawowy warunek, aby utrzymać stałą aktywność rozrodczą szynszyli.
Zwierzęta trzymane w celu pozyskania skór nie wymagają już takiego reżimu świetlnego. Niektóre badania mówią wręcz o tym, że skóry zwierząt hodowanych w ciemniejszych pomieszczeniach są lepszej jakości.
Żywienie szynszyli
Podstawą codziennego jadłospisu szynszyli jest siano, które stanowi 70-90% ich diety. Długość i twardość kłosów pomagają w naturalnym ścieraniu zębów, które u tych gryzoni rosną przez całe życie. Wybieraj wysuszone, zielonkawe siano - mokre może prowadzić do wzdęć, a z pól przydrożnych - do zatruć spalinami. Najlepsze są mieszanki z różnych traw, np.
Zioła i gałązki to kolejne filary diety. Odpowiadają za dostarczanie witamin i minerałów, a także urozmaicenie smaku. W codziennym menu powinno znaleźć się 5-10% różnorodnych roślin - od babki lancetowatej przez pokrzywę po płatki róży. Gałązki drzew liściastych (jabłoni, brzozy) nie tylko poprawiają higienę zębów, ale też zapobiegają niszczeniu klatki.
Wysokokaloryczne produkty to największy wróg szynszyli. Owoce, orzechy czy słodycze to prawdziwe zagrożenie. Choć mogą się wydawać zdrowe, ich spożycie prowadzi do otyłości, problemów trawiennych czy nawet śmierci. Nawet suszone warzywa (np. marchew) powinny być podawane w minimalnych ilościach. Szynszyle potrzebują diety ubogiej w kalorie, ale bogatej we włókno.
Dojrzewanie płciowe szynszyli trwa długo - samice osiągają gotowość do rozrodu dopiero w wieku 8 miesięcy. Wcześniejsze krycia mogą prowadzić do śmierci zarówno młodych, jak i matki. Ciąża trwa 111 dni i jest prawie niewidoczna do 50-60 dnia. Samice przybierają na wadze, częściej oddają mocz i piju wodę. W tym okresie dieta powinna być bogatsza w kalorie, ale nadal opierać się na sianie i ziołach.
Temperatura i wilgotność a zdrowie szynszyli
Temperatura to jeden z najważniejszych czynników w hodowli szynszyli. Optymalny zakres wynosi 18-22°C, a przekroczenie 25°C może prowadzić do udarów cieplnych. Latem warto stosować ceramiczne płytki chłodzące lub wentylatory z miską lodu, by utrzymać bezpieczny klimat. Wentylacja musi być umiarkowana, ale skuteczna. Zalecana prędkość wymiany powietrza to 0,2 m/s, co zapobiega gromadzeniu się wilgoci i bakterii.
Wilgotność powietrza powinna utrzymywać się w zakresie 40-60%. Niska wilgotność zwiększa ryzyko infekcji dróg oddechowych, a wysoka sprzyja rozwojowi grzybicy. W miesiącach wiosennych i jesiennych szczególnie zwracaj uwagę na te parametry. Używaj poidła kulkowego, które zapobiega zanieczyszczeniu wody.
Udary cieplne to najpoważniejsze zagrożenie w okresie letnim. Przy temperaturze ponad 25°C szynszyle stają się ospałe, a powyżej 27°C dochodzi do śmierci. Objawy: spłycony brzuch, otwarte pyszczki, brak reakcji na bodźce. Grzybica skórna często pojawia się przy wysokiej wilgotności i słabej wentylacji. Występuje najczęściej wiosną i jesienią. Objawy: świąd, łysienie, wyłysiałe plamy na futrze. Niedobory włókna wynikające z braku siana prowadzą do rozregulowania motoryki jelit - wzdęć, biegunki czy nawet wypadnięcia jelit. Siano stanowi 70-90% diety, więc jego brak to karygodny błąd.
Historia hodowli szynszyli
Wysoko cenione skóry szynszyli były wykorzystywane przez Inków do wyrobu paradnych okryć dla rodziny królewskiej. Na przełomie XIX i XX wieku futra szynszyli stały się bardzo modne na terenie Europy. Duży popyt na skóry stał się przyczyną masowego i niekontrolowanego odpływu tych zwierząt, co doprowadziło do prawie całkowitego ich wyniszczenia w środowisku naturalnym.
Dopiero w 1929 roku został wydany oficjalny zakaz polowań i ponownie podjęto prace nad chowem zwierząt w sztucznych warunkach. Do Polski szynszyle zostały sprowadzone przez Władysława i Elwirę Iżewskich, którzy przyczynili się do znacznego spopularyzowania hodowli tych zwierząt. Obecnie hoduje się je według nowoczesnych technologii, znacznie odbiegających od zalecanych dawniej systemów. Dotyczy to w szczególności ich rozmieszczenia w zblokowanych klatkach, nowoczesnego żywienia paszą granulowaną czy poligamicznego systemu rozpłodu.
Odmiany barwne szynszyli
W hodowli szynszyli dominującą rolę odgrywają przede wszystkim dwie odmiany: standardowa i czarna aksamitna - najbardziej ceniona i dająca najwartościowsze skóry. Inne odmiany (białe, beżowe, szafirowe, fioletowe, węglowe) mają trochę mniejsze znaczenie. Wzór aguti ubarwienia typowy dla szynszyli, jest charakterystyczny dla wszystkich gatunków w podrzędzie Caviomorpha, a jego nazwa pochodzi od gatunku Dasyprocta aguti - aguti złote. Wzór ten polega na strefowym ubarwieniu włosa - ciemnym wierzchołku, jasnym środku i ciemnym w części nasadowej.
Tabela. Odmiany barwne szynszyli i ich charakterystyka
| Odmiana umaszczenia | Opis cech charakterystycznych |
|---|---|
| Standardowa (szara) | Naturalne ubarwienie dzikich szynszyli, dominujące, najłatwiejsze w pielęgnacji |
| Czarny aksamitny | Głęboko czarne futro z lekkim połyskiem, intensywne nasycenie koloru |
| Biała Wilsona | Białe futro z możliwymi szarymi plamkami, często różowe uszy i czerwone oczy |
| Mozaikowa | Futro białe z nieregularnymi łatami innego koloru, np. |
Warunki utrzymania szynszyli
W warunkach klimatycznych Polski, gdzie temperatura często ulega zmianom, chów szynszyli prowadzi się przeważnie w pomieszczeniach zamkniętych. Zwierzęta, pochodzące z klimatu wysokogórskiego, wymagają otoczenia suchego, bez przeciągów, jednak z dobrą wentylacją, właściwie oświetlonego światłem naturalnym. Optymalna temperatura dla stada podstawowego powinna wynosić 16-200C, choć zimą może obniżyć się do +50C, a w porze letniej podnieść do 250C, przy wilgotności względnej 50-70%. Szynszyle mogą przetrwać temperaturę 00C, jeśli utrzymuje się odpowiednią wilgotność i nie ma przeciągów, poza tym w niskich temperaturach porastają gęstą sierścią.
Szynszyle są aktywnymi gryzoniami i najlepiej jest trzymać je w metalowych klatkach o wymiarach 50 x 40 x 40 cm. Aby uniknąć zranień kończyn zaleca się aby kratki w klatach mierzyły nie więcej niż 15 mm x 15 mm. Na czas porodu i odchowu młodych na spód klatki wsuwa się metalową szufladę ze ściółką lub suchymi trocinami, w celu ochrony młodych przed przeziębieniem w pierwszym okresie po urodzeniu.
Za niezbędne wyposażenie klatki uznaje się karmidełko na paszę suchą granulowaną, miejsce na siano, poidełko, słój lub inny pojemnik na piasek do kąpieli pyłowej. Do pielęgnacji okrywy włosowej szynszyli stosuje się specjalny pył. Taką kąpiel umożliwia się zwierzętom kilka razy w tygodniu, ale tylko przez parę minut. Należy także pamiętać o systematycznym oczyszczaniu i uzupełnianiu piasku do kąpieli, tak aby wynosił on około 0,5 litra na sztukę.
Ponieważ cykl płciowy samic powtarza się cyklicznie co 28-35 dni, a ciąża trwa około 111 dni, istnieje możliwość uzyskania nawet 3 miotów rocznie. Obecnie preferuje się chów poligamiczny, w którym na jednego samca przeznacza się 4-6 samic, dobranych pod względem charakteru, pochodzenia, wieku, barwy i parametrów okrywy włosowej.
Szynszyle powinny być karmione codziennie, w regularnych odstępach czasowych, zwykle wczesnym wieczorem, zanim nastąpi szczyt ich aktywności, i ponownie rankiem. Obecnie za najbardziej nowoczesne i celowe uważa się stosowanie w żywieniu szynszyli granulowanych mieszanek pełnoporcjowych. W zależności od smakowitości szynszyle zjadają około 25 gramów granulatu na dzień. Drugą pod względem ilości i ważności paszą dla szynszyli jest siano. Zwierzęta zjadają 30-50 gram/sztukę siana dziennie.
Szynszyle są z reguły zwierzętami odpornymi na różnego rodzaju choroby. Najczęstszym powodem ich schorzeń są złe warunki chowu, nieodpowiednie żywienie, brak higieny i niewłaściwa pielęgnacja. Najskuteczniejszym sposobem uniknięcia strat w hodowli jest profilaktyczne likwidowanie przyczyn zachorowań.
tags: #temperatura #wilgotność #szynszyla #hodowla
