Susza: Definicja, Rodzaje i Wpływ na Wilgotność Gleby
- Szczegóły
Przez Polskę oraz inne europejskie kraje przetacza się obecnie fala upałów. Jak wpływa to na rolnictwo i globalne bezpieczeństwo żywnościowe? Jakie będą długoterminowe skutki suszy? Wzrost częstości anomalnych zjawisk pogodowych, w tym również susz, to jedne z największych zagrożeń współczesnego świata.
Rolnictwo jest tym sektorem gospodarki, który dotkliwie odczuwa skutki postępujących zmian klimatu. Problematyka ta jest szczególnie istotna w aspekcie zapewnienia globalnego bezpieczeństwa żywnościowego. W skali naszej planety około 1/5 szkód powodowanych przez zagrożenia naturalne można przypisać suszom, które mają negatywny wpływ nie tylko na rolnictwo i ekosystem, ale również na społeczeństwo i gospodarkę.
Skutki suszy uzależnione są od intensywności i czasu jej trwania oraz mają różny zasięg terytorialny. Występują we wszystkich strefach klimatycznych, zarówno na obszarach o wysokich, jak również niskich sumach opadów atmosferycznych i będą się one nasilać wraz ze zmianami klimatu.
Rodzaje Suszy
Susza oznacza niedobór wody na danym terenie. Wyróżniamy kilka rodzajów suszy:
- SUSZA ATMOSFERYCZNA (meteorologiczna): Jest to pierwszy etap suszy wiązany jest z niedoborem opadów, tj. gdy sumy opadów atmosferycznych są znacznie niższe od normy dla danego obszaru. Często towarzyszy jej wysoka temperatura, która powoduje spadek wilgotności względnej powietrza.
- SUSZA GLEBOWA (rolnicza): Jest to druga faza suszy i bezpośrednią konsekwencją wydłużającej się suszy atmosferycznej. Mamy z nią do czynienia, gdy wilgotność gleby jest niedostateczna do zaspokojenia potrzeb np. roślin i prowadzenia normalnej gospodarki w rolnictwie. Długie okresy bezopadowe powodują wyczerpanie zapasów wody glebowej, łatwo dostępnej dla roślin oraz nasilają erozję wietrzną. Susza rolnicza ogranicza w poważnym stopniu wzrost i rozwój roślin uprawnych, a także dostęp do składników pokarmowych pobieranych przez system korzeniowy roślin. Utrudnia również wykonywanie zabiegów agrotechnicznych. Prowadzi do znacznego spadku plonów i pogorszenia ich jakości, a w skrajnych przypadkach do zamierania roślin.
- SUSZA HYDROLOGICZNA: Oznacza niedobór zasobów wody w rzekach i jeziorach. Jej symptomami są niskie stany wody i przepływy.
- SUSZA HYDROGEOLOGICZNA: To niedobór wody w zasobach podziemnych. Powoduje ona wysychanie źródeł podziemnych, w tym studni. Skutkiem czego są poważne problemy z zaopatrzeniem w wodę, co jest szczególnie widoczne na obszarach, które polegają na ujęciach podziemnych.
Przedłużająca się susza atmosferyczna przyczynia się do degradacji i wysuszenia gleby. Może przekształcić się w suszę glebową (rolniczą). Podczas długotrwałego okresu ujemnego salda bilansu wodnego, tzn. Ciepłe, bezśnieżne zimy nie sprzyjają gromadzeniu się zasobów wody w glebie i powodują jej braki już na początku okresu wegetacji roślin uprawnych. Również upalne i suche okresy letnie zwiększają ryzyko występowania suszy.
Przeczytaj także: Praktyczne wskazówki dotyczące wilgotności paneli
Wpływ Suszy na Rośliny Uprawne
Reakcja na suszę zależy od gatunku roślin, rodzaju gleby oraz regionu geograficznego. Na obszarze Polski susze jesienne i wczesnowiosenne powodują zmniejszenie plonów zbóż ozimych, zaś wiosenne - zbóż jarych. Natomiast susze letnie wpływają ujemnie na plon ziemniaka, a także roślin pastewnych. Wymagania roślin w zakresie warunków wilgotnościowych zmieniają się w okresie wegetacji. W Polsce największe potrzeby wodne zbóż przypadają na okres kwitnienia, ziemniaków - od tworzenia pąków do kwitnienia, kukurydzy - od początku tzw.
Susza zaliczana jest do poważnych stresów abiotycznych, które mogą mieć krytyczny wpływ nie tylko na ekosystemy naturalne naszej planety, ale również na zmianę składu gatunkowego roślin uprawnych i agrofitocenozy. Susza powoduje nie tylko zmniejszenie plonów roślin uprawnych (również nawadnianych), ale również zmianę struktury ich zasiewów. Może przyczynić się także do rozwoju chorób i szkodników roślin w ekosystemach naturalnych i rolniczych (agroekosystemach). Stanowi również poważne zagrożenie dla ekosystemu gleby i różnorodności życia biologicznego w glebie.
Ocieplanie się klimatu może powodować zmianę rozmieszczenia upraw, napływ gatunków inwazyjnych i agrofagów, co w efekcie wpływa na wielkość plonów roślin uprawnych. Zazwyczaj wyższe niż przeciętnie temperatury powietrza wpływają niekorzystnie na przebieg procesów fizjologicznych i powodują obniżenie plonów wielu gatunków roślin uprawnych. Uważa się, że w przypadku ryżu (jednego z podstawowych produktów żywnościowych na świecie) wzrost temperatury powietrza o 1°C powoduje spadek plonów o około 10%.
Susze są coraz intensywniejsze i obejmują znaczne powierzchnie kraju. W ostatnich dwóch dekadach tego rodzaju zdarzenia o dużym znaczeniu gospodarczym zarejestrowano w latach 2000, 2002, 2003, 2006, 2015, 2016, 2018, 2019 i 2020. Tendencja ta wpisuje się w globalny trend występowania anomalnych zjawisk meteorologicznych, wywoływanych przez czynniki naturalne i antropogeniczne.
Oprócz ocieplania się klimatu związanego z rosnącą emisją gazów cieplarnianych, na intensyfikację susz w Polsce w XXI wieku wpływ miał wzrost częstości napływu ciepłych mas powietrza z niższych szerokości geograficznych oraz mniejszy niż wcześniej udział chmur niskich, skutkujący większym dopływem energii promieniowania słonecznego do powierzchni ziemi. Na to nakłada się również zmiana w strukturze opadów atmosferycznych w ciepłej połowie roku - o ile sumy miesięczne opadów nie zmieniły się, to opad deszczu występuje rzadziej, ale ma często charakter ulewny.
Przeczytaj także: Oczyszczalnia ścieków w Gminie Skała - rozbudowa
Monitoring Suszy Rolniczej
Deficyt wody w glebie narasta powoli, a następstwa tego zjawiska uwidaczniają się w dłuższym okresie. Susza jest mniej zauważalna i rozciąga się na większe obszary niż w przypadku innych anomalnych zjawisk pogodowych. Istotne jest więc funkcjonowanie w danym kraju systemu monitoringu suszy rolniczej, którego celem jest przekazywanie informacji na temat aktualnego zróżnicowania przestrzennego wilgotności gleby, prognozowania plonów poszczególnych roślin uprawnych oraz wskazania obszarów, na których występują straty w uprawach spowodowane suszą.
Monitorowaniem suszy glebowej zajmuje się Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa - Państwowy Instytut Badawczy. IMGW-PIB na bieżąco prowadzi monitoring suszy hydrologicznej, publikując najnowsze informacje na stronie stopsuszy.imgw.pl.
System Monitoringu Suszy Rolniczej określa warunki meteorologiczne powodujące suszę za pomocą klimatycznego bilansu wodnego (KBW). Warunki meteorologiczne powodujące suszę są określane za pomocą KBW. Opad atmosferyczny jest podstawowym elementem mierzonym na stacjach meteorologicznych. Mapa opadu wykonywana jest na podstawie danych z ponad 1000 stacji i posterunków meteorologicznych. W celu zwiększenia dokładności określania pola opadu włączane są do Systemu informacje pochodzące z naziemnych radarów meteorologicznych.
Centrum Teledetekcji Instytutu Geodezji i Kartografii opracowało system monitorowania warunków wzrostu roślin uprawnych, który określa ich kondycję za pomocą wskaźnika DISS. DISS, czyli wskaźnik satelitarnej identyfikacji suszy rolniczej (ang. Drought Identification Satellite System), jest funkcją temperaturowego wskaźnika kondycji roślin (TCI - Temperature Condition Index) oraz wskaźnika meteorologicznego charakteryzującego warunki klimatyczne na obszarze Polski (HTC - Hydrothermal Coefficient).
Na podstawie informacji opublikowanej przez IUNG-PIB, od 21 maja do 20 lipca 2023 r. średnia wartość Klimatycznego Bilansu Wodnego (KBW), na podstawie którego dokonywana jest ocena stanu zagrożenia suszą, była ujemna. Wynosiła -178 mm i uległa zmniejszeniu o 18 mm w stosunku do poprzedniego okresu, tj. Deficyt wody dla roślin uprawnych zwiększył się i występował w całym kraju. Tym samym w ww. Niemniej jednak największy deficyt wody, tj. Bardzo duży niedobór wody, tj. od -210 do -239 mm notowano na Pojezierzu Pomorskim, Żuławach, w zachodniej części Pojezierza Wielkopolskiego oraz w zachodniej i południowej części Niziny Mazowieckiej. Natomiast na wschód od ww.
Przeczytaj także: Wybór oczyszczacza powietrza: kluczowe parametry
Przeciwdziałanie Suszy
W obliczu rosnącego zagrożenia suszą niezbędne i kluczowe jest szybkie i kompleksowe działanie. Powiązania, jakie występują między etapami, mogą nauczyć nas wielu rzeczy. Stąd też niezbędny jest nacisk na zrozumienie i rozpoznawanie kolejnych faz suszy.
Priorytetem jest retencja wody deszczowej, czyli gromadzenie jej w miejscu opadu. Możemy stosować różne rozwiązania - od stosunkowo prostych, odpowiednich dla indywidualnych konsumentów (beczki pod rynną, stągwie, nie koszenie trawników, prysznic zamiast kąpieli w wannie), po rozbudowaną zielono-błękitną infrastrukturę, na którą składają się elementy zieleni (parki, kwietne łąki, skwery) oraz wody powierzchniowe (cieki, stawy, zbiorniki wodne) i zbiorniki podziemne na wody opadowe. Ale przede wszystkim powinna zmienić się świadomość ludzi - woda to dobro, które na niektórych terenach może się skończyć, również w Polsce.
W okresach intensywnej suszy niskie koszenie trawnika prowadzi do nadmiernego pylenia z odsłoniętej powierzchni. Zbyt nisko przycięta nie rozkrzewia się, lecz zaczyna zasychać. W takich warunkach należałoby ograniczyć koszenie trawników do miejsc, gdzie jest to konieczne, np. ze względów bezpieczeństwa. Nawet w bardziej sprzyjających wegetacji warunkach, dobrym rozwiązaniem jest ustawianie kosiarek na możliwie najwyższy poziom. Jest jeszcze jedno rozwiązanie. Zamiana trawnika na kwietną łąkę, która doskonale wiąże wilgoć w glebie, filtrując wodę opadową.
Coraz częściej długie okresy bezdeszczowe są rozdzielone krótkotrwałymi i intensywnymi opadami deszczu o lokalnym charakterze. To, w zestawieniu z postępującą antropopresją, w szczególności w postaci wzrostu powierzchni uszczelnionych, powoduje wzrost zagrożenie powodziami błyskawicznymi. To szczególny typ powodzi opadowej (z ang. flash flood) o lokalnym zasięgu, bardzo szybkim przebiegu i krótkim czasie trwania - zwykle mniej niż 6 godzin - wywołanej opadami deszczu o dużej wydajności (związanymi zazwyczaj ze zjawiskami konwekcyjnymi, burzowymi).
Rola Potasu w Łagodzeniu Skutków Suszy
Istotną rolę w łagodzeniu skutków suszy w plonach roślin odgrywa nawożenie potasem. Dlatego też warto zadbać o właściwe zaopatrzenie roślin w ten składnik pokarmowy. Potas jest najszybciej pobieranym pierwiastkiem po azocie, zwłaszcza przez młode rośliny, w których występuje szybki przyrost tkanki twórczej korzeni i łodyg. Zawartość potasu może u nich dochodzić nawet do kilku procent suchej masy, natomiast ilości pobieranego pierwiastka mogą znacznie przewyższać potrzeby pokarmowe roślin.
Ochronne działanie potasu w łagodzeniu skutków suszy związane jest z faktem, że pierwiastek ten bierze udział w regulacji bilansu wodnego roślin, przyczyniając się do lepszego wykorzystania zasobów wody glebowej. Szacuje się, że w warunkach deficyt wody pozytywny wpływ potasu na gospodarkę wodną roślin może przyczynić się do zwiększenia plonu nawet o 20 - 30%. Potas uczestniczy także w procesie otwierania i zamykania aparatów szparkowych, dzięki temu zapobiega zbyt dużemu wyparowywaniu wody z rośliny, zwłaszcza podczas upalnych dni. Daje to możliwość lepszego wykorzystania pobranej przez roślinę wody, co zwiększa jej możliwości do przetrwania okresów suszy.
Optymalne zaopatrzenie roślin w potas skutkuje również rozwojem dłuższego systemu korzeniowego, zwiększając możliwości roślin do pobierania wody z głębszych warstw gleby. Poza tym potas odgrywa istotną rolę w zwiększaniu wytwarzania przez roślinę grubszych błon komórkowych, które minimalizują ryzyko porażenia przez choroby. Dodatkowo odpowiednia zawartość potasu w roślinach istotnie zwiększa odporność zbóż na wylegnie oraz warunkuje przemiany azotu i bierze udział w syntezie białka.
tags: #skala #suszy #wilgotnosc #gleby #definicja
