Jakość Powietrza w Województwie Śląskim: Monitoring, Zmiany i Informacje
- Szczegóły
Regionalny Wydział Monitoringu Środowiska (RWMŚ) monitoruje jakość powietrza w województwie śląskim. Od 30 lat w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska (PMŚ) są wykonywane i gromadzone dane i informacje m.in. o stanie powietrza.
Monitoring Powietrza: Jak to się Zaczęło?
Inspekcja Ochrony Środowiska od początku swojego istnienia prowadzi monitoring powietrza. W latach 90-tych XX wieku Inspekcja zaczęła intensywną współpracę z Wojewódzkimi Stacjami Sanitarno-Epidemiologicznymi, które pomiary zanieczyszczenia powietrza prowadziły metodami manualnymi. Poza stacjami manualnymi rozpoczęto systematyczną rozbudowę pomiarów automatycznych.
W przypadku, bardzo wówczas zanieczyszczonego województwa katowickiego, w 1993 roku na jego terenie rozmieszczono 10 stacji do automatycznych pomiarów jakości powietrza. Równocześnie Inspekcja Ochrony Środowiska zaczęła przejmować i tworzyć nowy, rozbudowany system pomiarów jakości powietrza.
Po wejściu w życie ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. nowe przepisy prawa wymusiły zmianę organizacji systemu monitoringu środowiska, wprowadzając wymóg oceny jakości powietrza w strefach, stanowiących aglomerację o liczbie mieszkańców większej niż 250 tysięcy i w obszarach powiatów nie wchodzących w skład aglomeracji.
W przypadku woj. śląskiego w 2004 roku funkcjonowało już 16 automatycznych stacji pomiarowych, 1 mobilny ambulans do pomiarów imisji oraz 11 stanowisk manualnych pracujących w trybie ciągłym. W 2006 roku w województwie śląskim uruchomiono pierwszy w Polsce system prognoz jakości powietrza. Od 2019 roku prognozy jakości powietrza przygotowywane są dla całego kraju przez Instytut Ochrony Środowiska - PIB.
Przeczytaj także: Mariusz Szczygieł i jego "Odwrócona Piramida" - "Koty"
Jak Wykonywane są Pomiary Powietrza?
Stacje pomiarowe, działające w ramach państwowego monitoringu środowiska rozmieszczone są w taki sposób, żeby można było wykonać właściwą ocenę jakości powietrza dla większego obszaru, ponieważ oceny jakości powietrza wykonywane są w strefach. Podział obszaru Polski na strefy określa rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 2 sierpnia 2012 r. Ważnym aktem prawnym jest rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 11 grudnia 2020 r. w sprawie dokonywania oceny poziomów substancji w powietrzu (Dz.U. 2020 r. poz. 2279), które określa dla każdej ze stref, w odniesieniu do konkretnego mierzonego zanieczyszczenia, minimalną liczbę stałych punktów pomiarowych.
W województwie śląskim liczba stanowisk pomiarowych jest wyższa niż liczba wymagana prawnie, zgodnie z przytoczonym rozporządzeniem. Zgodnie z przepisami krajowymi i unijnymi liczba wymaganych stanowisk pyłu zawieszonego PM10 i PM2,5 w województwie śląskim wynosi 24 (stanowiska te sumuje się), a na terenie województwa mamy 47 stanowisk w 29 lokalizacjach.
Zakres Badań Powietrza
W ramach Państwowego Monitoringu Środowiska w województwie śląskim ze względu na ochronę zdrowia ludzi bada się zanieczyszczenia w zakresie: dwutlenku siarki SO2, dwutlenku azotu NO2, tlenku węgla CO, benzenu C6H6, ozonu O3, pyłu PM10, pyłu PM2,5 oraz zawartości ołowiu Pb, arsenu As, kadmu Cd, niklu Ni i benzo(a)pirenu B(a)P w pyle PM10. Natomiast ze względu na ochronę roślin w zakresie dwutlenku siarki SO2, tlenków azotu NOX i ozonu O3.
Na terenie woj. śląskiego mamy ponad 200 stanowisk pomiarowych, znajdujących się w automatycznych stacjach kontenerowych lub manualnych pobornikach pyłu. Na terenie województwa funkcjonuje 20 stacji automatycznych mierzących pył zawieszony PM10, które wykorzystywane są do powiadamiania o ryzyku przekroczenia lub przekroczeniu poziomu informowania lub alarmowego dla tej substancji.
Jeżeli istnieje ryzyko przekroczenia poziomów informowania lub alarmowych lub wystąpiły przekroczenia poziomu informowania lub alarmowego powiadomienia przygotowywane są przez pracowników RWMŚ w Katowicach również w dni wolne od pracy, w tym w dni świąteczne. Powiadomienia przygotowywane są w oparciu o wyniki ze stacji pomiarowych i modelowanie matematyczne, co pozwala na objęcie systemem prognoz obszaru całego woj. śląskiego, w tym gminy na terenie których nie ma stacji pomiarowych. System taki działa w całej Polsce.
Przeczytaj także: Rola Inspekcji w ochronie powietrza
Jakość Powietrza w Województwie Śląskim na Przestrzeni Lat
W latach 90-tych XX wieku głównym źródłem zanieczyszczenia powietrza w woj. katowickim, a potem śląskim, była emisja przemysłowa. Najbardziej uciążliwe zakłady przemysłowe emitowały wówczas ponad 200 tys. ton pyłów rocznie. Restrukturyzacja przemysłu oraz wprowadzenie ostrzejszych norm emisyjnych, wynikających z wprowadzania przepisów unijnych, spowodowały bardzo duże inwestycje zmniejszające emisje do powietrza z zakładów produkcyjnych.
Emisja przemysłowa pyłów do powietrza w woj. śląskim systematycznie spadała i od kilku lat jest na poziomie poniżej 10 tys. ton/rok, i praktycznie od wielu lat główną przyczyną złej jakości powietrza jest emisja z indywidualnego ogrzewania budynków mieszkalnych.
Jakość powietrza na terenie województwa śląskiego w 2020 roku była najlepsza w historii pomiarów monitoringowych. W 2011 roku wartość średnioroczna dla pyłu zawieszonego PM10 przekraczała na niektórych stacjach nawet 60 µg/m3.
Bardzo znacząca jest też poprawa w zakresie liczby dni z przekroczeniami normy dobowej dla pyłu zawieszonego PM10 wynoszącej 50 µg/m3. Limit ten zgodnie z przepisami prawa krajowego i unijnego wynosi 35 dni i w 2020 roku dotrzymany był aż na 12 stacjach z 25 stacji wykorzystanych w ocenie, a w poprzednich latach limit ten był zachowany na 2 do 5 stacji.
Jeszcze w 2014 roku liczba dni z przekroczeniami normy dobowej dla pyłu zawieszonego PM10 dochodziła na kilku stacjach do 140, ale od tego czasu systematycznie spada i w 2018 roku wynosiła od 23 do 125 dni, w 2019 roku od 6 do 106 dni, a w 2020 roku od 1 do 75 dni. Również wartości stężeń benzo(a)pirenu w latach 2011-2020 mają generalnie tendencję zniżkową i w stosunku do 2011 roku średnia roczna obniżyła się, nadal jednak występują przekroczenia.
Przeczytaj także: Analiza jakości powietrza w Serocku
Wstępne dane za 2021 rok wskazują, iż pomimo znacznie gorszych warunków atmosferycznych niż w 2020 roku, między innymi znacznie więcej dni z niskimi temperaturami w sezonie grzewczym, jakość powietrza nie powinna być znacznie gorsza od jakości w roku poprzednim 2020 r.
Poprawa jakości powietrza w liczbach
| Rok | Maksymalne stężenie średniodobowe pyłu PM10 (µg/m3) |
|---|---|
| 2017 | 860 |
| 2018 | 453 |
| 2021 | 231 |
Normy Zanieczyszczenia Powietrza po Wejściu do Unii Europejskiej
Po wejściu Polski do Unii Europejskiej przyjęte zostały również normy unijne dla tzw. imisji, czyli zanieczyszczenia powietrza w naszym otoczeniu i od kilkunastu lat stacje pomiarowe jakości powietrza w woj. śląskim, działające w ramach państwowego monitoringu środowiska, badają wszystkie zanieczyszczenia określone w tym zakresie przepisami prawa.
Również zgodne z normami unijnymi są metodyki pomiarowe, w związku tym nasze stacje wyposażone są wyłącznie w mierniki i analizatory jakości powietrza, które są urządzeniami referencyjnymi lub mają testy zgodności do urządzeń referencyjnych. Urządzenia te są w sposób ciągły kontrolowane w zakresie parametrów ich pracy, podlegają systematycznie kalibrowaniu i serwisowaniu, co powoduje, iż uzyskane wyniki są w pełni wiarygodne, i miarodajne do wykonywania ocen jakości powietrza.
Programy Ochrony Powietrza i Uchwały Antysmogowe
Na podstawie rocznych ocen jakości powietrza Sejmik Województwa Śląskiego w 2010 r. uchwalił Programy Ochrony Powietrza (POP). Obecnie obowiązuje „Program ochrony powietrza dla województwa śląskiego” przyjęty przez Sejmik Województwa Śląskiego uchwałą z dnia 22 czerwca 2020 r. Realizacja działań określonych w POP, polegających między innymi na wyeliminowaniu spalania paliw złej jakości i odpadów w indywidualnych paleniskach domowych, rozbudowa i integracja sieci ciepłowniczej, działaniach w zakresie pozyskiwania energii ze źródeł odnawialnych, ograniczenie emisji ze źródeł przemysłowych i komunikacyjnych, powinna przyczynić się do dalszej poprawy jakości powietrza w kolejnych latach.
W dniu 7 kwietnia 2017 roku Sejmik Województwa Śląskiego przyjął tzw. uchwałę antysmogową, w sprawie wprowadzenia na obszarze województwa śląskiego ograniczeń w zakresie eksploatacji instalacji, w których następuje spalanie paliw. Do końca 2021 roku miały być zlikwidowane kotły grzewcze, które w 2017 roku miały powyżej 10 lat od daty produkcji lub nie posiadały tabliczki znamionowej, natomiast najstarsze paleniska węglowe służące do lokalnego ogrzewania pomieszczeń lub przygotowywania posiłków, powinny być zlikwidowane do końca 2022 roku. Sukcesywnie do końca 2027 roku powinny być zlikwidowane wszystkie paleniska węglowe, nie spełniające co najmniej 5 klasy jakości.
Wpływ Likwidacji "Kopciuchów" na Jakość Powietrza
Maksymalne stężenie średniodobowe pyłu PM10 na terenie woj. śląskiego w styczniu 2017 r. dochodziło do niebotycznej wartości 860 µg/m3, najwyższy poziom średniodobowy pyłu w 2018 r. stwierdziliśmy w marcu i wynosił 453µg/m3. Najwyższe stężenie średniodobowe dla pyłu zawieszonego PM10 w 2021 roku było w dniu w dniu 13 grudnia i wynosiło 231 µg/m3, czyli było prawie 4 razy niższe niż w 2017 roku.
Maksymalna wartość średniodobowa pyłu w 2021 roku nie przekroczyła dawnego poziomu alrmowego, obowiązującego w Polsce do października 2019 roku, który wynosił 300 µg/m3. Niestety wciąż jeszcze mamy przekroczone nowe poziomy alertowe czyli poziom informowania wynoszący 100µg/m3 i alarmowy 150 µg/m3, co wskazuje na konieczność prowadzenia dalszych intensywnych działań na rzecz poprawy jakości powietrza.
Rola Zieleni w Poprawie Jakości Powietrza
Zieleń jest niesłychanie ważna dla naszego zdrowia i dobrego samopoczucia, ale panaceum na dalszą poprawę jakości powietrza to przede wszystkim likwidacja starych palenisk węglowych, prace termomodernizacyjne, inwestycje w zieloną energię oraz ograniczanie emisji przemysłowych i z transportu. Województwo śląskie od lat jest jednym z najbardziej zielonych województw w kraju, jednakże drzewa nie powstrzymają rozprzestrzeniania się emitowanych zanieczyszczeń.
Podkreślić w tym miejscu należy, iż od czasu gdy przemysł bardzo znacząco ograniczył emisje zanieczyszczeń pyłowych problem złej jakości powietrza w zakresie pyłu zawieszonego występuje w okresie sezonu grzewczego. Okazuje się, że programy na rzecz poprawy powietrza zaczynają być skuteczne, co cieszy mieszkańców regionu.
Wyniki pomiarów w ramach państwowego monitoringu środowiska jednoznacznie wskazują na skuteczność działań prowadzonych w ramach programów na rzecz poprawy jakości powietrza. Programy te prowadzone są przez Wojewódzkie i Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, jak również gminy województwa śląskiego. Wyjaśniam, że Inspekcja Ochrony Środowiska nie ma, w ramach swoich kompetencji ,finansowania działań w zakresie ochrony środowiska.
Antoni Szlagor, burmistrz Żywca, który do niedawna był najbardziej zanieczyszczonym polskim miastem, poinformował, że w mieście już wymieniono 900 starych pieców , a do 2030 r. Żywiec będzie bez smogu. Zgodnie z Programem Ochrony Powietrza dla województwa śląskiego oraz uchwałą antysmogową, do 2030 roku we wszystkich gminach województwa śląskiego powinniśmy mieć dobrą jakość powietrza praktycznie przez prawie cały rok. Nie można oczywiście wykluczyć, że przy szczególnie niekorzystnych warunkach pogodowych normy mogą być przekroczone, ale sporadycznie.
Czym jest Zanieczyszczenie Powietrza i Skąd się Bierze Smog?
Zanieczyszczenie powietrza to obecność szkodliwych substancji w atmosferze ziemskiej, co może mieć negatywny wpływ na zdrowie ludzi i innych organizmów żywych, a także na całe naturalne środowisko. Pochodzenie słowa smog ma swoje korzenie w dwóch anglojęzycznych słowach: smoke - dym oraz fog - mgła. Wdychanie zanieczyszczonego powietrza może przyczynić się do powstawania alergii, chorób oraz ogólnego pogorszenia funkcjonowania naszego organizmu.
Możemy wymienić dwa rodzaje smogu: smog londyński oraz smog typu Los Angeles. Smog londyński występuje zazwyczaj w sezonie grzewczym (na przełomie października do marca) - wówczas występują największe stężenia szkodliwych pyłów. W jego skład wchodzą również tlenki siarki (IV), tlenki azotu, tlenki węgla, sadza oraz wspomniane już trudno opadające pyły. Za występowanie tego smogu odpowiada inwersja temperatur. Jest to zjawisko atmosferyczne polegające na wzroście temperatury powietrza wraz z wysokością.
Drugim, znanym rodzajem smogu jest smog typu Los Angeles (inaczej tzw. smog fotochemiczny). Występuje on przede wszystkim w miesiącach letnich, w strefach subtropikalnych. W jego skład wchodzą przede wszystkim gazy: tlenki węgla, tlenki azotu i węglowodory.
Skutki Wysokiego Stężenia Pyłów Zawieszonych
Jakie zmiany w organizmie człowieka powoduje długotrwała ekspozycja na zanieczyszczone powietrze?
- Zmiany w obrębie układu oddechowego - kłopoty z oddychaniem, świszczący oddech, zapalenie oskrzeli i płuc, napady kaszlu i astmy itp.
- Problemy z absorpcją tlenu we krwi, powodujące schorzenia układu krwionośnego i centralnego układu nerwowego
- Obniżenie odporności na różnego rodzaju infekcje (system odpornościowy człowieka jest bardzo osłabiony)
- Uszkodzenie między innymi takich narządów wewnętrznych jak nerki, wątroba, nadnercza, ale również i kości
- Problemy związane z płodnością
- Gromadzenie się zanieczyszczeń w ciele może wywołać zmiany nowotworowe.
Przyczyny i Skutki Występowania Wysokiego Stężenia Szkodliwych Gazów
- NO₂ (Dwutlenek azotu): Gaz toksyczny zanieczyszczający powietrze, którego głównym źródłem są emisje z transportu drogowego. Podrażnia oczy, nos i gardło, atakując również układ oddechowy i powodując problemy z oddychaniem, rozedmę płuc i oskrzeli. Mają również niekorzystny wpływ na wątrobę, śledzionę i krew.
- Ozon (O₃): Wysokie stężenia ozonu zagrażają naszemu zdrowiu poprzez podrażnianie błony śluzowej, oczu, powoduje suchy kaszel, a podczas wysiłku fizycznego może wywołać poczucie lęku.
- CO (Tlenek węgla): Silnie toksyczny związek chemiczny, który powstaje w wyniku niecałkowitego spalania paliw kopalnych oraz biopaliw, a rozprowadzany jest przez wiatry i cyrkulację powietrza. Zmniejsza zdolność transportu tlenu przez hemoglobinę w naczyniach krwionośnych, co skutkuje niewystarczającym dotlenieniem naszych organów.
- SO₂ (Dwutlenek siarki): Powszechnie występujący gaz zanieczyszczający powietrze atmosferyczne, emitowany przez zakłady ciepłownicze i przemysłowe. Powoduje problemy z oddychaniem, astmę, przewlekłe zapalenie oskrzeli, choroby układu krążenia oraz bóle głowy.
Co Można Zrobić, aby Poprawić Jakość Powietrza?
- Nie pal śmieci!
- Nie korzystaj z paliw stałych!
- Korzystaj częściej z komunikacji zbiorowej!
- Wymień swoje źródło ciepła w domu na bardziej ekologiczne!
Jak Można się Chronić Przed Smogiem?
Istnieje wiele sposobów na zmniejszenie wpływu zanieczyszczonego powietrza na nasze zdrowie. Każdy nawet minimalnym wysiłkiem może go ograniczyć.
- Sprawdzaj codziennie mapy jakości powietrza, by wiedzieć jak zaplanować swój dzień i aktywność na zewnątrz.
- Pamiętaj, że smog najbardziej szkodliwy wpływ ma na kobiety w ciąży, małe dzieci, osoby starsze i osoby ze schorzeniami układu oddechowego jak np. astmatycy.
- Wspieraj swój organizm witaminami C, E oraz te z grupy B.
- Na okres grzewczy zaopatrz się w sprawdzone maski antysmogowe i dobry oczyszczacz powietrza.
tags: #Szczygiel #jakosc #powietrza #informacje
