Piaski Drobne Rzeczne: Wilgotność i Właściwości

Szczegóły: Opublikowano: 09. April 2026

Gleba to wierzchnia warstwa gruntu, która składa się z materiałów nieorganicznych oraz części organicznych - próchnicy i organizmów żywych. W zależności od tego, który czynnik dominował w trakcie tworzenia się gleby, wytworzył się jej określony typ.

Pochodzenie i Etapy Tworzenia Gleb

Gleba jest naturalnym tworem powstałym ze zwietrzeliny skalnej pod wpływem różnych, zmiennych w czasie czynników glebotwórczych oddziałujących na tę warstwę. W glebie nieustannie zachodzą procesy rozkładu, a także syntezy związków mineralnych i organicznych. Związki te przemieszczają się i gromadzą. Struktura gleby składa się z trzech faz: stałej, ciekłej i gazowej.

Etapy tworzenia się gleby:

Wietrzenie skał macierzystych:
- Wietrzenie fizyczne - dochodzi do zatrzymania wody, dzięki czemu pojawiają się organizmy, a rośliny mogą się ukorzenić.
- Wietrzenie chemiczne - następuje uwolnienie składników mineralnych (wśród nich pokarmowych), pod wpływem tego procesu części minerałów pierwotnych przekształcają się w minerały wtórne (ilaste), co prowadzi do gromadzenia składników pokarmowych w zwietrzelinie, a następnie w glebie.
Humifikacja to powstawanie próchnicy ze szczątków organicznych z udziałem bakterii i grzybów.
Migracja cząstek glebowych (w związku z wsiąkaniem wody) - w wyniku tego procesu tworzą się warstwy gleby.

Właściwości Gleb

Właściwości gleb świadczą o występowaniu wolnych przestworów między elementami stałej fazy gleby. Wyrażana w procentach właściwość opisuje udział ziaren mineralnych (frakcji granulometrycznych) w glebie. Z uziarnienia wynikają inne cechy gleby, między innymi zawartość makro- i mikroelementów czy pojemność sorpcyjna gleby.

Ściśliwość to zdolność gruntu do zmniejszenia objętości ze względu na przykładane obciążenie. Miarą ściśliwości jest edometryczny moduł ściśliwości pierwotnej (MO) oraz moduł ściśliwości wtórnej (M). Wyznaczamy ją dzięki badaniom gruntu przy użyciu edometru.

Przeczytaj także: Oczyszczalnia w Bydgoszczy

Wilgotność gleby określa zawartość wody.

Zagęszczenie jest wiodącym parametrem geotechnicznym dla gruntów niespoistych. Jest miarą zagęszczenia gruntów sypkich.

Gęstość to właściwość fizyczna gleby opisująca stosunek masy gleby do jej objętości. Wyróżniamy dwa rodzaje gęstości - gęstość objętościowa gleby oraz gęstość fazy stałej gleby.

Plastyczność jest parametrem określającym konsystencję gruntu i wskazującym stosunek pomiędzy naturalną wilgotnością gleby a granicą plastyczności, który wyraża się we wzorze IL = (w - wP)/IP. Stopień plastyczności wyrażany jest w skali od 0 do 1; obowiązują następujące kategorie:

Zwarta/półzwarta - 0
Twardoplastyczny - 0‑0.25
Plastyczny - 0,25‑0,5
Miękkoplastyczny - 0,5‑1,0
Płynny - >1

Badanie Wytrzymałości Gleby

Wytrzymałość gleby jest to maksymalny opór stawiany przez grunt naprężeniom stycznym w danym jego punkcie w określonych warunkach obciążenia.

Przeczytaj także: Najlepsze Oczyszczacze Powietrza na Allegro

Badania wytrzymałościowe gleb przeprowadzane są m.in. w aparacie bezpośredniego ścinania. Bada się w nim próbki o naruszonej strukturze. Badaną glebę układa się w skrzynce i zagęszcza przy użyciu ubijaka. Przygotowaną w ten sposób próbkę umieszcza się w aparacie, a następnie obciąża się siłą normalną przy jednoczesnym ścinaniu wzdłuż płaszczyzny poziomej.

Schemat skrzyni aparatu bezpośredniego ścinania:

skrzynia dolna
skrzynia górna
pokrywa
filtry ząbkowane
wymuszona płaszczyzna ścinania

Typy Gleb

W zależności od składu i procesów glebotwórczych, wyróżnia się różne typy gleb:

Gleby bielicowe: Złożone są z ubogich skał macierzystych takich jak granity czy piaski wydmowe. Zawierają w profilu wyraźny wybielony poziom wymywania oraz rdzawobrunatny poziom wymywania. Powstają w procesie bielicowania, polegającym na zmianie profilu podłoża poprzez działanie zakwaszonej wody, która przyspiesza rozpuszczanie się soli i węglanów. Proces ten powoduje utratę jonów fosforu, magnezu, wapnia i sodu przez wierzchnią warstwę gleby.
Gleby brunatne: Gleby z profilem o trójdzielnej budowie - ich najgłębsza warstwa to skała macierzysta, nad którą występuje wietrzeniowy poziom brunatnienia i poziom próchniczny. Powstają z różnego rodzaju podłoży - od iłów po gliny, w procesie wietrzenia biochemicznego (brunatnienia). Proces ten polega na uwalnianiu tlenków żelaza, łączących się następnie z próchnicą. Dzielą się na zasadowe i kwaśne.
Czarnoziemy: Gleby o czarnym poziomie próchniczym, które powstają najczęściej pod stepami, ze skał bogatych w węglan wapnia. Występują w klimacie umiarkowanym ciepłym w strefie półsuchej. Ze względu na wysoką żyzność tego rodzaju gruntów większość ich areału została przystosowana pod uprawę roślin, w szczególności buraków cukrowych, bawełny i pszenicy. Powstają w procesie czarnoziemnym (darniowym), polegającym na dostarczaniu przez bujną roślinność trawiastą ilości materii organicznej przewyższającej tę, która w tym czasie ulega rozkładowi (mineralizacji).
Rędziny: Gleba kalcymorficzna, płytka, międzystrefowa. Powstaje w procesie wietrzenia skał wapiennych. Na ogół są to grunty żyzne, kwalifikowane jako niższe klasy ze względu na trudności w ich uprawianiu.
Mady: Gleby powstające w procesie gromadzenia się materiału niesionego przez wodę, akumulowanego przez wytracanie energii wody. Charakteryzują się naprzemianległymi warstwami o różnych składach granulometrycznych - od zbliżonych do skrajnie różnych.
Gleby torfowe: Mało urodzajne gleby powstające przy spełnieniu warunku stałej wilgotności gruntu. Sytuacja taka występuje w obecności roślin wilgotnolubnych i płytkiego zwierciadła wód podziemnych. Niedostatek tlenu powoduje powstanie torfu poprzez hamowanie rozkładu resztek organicznych. Są gruntami wykorzystywanymi pod pastwiska i łąki. Należą do gleb śródstrefowych. Nie przepuszczają wody bądź proces ten trwa długo.
Gleby górskie: Bardzo zróżnicowane gleby zajmujące około 16% powierzchni lądów. Ich cechy zależą od warunków klimatycznych, typów podłoża, nachylenia stoków czy charakteru porastającej je roślinności. Ze względu na silną erozję glebową niemożliwe jest dojrzałe wykształcenie gleby - erozja zmywa jej wierzchnią warstwę.
Gleby rodzime: Grunty znajdujące się w tym samym miejscu, w którym powstały w wyniku procesów geologicznych, takich jak osadzanie czy wietrzenie. Dzielimy je na skaliste i nieskaliste.
Gleby antropogeniczne: Grunty powstałe w wyniku działalności gospodarczej lub przemysłowej człowieka. Należą do nich np. wysypiska, budowle ziemne oraz zwałowiska, czyli formy powierzchni powstałe w wyniku przerobu surowców w zakładach przetwórstwa węgla czy w zakładach związanych z energetyką.

Klasyfikacja Gleb wg Klasy Bonitacyjnej

Klasy bonitacyjne gleb to klasa gruntu określana w ramach gleboznawczej klasyfikacji gruntów; określa jakość gleby pod względem jej wartości użytkowej, opierając się na urzędowej tabeli gruntów. Klasy bonitacyjne gleb stworzono, oceniając zdolność gleby do produkcji rolnej. Ocenie podlegają m.in.: grubość poziomu próchniczego, budowa profilu glebowego, stopień nachylenia terenu itp.

Wyróżniono 9 klas bonitacyjnych:

Przeczytaj także: Poradnik: walka z wilgocią w mieszkaniu

I (najlepsze): gleby o najlepiej wykształconym i najgrubszym poziomie próchniczym, odpowiednim odczynie, dobrej przepuszczalności i wilgotności. Należą do nich czarnoziemy, czarne ziemie, mady, rędziny, brunatne właściwe.
II (bardzo dobre): gleby płowe, mogą być uprawiane na nich buraki cukrowe, rzepak, pszenica, warzywa.
IIIa (dobre): gleby cechujące się średnią żyznością. Należą do nich gleby brunatne, płowe, rędziny, mady piaszczyste i torfowe.
IIIb (średnio dobre): gleby brunatne, płowe, czarne i torfowe ziemie. Stosunkowo łatwo rosną na nich niewymagające zboża i niektóre gatunki drzew owocowych.
IVa (lepsze średniej jakości): gleby, w których ilość składników odżywczych uzależniona jest od skały macierzystej. Konieczne jest stosowanie zabiegów agrotechnicznych.
IVb (gorsze średniej jakości): należą do nich gorsze gleby brunatne, płowe, bielice. Mogą być uprawiane na nich rośliny pastewne, żyto, ziemniaki, owies.
V (słabe): gleby ubogie w próchnicę i składniki odżywcze. Spotyka się w nich duże okruchy skalne, są nadmiernie uwilgocone lub przesuszone. Uprawy roślin niewymagających na glebach słabych są możliwe dzięki stosowanym zabiegom agrotechnicznym.
VI (najsłabsze): gleby górskie, bielice, rdzawe, podmokłe mady położone w miejscach silnie nachylonych. To gleby bardzo płytkie, mocno wilgotne lub bardzo suche.
VI RZ (pod zalesienia): to gleby o minimalnym poziomie próchnicznym. Są mocno wyniszczone, uprawa na nich nie jest możliwa. Przeznacza się je głównie pod zalesienia.

Podział Gruntów Budowlanych wg Normy PN‑86/B‑02480

Grunt budowlany (w świetle normy PN‑86/B‑02480) to warstwa skorupy ziemskiej, która może współdziałać z obiektem budowlanym. Może stanowić jego element lub tworzywo do wykonywania z niego budowli ziemnych. Nazwa ta odnosi się także do fazy stałej gruntu.

tags: #piaski #drobne #rzeczne #wilgotność #właściwości