Przydomowa Oczyszczalnia Ścieków: Wyniki Badań i Obowiązujące Normy w Polsce

Szczegóły: Opublikowano: 21. March 2026

Wraz z rozwojem przemysłowym i wzrostem aglomeracji miejskich, ilość ścieków odprowadzanych do gruntu i cieków wodnych stale rośnie. Stwarza to poważne zagrożenia dla zdrowia publicznego i środowiska naturalnego. W związku z tym, istotne jest stosowanie efektywnych metod oczyszczania ścieków, zwłaszcza w gospodarstwach domowych, gdzie przydomowe oczyszczalnie ścieków (POŚ) stają się coraz popularniejszym rozwiązaniem.

Normy i Certyfikacja Przydomowych Oczyszczalni Ścieków

Przydomowe oczyszczalnie ścieków spełniają ustawową definicję wyrobu budowlanego, toteż podlegają według ustawy o wyrobach budowlanych ocenie zgodności i obowiązkowi wstępnego badania typu, które powinno wykonać laboratorium notyfikowane przez UE według normy zharmonizowanej.

Norma PN-EN 12566 określa wymagania dotyczące oceny zgodności oczyszczalni ścieków do 50 osób (oczyszczalni przydomowych), warunkującej dopuszczenie do obrotu. Norma ta została opublikowana jako obwieszczenie Prezesa PKN z dnia 2 sierpnia 2007 Monitor Polski nr 55 poz 625 pozycja 24 na stronie 2070. Certyfikat zgodny z normą PN-EN 12566 jest dowodem na wykonanie testów rzeczywistego oczyszczania ścieków, dlatego też powinien być uwzględniany w wymogach przetargów gminnych. Ma ona także fundamentalne znaczenie pod względem stosowania przepisów o ochronie środowiska.

Ocena zgodności przydomowych oczyszczalni ścieków podlega systemowi zgodności 3.

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie sposobów deklarowania zgodności wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym [7]. Zgodnie z tym rozporządzeniem urządzenia do oczyszczania ścieków w miejscu ich wytwarzania (oczyszczalnie domowe), wymagają zastosowania minimum trzeciego systemu oceny zgodności, a więc z udziałem jednostki notyfikowanej (znak CE). Taki system daje gwarancję obiektywności badań i pewność, że wyrób ze znakiem zgodności CE spełnia deklarowane wartości. Zakres badań typu jest uzależniony od końcowego przeznaczenia wyrobu, które określa producent, i może ograniczać się tylko do takich badań, które mają wpływ na zamierzone zastosowania.

Przeczytaj także: Oczyszczalnia oksydacyjna: zasady działania

Urządzenia posiadające znak CE są dopuszczone do obrotu i mogą być sprzedawane na terenie całej Unii Europejskiej.

W Polsce certyfikacją i wykonaniem wstępnych badań typu przydomowych oczyszczalni ścieków zajmuje się tylko jeden ośrodek - Instytut Techniki Budowlanej.

Uzyskanie zgodności ze zharmonozowaną normą PN-EN 12566-3+A2:2013-10 (Małe oczyszczalnie ścieków dla obliczeniowej liczby mieszkańców (OLM) do 50. Część 3: Kontenerowe i/lub montowane na miejscu przydomowe oczyszczalnie ścieków) jest procesem skomplikowanym, wymagającym badań przez notyfikowane laboratorium.

Badania obejmują szereg parametrów, tj. skuteczność oczyszczania, zużycie energii, wodoszczelność, wytrzymałość konstrukcji, reakcje na ogień, uwalnianie szkodliwych substancji, trwałość. Z każdego z tych badań powstaje szczegółowy raport. Najdłużej trwa badanie skuteczności oczyszczania. Według zapisów normy próbki ścieków do analizy fizyko-chemicznych powinny być pobierane na dopływie i odpływie do oczyszczalni, a całkowity okres badań wynosi 38 tygodni. Do okresu trwania badań nie zalicza się okresu rozruchu oczyszczalni.

Należy nadmienić, iż norma EN 12566-3 nie określa wymagań dot. poziomu redukcji zanieczyszczeń. Określają je dodatkowe uregulowania krajowe, w Polsce załącznik nr 2 do - rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 18 listopada 2014 r.

Przeczytaj także: Eco 3000l: cena, opinie, montaż

Co 5 lat producent powinien złożyć jednostce notyfikowanej wniosek o przeprowadzenie przeglądu ważności certyfikatu badania typu WE. Jednostka notyfikowana odnawia certyfikat badania typu WE na kolejne 5 lat, jeżeli stwierdzi jego ważność, uwzględniając aktualny stan wiedzy technicznej.

Wymagane Dokumenty

Wypełniając niezbędne formularze, należy załączyć:

Rysunki techniczne
Dokumentacja techniczna zbiornika
Instrukcja montażu i eksploatacji
Ewentualnie kopia tablicy oznakowania

Próbką jest zbiornik lub wycinek zbiornika (różnie), najważniejsza jest informacja dotycząca materiału, z jakiego jest zbiornik, wymiary (dlatego niezbędne są rysunki/zdjęcia (generalnie dokumentacja techniczna oraz wypełniony załącznik w excelu i aplikacja).

Realizacja Badań

Ocena i rejestracja wniosku o badania na zgodności z normą produktową.
Wyznaczenie terminu przeprowadzenia badania.

Przepisy Prawne Dotyczące Oczyszczalni Ścieków

Na związane z biologicznymi oczyszczalniami ścieków przepisy warto zwracać uwagę na różnych etapach: podczas budowy i montażu urządzenia, standardowej eksploatacji, a także prac serwisowych.

Inaczej niż w przypadku przydomowych oczyszczalni ścieków, budowa dużych oczyszczalni biologicznych wymaga uzyskania pozwolenia na budowę. Dotyczy to urządzeń o wydajności powyżej 7,5 m3 na dobę i pojemności większej niż 10 m3.

Przeczytaj także: Oczyszczalnia ścieków krok po kroku

Przydomowe oczyszczalnie ścieków muszą spełniać wymagania dotyczące efektywności oczyszczania, określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 12 lipca 2019 r. w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego oraz warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu do wód lub do ziemi ścieków, a także przy odprowadzaniu wód opadowych lub roztopowych do wód lub do urządzeń wodnych (Dz. U. z 2019 r. poz.1311).

Można w nim znaleźć aktualnie obowiązujące przepisy dotyczące jakości ścieków oraz poziomu redukcji zanieczyszczeń w oczyszczonych ściekach bytowych.

Nowe regulacje prawne odnośnie odprowadzania do wody i gruntu substancji szkodliwych (Rozporządzenie Ministra Środowiska a dnia 18.11.2014) podwyższa wymogi jakości ścieków po oczyszczeniu.

Na obszarach aglomeracji w rozumieniu Krajowego programu oczyszczalnia ścieków komunalnych (KPOŚK) ścieki z oczyszczalni przydomowych po oczyszczeniu muszą mieć takie same parametry jak te oczyszczone w oczyszczalniach komunalnych dla liczby RLM określonej dla danej wielkości aglomeracji.

Ponadto zgodnie z art. 36 ustawy Prawo wodne (Dz.U. nr 115, poz. 1229) właściciel - bez pozwolenia wodnoprawnego (tzn. z mocy prawa) - może odprowadzać do 5m 3 ścieków, ale pochodzących tylko z własnego gospodarstwa domowego oraz rolnego, na grunt będący jego własności.

W sytuacji, gdy oczyszczone ścieki wprowadzamy do gruntu, do wód lub do urządzeń niestanowiących naszej własności, musimy uzyskać pozwolenie wodnoprawne niezależnie od przepustowości oczyszczalni (ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne, Dz.U. z 2022 poz. 1568).

Budowa przydomowej oczyszczalni ścieków o przepustowości do 7,5 m3 na dobę nie wymaga pozwolenia na budowę, natomiast wymaga zgłoszenia robót budowlanych we właściwym dla miejsca inwestycji Starostwie Powiatowym (ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, Dz.U. z 2021 r. poz. 2351 z późn. zm.).

Tekst normy PN-EN 12566-3+A2:2013-10 jest napisany trudnym, technicznym językiem, do tego jest dostępny jedynie w języku angielskim, co również sprzyja wielu nadużyciom. Zdarza się, że firmy przystępując do przetargu deklarują, iż dany produkt spełnia wymagania dot. skuteczności oczyszczania, co w rzeczywistości często nie jest prawdą.

Badanie Jakości Oczyszczonych Ścieków

W przypadku oczyszczalni komunalnych/lokalnych wymagany jest ciągły monitoring parametrów ścieku oczyszczonego. W przypadku przydomowych oczyszczalni ścieków sytuacja jest odmienna. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, indywidualni użytkownicy nie mają prawnego obowiązku przeprowadzania badań jakości ścieku oczyszczonego w przydomowej instalacji. Wyjątkiem są inwestycje współfinansowane z funduszy europejskich, NFOŚiG lub WFOŚiGW. Tu standardy są zazwyczaj wyższe. Często obligatoryjne są badania parametrów ścieku oczyszczonego (wykonywane przez laboratorium akredytowane raz w roku) przez okres co najmniej 5 lat. W innych krajach europejskich badanie próbek ścieku oczyszczonego jest regulowanym prawem obowiązkiem właściciela przydomowej oczyszczalni ścieków.

Trzeba przy tym podkreślić, że ciężar określenia jakości stopnia oczyszczania ścieków bierze na siebie laboratorium notyfikowane, które ma za zadanie badanie określonego typoszeregu oczyszczalni.

W Polsce wymogi dotyczące warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego zawarte są w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 24 lipca 2006 r. dopuszczalne wartości wskaźników zanieczyszczeń. Jednocześnie rozporządzenie (na podstawie Dz. U. z 2005 r.Nr 239, poz. 2019 i Nr 267, poz. 2255) określa umożliwienie pobierania próbek ścieków oczyszczonych.

W praktyce oznacza to, że organ, który żąda przeprowadzenia badań, musi mieć przesłanki merytoryczne ku temu, że dana oczyszczalnia zagraża środowisku, a swoją decyzję uargumentować m...

Niezależnie od statusu prawnego oczyszczalni ścieków, która nie jest urządzeniem wodnym w rozumieniu Ustawy z 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (DzU z 2012 r., poz. 145; dalej Prawo wodne), lecz zespołem urządzeń i obiektó...

Wybór Odpowiedniej Oczyszczalni

Mnogość urządzeń i producentów na rynku przydomowych oczyszczalni ścieków może powodować trudność w podjęciu decyzji. Na rynku funkcjonuje wiele firm oferujących urządzenia będące składowymi systemu przydomowych oczyszczalni ścieków. W zasadzie w ciągu ostatnich 10 lat nastąpił duży skok technologiczny w tym segmencie rynku. Na co należy więc w pierwszej kolejności zwrócić uwagę przy wyborze urządzenia?

Jednak niestety skala montowanych przez firmy instalacyjne przydomowych oczyszczalni ścieków, niemających dopuszczenia do zastosowania w budownictwie lub niespełniających obowiązujących przepisów, jest duża. Głównie w obszarze inwestycji zlecanych przez indywidulanych inwestorów. Jednak w przypadku inwestycji gminnych dotyczących przydomowych oczyszczalni ścieków, a korzystających z dofinansowania np. ze środków unijnych, inwestor (gmina) powinien być szczególnie czujny i mieć świadomość obowiązywania normy PN-EN 12566-3+A2:2013-10.

Na co jeszcze należy zwrócić uwagę? Na pewno nie tylko na cenę, ale i na takie aspekty, jak energochłonność, trwałość, harmonogram serwisowania. Warto dokładnie przeanalizować parametry, które określa producent w instrukcji obsługi pod kątem swojej indywidualnej sytuacji. Urządzenie musi być dopasowane do warunków wodno-gruntowych działki, liczby mieszkańców i do przewidywanego dziennego zużycia wody w gospodarstwie domowym.

Instalator powinien zadać szereg pytań (m.in. o styl życia domowników), jaka jest głębokość wyjścia kanalizacji z budynku (bo im głębiej wychodzi kanalizacja, tym głębiej trzeba będzie posadowić zbiornik oczyszczalni, który musi mieć odpowiednio wytrzymałą konstrukcję) i na tej podstawie zaproponować optymalne rozwiązanie.

Z mojej wieloletniej praktyki wynika, iż to samo urządzenie, pracujące w innym gospodarstwie domowym, z powodu różnic w składzie ścieków surowych, będzie osiągało różny efekt ekologiczny.

Modernizacja Szamba na Oczyszczalnię Biologiczną

Wdrażanie nowoczesnych metod zarządzania odpadami stałymi i ściekami jest kluczowym czynnikiem zrównoważonego rozwoju. W tym kontekście, koncepcja przekształcenia tradycyjnych szamb w przydomowe oczyszczalnie biologiczne prezentuje się jako atrakcyjna alternatywa. Jednakże, realizacja takiego przedsięwzięcia wymaga znaczących inwestycji finansowych, porównywalnych z kosztami instalacji nowej przydomowej oczyszczalni ścieków.

Techniczne i Ekologiczne Ograniczenia Przekształcania Szamba

Modernizacja istniejących szamb na systemy oczyszczania biologicznego napotyka na liczne przeszkody, od technicznych ograniczeń po rygorystyczne wymogi prawne i ekologiczne. Poniżej przedstawiono główne czynniki do rozważenia:

Szczelność i trwałość: Betonowe szamba mogą z czasem tracić na szczelności, co negatywnie odbija się na efektywności biologicznego procesu oczyszczania. Modernizacja takich systemów niesie ryzyko niewystarczającej szczelności, co może uniemożliwić prawidłowe działanie zmodernizowanego systemu.
Zgodność normatywna: Biologiczne oczyszczalnie ścieków muszą spełniać określone standardy, w tym wymagania normy EN 12566-3 (PN-EN 12566-3+A2:2013). Istniejące szamba często nie spełniają tych kryteriów, co stawia pod wątpliwość legalność i efektywność takich modernizacji.

Aby system oczyszczania był zgodny z dyrektywami UE, musi zostać poddany testom i otrzymać certyfikat zgodności. Zgodnie z interpretacją Ministerstwa Infrastruktury (odpowiedź na petycję Ekodren z dnia 12.04.2024) niedopuszczalne jest użytkowanie tzw. oczyszczalni drenażowych, które nie zapewniają wymaganego stopnia oczyszczania oraz ze względu na ich budowę uniemożliwiającą pobieranie i badanie próbek ścieków. Prawo wodne nie dopuszcza wprowadzania oczyszczonych ścieków do atmosfery. Przepisy nie dopuszczają możliwości przerobienia istniejących, gotowych zbiorników bezodpływowych tzw.

Podsumowanie

Wybór i eksploatacja przydomowej oczyszczalni ścieków to złożony proces, który wymaga uwzględnienia wielu czynników, od obowiązujących norm i przepisów prawnych, po indywidualne warunki działki i preferencje użytkowników. Świadomy wybór i prawidłowa eksploatacja POŚ przyczyniają się do ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju.

tags: #przydomowa #oczyszczalnia #ścieków #wyniki #badań #normy