Raport UNESCO alarmuje: Kryzys wodny zagraża dobrobytowi i pokojowi na świecie
- Szczegóły
Kryzys wodny zagraża dobrobytowi i pokojowi w społecznościach i krajach na całym świecie. Tak wynika z dorocznego raportu UNESCO z okazji Światowego Dnia Wody, który przypada 22 marca. Tematem najnowszego dokumentu, zatytułowanego „Water for Prosperity and Peace”, jest analiza współzależności między wodą, dobrobytem i pokojem.
Raport zostanie zaprezentowany w trakcie konferencji organizowanej przez Instytut Geofizyki PAN i Komitet Gospodarki Wodnej PAN, która odbędzie się 22 marca w Pałacu Staszica w Warszawie. Z kolei „Woda dla pokoju” to hasło tegorocznego Światowego Dnia Wody.
Tematem najnowszego dokumentu, zatytułowanego „Water for Prosperity and Peace(1)”, jest analiza współzależności między wodą, dobrobytem i pokojem. Z raportu wynika, że w 2022 r. 2,2 miliarda osób żyło bez dostępu do bezpiecznie zarządzanej wody pitnej, a 3,5 miliarda ludzi nie miało dostępu do odpowiednich usług sanitarnych.
Globalny niedobór wody
Co więcej, około połowa populacji świata doświadcza poważnego niedoboru wody przynajmniej przez część roku, a jedna czwarta cierpi z powodu „ekstremalnie wysokiego” poziomu stresu wodnego, zużywając ponad 80 proc. swojego rocznego odnawialnego zapasu słodkiej wody. (Pojęcie „stres wodny” opisuje sytuacje, w których zasoby wodne są niewystarczające lub gdy jakość wody nie spełnia podstawowych wymagań ludzi i środowiska.)
Woda jako podstawa dobrobytu
W raporcie podkreślono, że woda stanowi podstawę dobrobytu wpływając na zdrowie, edukację, zatrudnienie, bezpieczeństwo żywnościowe i energetyczne oraz ekosystemy podtrzymujące życie. „To właśnie dzięki tym korzyściom woda prowadzi do dobrobytu, a sprawiedliwy podział tych korzyści promuje pokój” - czytamy.
Przeczytaj także: Zagospodarowanie Osadów w Elblągu
Przypomniano też, że kryzysy związane z wodą są ściśle powiązane z wieloma globalnymi wyzwaniami, takimi jak m.in. konflikty zbrojne, pandemie, globalne ocieplenie, hiperinflacja, masowe migracje. „W niemal wszystkich przypadkach najbardziej dotkliwe konsekwencje ponoszą najuboższe i najbardziej narażone grupy społeczne” - wskazano.
Przyczyny zanieczyszczenia wody
Jak podano, główną przyczyną zanieczyszczenia wody na całym świecie pozostaje rolnictwo. „W krajach o niższych dochodach, gdzie ponad 90 proc. ścieków jest odprowadzanych bezpośrednio do środowiska, bez żadnego oczyszczania, każdego dnia ponad 1000 dzieci poniżej piątego roku życia umiera z powodu chorób spowodowanych zanieczyszczoną wodą pitną” - czytamy.
Raport wyjaśnia również złożone związki między wodą a konfliktami zbrojnymi, wskazując, że woda najczęściej była narzędziem, celem lub „ofiarą” działań wojennych, ale rzadko bezpośrednią przyczyną wojen.
Podkreślono też, że współpraca w zarządzaniu transgranicznymi rzekami, jeziorami i wodami podziemnymi może dawać korzyści np. w dzieleniu się kosztami, co z kolei przyczynia się do pokoju i dobrobytu na poziomie lokalnym, narodowym, regionalnym i globalnym.
Sztuczna inteligencja a infrastruktura wodna
Raport zwraca uwagę, że wraz z rosnącym dobrobytem zwiększa się dostęp do technologii, co wiąże się z korzyściami, ale też z zagrożeniami. Z jednej strony sztuczna inteligencja (AI) ma potencjał, aby pomóc w zwiększeniu wydajności systemów zaopatrzenia w wodę i urządzeń sanitarnych; jednak z drugiej - konieczne jest opracowywanie nowych planów bezpieczeństwa, aby chronić krytyczną infrastrukturę wodną przed ewentualnymi cyberatakami.
Przeczytaj także: Szczegółowy raport o wodzie pitnej w Łódzkiem
Przypomniano, że sztuczna inteligencja i powiązane z nią technologie wymagają dużych ilości wody do chłodzenia systemów komputerowych, nie wspominając o (często wodochłonnej) energii niezbędnej do samego zasilania sprzętu. Co ciekawe, oszacowano, że aby odpowiedzieć na 20-100 zapytań AI, potrzeba jednego litra wody.
Dostęp do wody a wzrost gospodarczy
Zaznaczono też, że dostępność wody od dawna jest uznawana za czynnik napędzający wzrost gospodarczy oraz że około 80 proc. osób skrajnie ubogich żyje na obszarach wiejskich, a ich źródła utrzymania i bezpieczeństwo żywnościowe opierają się na zależnym od wody rolnictwie.
Raport przewiduje również, że zmiany klimatu zwiększą częstotliwość i intensywność susz i powodzi i że we wszystkich regionach wystąpią nieodwracalne szkody w ekosystemach słodkowodnych, zaś najpoważniejsze skutki będą odczuwalne w krajach najsłabiej rozwiniętych, na małych wyspach i w Arktyce i szczególnie dotkną społeczności tubylcze, drobnych producentów żywności i gospodarstwa domowe o niskich dochodach.
Alarmujące wezwanie do działania
Publikacja ma stanowić nie tylko alarmujące wezwanie do działania w obliczu globalnych wyzwań związanych z wodą, ale również dawać nadzieję na przyszłość, w której zrównoważone zarządzanie wodą może stanowić podstawę dobrobytu i narzędzie do budowania pokoju, szczególnie w kontekście transgranicznym.
Konferencja Instytutu Geofizyki PAN i Komitetu Gospodarki Wodnej PAN
Raport zostanie zaprezentowany w trakcie konferencji organizowanej przez Instytut Geofizyki PAN i Komitet Gospodarki Wodnej PAN, która odbędzie się 22 marca w Pałacu Staszica w Warszawie. W programie zaplanowano również wystąpienia na temat: wody w przemyśle i energetyce, wybranych zagadnień gospodarki wodnej w krajach Beneluxu oraz analizy zależności między zasobami wodnymi, geopolityką i rozwojem gospodarczym na Bliskim Wschodzie.
Przeczytaj także: Wyniki oceny powietrza w województwie
Raport na temat Wody na Świecie
Raport na temat Wody na Świecie - koordynowany przez Program UNESCO Oceny Zasobów Wodnych (UNESCO World Water Assessment Programme), a firmowany przez UN Water, czyli agendę ONZ do spraw wody - jest prezentowany co roku 22 marca.
Dokument opiera się na danych dostarczanych przez kraje członkowskie. Zbiera aktualną wiedzę na temat stanu i sposobów gospodarowania zasobami wody, a także na temat dostępu do urządzeń sanitarnych na świecie. Zawiera też przykłady dobrych praktyk oraz sposobów rozwiązywania problemów związanych z wodą w skali lokalnej i regionalnej.
Deficyt wody na świecie będzie narastał, a w przyszłości pojawi się również i tam, gdzie dziś jej zasoby są nadal obfite, jak na przykład w Afryce Środkowej, Azji Wschodniej i części Ameryki Południowej. Taką prognozę prezentuje Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ) w najnowszym wydaniu światowego raportu o rozwoju zaopatrzenia w wodę pitną (United Nations World Water Development Report, WWDR).
Według ONZ dwa miliardy ludzi nie mają dziś dostępu do bezpiecznej wody pitnej, a 3,6 miliarda nie ma dostępu do bezpiecznych urządzeń sanitarnych. Według raportu, w ciągu ostatnich 40 lat globalne spożycie wody rosło o około jeden procent rocznie. Oczekuje się, że do 2050 roku będzie rosło w podobnym tempie. Do tego dochodzą problemy z jakością wody ze względu na podwyższone zanieczyszczenie zasobów wody pitnej.
Raport podkreśla znaczenie współpracy i partnerstwa między różnymi podmiotami działającymi na polu gospodarki wodnej, od szczebla miejskiego po międzynarodowy. Raport ma być podstawą dyskusji na światowej konferencji ONZ o wodzie, która od środy (22.03.2023) do piątku obraduje w Nowym Jorku. Jest ona poświęcona realizacji celu zrównoważonego rozwoju Agendy 2030 dotyczącego prawa człowieka na dostęp do wody i urządzeń sanitarnych. 22 marca to Światowy Dzień Wody. Narody Zjednoczone wprowadziły go w 1993 roku.
Zasoby wodne Ziemi
Ziemia jest planetą oceaniczną, a jej zasoby wodne wynoszą około 1386 mld km3, w tym 1338 mld km3 to wody oceaniczne (Tabela 2). Zdecydowana większość wód jest właściwie niedostępna (w postaci lodowca, zasolona, występuje w stałej pokrywie śnieżnej, na małych głębokościach oraz jest zanieczyszczona)2.
Tabela 2. Zasoby wodne świata
| Część hydrosfery | Objętość (km3) | Procent całkowitych zasobów wodnych | Procent zasobów wody słodkiej |
|---|---|---|---|
| Oceany | 1 338 000 000 | 96,5 | - |
| Lodowce i trwała pokrywa śnieżna | 24 364 100 | 1,72 | 69,6 |
| Woda podziemna: | 23 400 000 | 1,69 | 30,1 |
| - słodka | 10 530 000 | 0,76 | - |
| - słona | 12 870 000 | 0,93 | - |
| Woda w jeziorach: | 176 400 | 0,013 | 0,26 |
| - słodka | 91 000 | 0,007 | - |
| - słona | 85 400 | 0,006 | - |
| Woda glebowa | 6 500 | 0,0012 | 0,05 |
| Woda w atmosferze | 12 900 | 0,001 | 0,04 |
| Obszary podmokłe | 11 470 | 0,0008 | 0,03 |
| Rzeki | 2120 | 0,0002 | 0,006 |
| Woda biologiczna | 1120 | 0,0001 | 0,003 |
| Łącznie - woda słodka | 35 029 210 | 2,51 | 100 |
| Łącznie - woda | 1 385 984 610 | 100 | - |
Wpływ warunków atmosferycznych na rezerwy wodne
Warunki atmosferyczne i zasoby wodne są ze sobą ściśle związane, i każda dysharmonia jednego z systemu determinuje reakcję w drugim. Jeszcze niedawno zakłócenia światowego rozkładu przenoszenia wody i powietrza, wywołane działaniami człowieka były mało odczuwalne ze względu na znacznie mniejszą liczbę ludności świata, a co za tym idzie - niższy poziom antropopresji. Obecnie jednak znacząco zakłóca ona naturalny rozkład wody i energii w ujęciu kompleksowym.
Jedną z dalekosiężnych konsekwencji eksploatacji surowców naturalnych przez człowieka jest globalne ocieplenie. Wpływa ono bezpośrednio na obieg wody w przyrodzie, z kolei rosnące stężenie gazów szklarniowych powoduje wzrost temperatury, wskutek czego dochodzi do wyższego parowania i opadów.
Zmienia się również rozkład sezonowy procesów hydrologicznych, co ma niebagatelny wpływ na proces przepływu rzecznego i jego zmienność. Konsekwencjami zmian klimatycznych jest więc szybko rosnąca ilość występowania intensywnych ekstremalnych zjawisk hydrologicznych.
Coraz częściej rośnie też liczba dni bez opadów, a susze trwają zazwyczaj znacznie dłużej niż powodzie, i występują regionalnie. Głównymi przyczynami powstawania susz są niekorzystne dla bilansu wodnego zakłócenia procesów hydrologicznych i meteorologicznych oraz zmiany strukturalne szaty roślinnej i pokrywy glebowej. Negatywne skutki susz można podzielić na trzy grupy: ekonomiczne, społeczne i środowiskowe.
Według prognoz klimatycznych, należy się spodziewać w przyszłości wydłużenia okresów suchych (bez opadów lub z opadami znacznie poniżej wartości średnich), oraz okresów suchych i jednocześnie gorących, co ze względu na spotęgowane parowanie tylko przyspieszy wystąpienie stresu wodnego. W niedalekiej przyszłości deficyty wodne występować będą na coraz większych obszarach i będą bardziej intensywne. Globalna powierzchnia regionów objętych silną suszą może ulec zwiększeniu aż 30-krotnie do końca XXI wieku.
Z kolei kurczenie się lodowców i pokrywy śnieżnej pogłębi problemy zaopatrzenia w wodę mieszkańców wielkich obszarów oraz zahamowanie produkcji energii wodnej w rozwijających się państwach Azji i Ameryki Południowej, gdzie wody rzeczne pochodzą z topniejących lodów i śniegów.
Główne przyczyny deficytu wodnego na świecie
Głównymi przyczynami deficytu wodnego na świecie będą zatem w przyszłości:
- globalne ocieplenie (spowodowane emisją dwutlenku węgla i innych gazów cieplarnianych),
- wzrost światowego zużycia wody pod potrzeby przemysłu (szczególnie w krajach rozwiniętych)
- rabunkowa gospodarka leśna powodująca zachwianie ekologicznej równowagi,
- redukcja w XX wieku o 50% obszaru terenów podmokłych na świecie, wskutek świadomego działania człowieka,
- zanieczyszczenia (codziennie do światowych zasobów wody trafia około 2 mln ton odpadów),
- klęski żywiołowe (około 74% klęsk żywiołowych w latach 2001-2018 miało związek z wodą. Były to zarówno susze, jak i powodzie. Częstotliwość i intensywność tych zjawisk będzie niestety wzrastać, wraz z nieuchronnymi zmianami klimatu na ziemi),
- podnoszący się poziom mórz powodujący zasolenie wód słodkich, co zagraża zasobom wodnym, wykorzystywanym przez miliony ludzi,
- rolnictwo (przypada na nie aż 70% światowego zużycia wody).
tags: #raport #unesco #woda #pitna #Polska
