Perspektywa Zbieżna Odwrócona: Definicja i Zastosowanie w Sztuce
- Szczegóły
Perspektywa to termin szeroko stosowany w architekturze, malarstwie, fotografii i innych sztukach wizualnych, oznaczający sposób oddania trójwymiarowych obiektów i przestrzeni na płaszczyźnie. Istnieje kilka rodzajów perspektywy, w tym linearna (zbieżna, geometryczna), barwna (malarska), kulisowa, powietrzna, odwrócona i krzywoliniowa (poprawna). Możemy również podzielić perspektywę na jednozbiegową i wielozbiegową.
Perspektywa Linearna (Zbieżna)
Perspektywa linearna, zwana też geometryczną lub zbieżną, to sposób oddania głębi za pomocą rzutu środkowego. Istotą perspektywy jest rzutowanie wszystkich punktów przestrzeni na płaszczyznę lub inną powierzchnię, względem pewnego punktu zwanego środkiem perspektywy. Taki sposób przedstawienia powoduje powstawanie obrazu, w którym nie zostają zachowane prawdziwe wymiary i kąty w przestrzeni.
Obraz ulega deformacji - charakterystyczne jest "zmniejszanie się" na obrazie przedstawianych elementów wraz z ich oddalaniem się od punktu obserwacji. Linie równoległe do siebie w perspektywie stają się zbieżne i spotykają się w pewnym teoretycznym punkcie. Konstrukcja perspektywy w rysunku i malarstwie opiera się właśnie na stosowaniu tzw. punktów zbiegu, które pozwalają wyznaczyć prawidłowy kształt przedstawianych obiektów.
William Hogarth (1697-1764), angielski malarz i miedziorytnik, pisał w swej „Analizie piękna”: „Znajomość perspektywy naprawdę przydaje się, by widzieć obiekty takimi, jakimi są w rzeczywistości”. Do momentu opublikowania traktatu Taylora o perspektywie liniowej (1715 r.) malarze studiowali stosowane dawniej techniki, zamiast przyłożyć się do nauki matematyki - dyscypliny stanowiącej bazę tych konceptów i dziedziny kluczowej dla zrozumienia perspektywy oraz trójwymiarowości.
Hogarth stworzył St Martin's Lane Academy - szkołę, z której wyrosła później Królewska Akademia Sztuk Pięknych - częściowo po to, by rozwiązać ten problem. Do współpracy zaprosił Kirby'ego, który uczył przyszłych artystów, czym jest perspektywa i jak sprawnie się nią posługiwać.
Przeczytaj także: Sterowniki i usterki ASUS K52J
„Satyra na fałszywą perspektywę” to rycina wykonana przez Hogartha w 1754 roku, zamieszczona na stronie tytułowej tekstu Kirby'ego na temat perspektywy linearnej. Przedstawia układ scen, który nie mógłby nigdy zaistnieć w rzeczywistości: mężczyzna zapala fajkę od zbyt oddalonej świecy; owce stają się większe, gdy skrywają się za rogiem; chorągiew z pierwszego planu znika za odległym drzewem etc. Hogarth posłużył się humorem i iluzją, by przekonać potencjalnych odbiorców o konieczności przeczytania i zrozumienia tekstu, który wyjaśnia, jak nie popełniać błędów, posługując się perspektywą w sztukach plastycznych.
Historia Perspektywy
Już w epoce starożytnej stosowano różne techniki i konwencje artystyczne, które pozwalały pokazać głębię przestrzenną i różnice odległości pomiędzy poszczególnymi elementami kompozycji. Podwaliny naukowej koncepcji perspektywy zbudował Euklides w swojej „Optyce” (ok. 300 p.n.e.), a jego idee rozwinął XI-wieczny fizyk i matematyk Alhazen w tekście „Opticae Thesaurus”.
Włoscy artyści renesansowi - Filippo Brunelleschi, Paolo Uccello i Piero della Francesca - nie tylko tworzyli fenomenalne dzieła sztuki, wskazujące na dogłębne zrozumienie perspektywy, lecz pisali także na ten temat traktaty naukowe. W renesansie artyści całkiem sprawnie posługiwali się już wieloma rodzajami perspektywy, która pozwalała lepiej oddać sposób, w jaki postrzegamy rzeczywistość - a zwłaszcza głębię przestrzenną.
Perspektywa powietrzna, jaką w XV wieku stosowali mistrzowie flamandzcy czy Leonardo da Vinci, jest techniką malarską, która umożliwia stworzenie iluzji przestrzennej głębi. Odległość wpływa na to, jak odbieramy barwy - im dalej, tym kolory wydają nam się jaśniejsze, a kształty przedmiotów mniej wyraziste, nieco zamglone.
Najbardziej popularna jest perspektywa linearna (albo zbieżna), w której linie na obrazie schodzą się przeważnie w jego środku, tworząc w ten sposób wrażenie przestrzennej głębi. Perspektywa linearna wykorzystuje iluzję optyczną polegającą na tym, że oddalone obiekty wydają nam się mniejsze niż są w rzeczywistości, a krawędzie przedmiotów ostatecznie stykają się ze sobą w określonym punkcie, wyznaczonym przez sieć linii.
Przeczytaj także: Zastosowanie wężyków do filtra osmozy
Możemy posłużyć się perspektywą jedno- lub wielozbiegową. Najprostsza perspektywa - jednozbiegowa, pozwala uzyskać efekt skrótu perspektywicznego. Obiekty zmniejszają się optycznie, im bliżej punktu zbiegu wędruje nasze oko - w tym przypadku jest on tylko jeden. Natomiast perspektywy wielozbiegowe (więcej niż jeden punkt zbiegu) pozwalają na bardziej naturalne przedstawienie rzeczywistości, uwzględniające na przykład spojrzenie w dal, a jednocześnie z góry lub z dołu (perspektywa trójzbiegowa).
Perspektywa Odwrócona
Zastosowanie w sztuce znajduje również perspektywa odwrócona - ta sama, która stała się obiektem szyderstwa Hogartha w jego artystycznej „Satyrze…” na nieumiejętność prawidłowego posługiwania się perspektywą linearną. Perspektywa odwrócona przedstawia obiekty, które „rosną” w miarę oddalania się od obserwatora, a punkt zbiegu znajduje się w tym przypadku… za jego plecami, przed płaszczyzną obrazu.
Znajomość perspektywy pomaga artystom oddać przestrzenną głębię.
Błędy Perspektywiczne
Poniżej lista błędów perspektywicznych, zilustrowanych przez Williama Hogartha przy pomocy wizualnych sztuczek:
- Widzimy szczyt dachu dwupiętrowego budynku, choć patrzymy na obiekt z dołu.
Ilustracja angielskiego artysty zawiera około 10 horyzontów opartych na innych punktach zbiegu.
Przeczytaj także: Odwrócona osmoza: Twój przewodnik
Perspektywa Zbieżna w Praktyce
Podstawy naukowe wykreślania perspektywy zbieżnej po raz pierwszy sformułował architekt Filippo Brunelleschi, odwołując się do zasad optyki. W 1420 roku Brunelleschi zaprezentował płytki perspektywiczne. Na jednej z nich namalował budynek baptysterium San Giovanni we Florencji, następnie obraz przedziurawił pośrodku, na linii horyzontu, w miejscu odpowiadającym punktowi obserwacyjnemu. Stojąc za obrazem i patrząc przez wycięty otwór na lustro umieszczone przed płótnem, obserwator mógł skonfrontować to, co było namalowane na obrazie z jego rzeczywistym widokiem.
Ponieważ perspektywa zbieżna wyraźnie odnosi się do widzenia jednoocznego, teoretycy sztuki często odwołują się do metafory łucznika, który, aby lepiej widzieć, zamyka jedno oko. Rysownicy, aby wykonać rysunek we właściwych proporcjach, stosują różne metody, np. zamykanie jednego oka lub przymykanie obydwu podczas przyglądania się elementom, które będą rysowane.
Przykłady Dzieł Malarskich z Perspektywą Zbieżną
Przykłady dzieł malarskich, w których artyści zastosowali perspektywę zbieżną:
- Masaccio, „Święta Trójca” (1425 r.)
- Piero della Francesca, „Idealne miasto” (ok. 1470 r.)
- Leonardo da Vinci, „Ostatnia wieczerza” (ok. 1495‑97 r.)
Doskonałym praktykiem perspektywy linearnej był Piero della Francesca. Mistrzowie renesansu włączyli dodatkowo kolor, stosując w swych dziełach perspektywę malarską (kolory ciepłe przybliżają, a zimne oddalają).
Odmiany Perspektywy Zbieżnej
Perspektywa Żabia
Artyści stosują perspektywę także z punktem zbiegu umiejscowionym w inny sposób niż w klasycznej perspektywie zbieżnej - powyżej lub poniżej linii horyzontu. Przykładem jest tzw. perspektywa żabia, w której obserwator patrzy na obiekt od dołu, kierując wzrok do góry. W wypadku bardzo dużych obiektów dochodzi do zniekształcenia ich formy: dół robi się nadmiernie rozszerzony i bryła zwęża się ku górze.
Zasadę widzenia w perspektywie żabiej znali już rzeźbiarze w starożytności, a także w czasach nowożytnych - jak na przykład w renesansie. Aby zachować w rzeźbach postaci prawidłowe proporcje artyści świadomie stosowali deformację: powiększali głowy i dłonie, wydłużali nogi i tułów.
Perspektywa z Lotu Ptaka
To odmiana perspektywy zbieżnej, w której obserwator patrzy na obiekt z góry - czyli kieruje wzrok w dół. Artyści decydują się na zastosowanie takiej perspektywy m.in.: dlatego, aby poszczególne elementy kompozycji były bardziej widoczne.
Współcześnie wskazuje się również na perspektywę zbieżną z inaczej umiejscowionym punktem zbiegu. Przykładem jest tzw. perspektywa żabia, w której obserwator kieruje wzrok do góry, dlatego punkt zbiegu znajduje się wyżej niż w klasycznej perspektywie zbieżnej, oraz tzw. perspektywa z lotu ptaka, w której obserwator kieruje wzrok w dół, stąd punkt zbiegu znajduje się niżej.
Perspektywa Zbieżna w Animacji 3D
Film jest artystyczną interpretacją sposobów tworzenia iluzji przestrzeni na płaszczyźnie. Zobaczysz perspektywę zbieżną, a także inne sposoby stosowane przez artystów, które samodzielnie lub przy wykorzystaniu perspektywy zbieżnej niwelowały dwuwymiarowość obrazu, takie jak: perspektywa powietrzna, skróty perspektywiczne, czarny kontur, perspektywa barwna, przezroczystość, wyrazistość faktury.
tags: #perspektywa #zbieżna #odwrócona #definicja
