Odwrócona Krzywa Kortyzolu: Informacje i Znaczenie dla Zdrowia
- Szczegóły
Kortyzol, popularnie nazywany hormonem stresu, to naturalny hormon steroidowy wytwarzany przez warstwę pasmowatą kory nadnerczy. Często kortyzol utożsamiany jest z reakcją na stres, przez co wiele osób nie docenia roli, jaką pełni dla zdrowego funkcjonowania całego organizmu. Kortyzol odgrywa kluczową rolę w regulacji wielu procesów metabolicznych i odpowiedzi immunologicznych, co czyni go jednym z najważniejszych hormonów w organizmie.
Jego sterydowa budowa umożliwia łatwe przenikanie przez błony fosfolipidowe komórek, co z kolei warunkuje szybką odpowiedź komórki na działanie tego hormonu. Receptory wiążące kortyzol, zlokalizowane są na niemalże każdej komórce organizmu, w związku z czym hormon ten reguluje pracę wielu narządów i układów, wpływa m.in. na gospodarkę białkową, tłuszczową oraz węglowodanową.
Funkcje Kortyzolu w Organizmie
Bardzo ważną funkcją kortyzolu jest regulacja gospodarki węglowodanowej. Uwalniany kortyzol nasila w wątrobie, mięśniach i tkance tłuszczowej proces produkcji glukozy, oraz zmniejsza jej magazynowanie. Oddziałując na komórki trzustki, kortyzol ogranicza produkcję insuliny, co również powoduje zwiększenie poziomu glukozy we krwi.
Kortyzol wywiera także wpływ na przemianę metaboliczną tłuszczy oraz białek. Łącząc się z komórkami tkanki tłuszczowej kortyzol wywołuje lipolizę, czyli nasilenie rozkładu zmagazynowanych tam tłuszczy. Wśród pozostałych funkcji kortyzolu wymienia się jego wpływ na gospodarkę jonami sodu i potasu, ale także udział w reakcjach układu odpornościowego.
Powyższe działanie kortyzolu jest kluczowe dla sytuacji stresowych, w których do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego, w tym komórek mózgowych, konieczny jest zwiększony poziom glukozy we krwi.
Przeczytaj także: Sterowniki i usterki ASUS K52J
Rytm Dobowy Kortyzolu
Jego poziom zmienia się w ciągu dnia, osiągając najwyższe wartości rano, a najniższe wieczorem, zgodnie z rytmem dobowym. Przy prawidłowym stężeniu kortyzolu możemy bez problemu się budzić oraz zasypiać. Problem zaczyna się wtedy, kiedy na skutek przewlekłego stresu lub stanu zapalnego wywołanego chorobą, poziom kortyzolu we krwi niebezpiecznie wzrasta.
Kiedy Poziom Kortyzolu Wzrasta?
Poziom kortyzolu w organizmie nie jest wartością stałą. Przede wszystkim jest powiązany z rytmem dobowym. Podwyższony kortyzol pacjenci najczęściej mają w godzinach porannych, natomiast wieczorem poziom tego hormonu jest znacznie niższy, a najniższy poziom kortyzolu jest zwykle nocą - około północy. Są również czynniki, które mogą przyczyniać się do podwyższenia stężenia kortyzolu we krwi. Do wydzielania większej ilości kortyzolu dochodzi w efekcie pobudzenia układu współczulnego przez stresory. Kiedy wzrasta poziom kortyzolu? Powodem może być silny stres i napięcie emocjonalne oraz długotrwały wysiłek fizyczny. Wysoki kortyzol może być też efektem niezdrowego trybu życia, poza tym może występować przy diecie redukcyjnej.
Nadmiar kortyzolu w organizmie może być również związany ze zbyt intensywnym wydzielaniem ACTH przez przysadkę, a do tego problemu najczęściej przyczynia się gruczolak przysadki. Problem może wynikać również z obecności guza nadnerczy, poza tym niekiedy pojawia się w efekcie długotrwałego przyjmowania leków z grupy glikokortykosteroidów.
Odwrócona Krzywa Kortyzolu
U wielu osób występuje tzw. odwrócona krzywa kortyzolu. Objawia się ona problemami z zaśnięciem wieczorem, a rano ze wstaniem. Osoby, u których występuje odwrócona krzywa kortyzolu wieczorem są konfliktowe, do późnych godzin nocnych oglądają telewizję, a rano, aby zyskać energię, muszą wspomagać się np. kawą z witaminą C.
Rzadko zdarza się, że pacjent ma stale podwyższony poziom kortyzolu. Jeżeli nasz organizm funkcjonuje prawidłowo, to rano kortyzol jest na wysokim poziomie, wtedy po przebudzeniu czujemy się pełni energii do działania, zaś w ciągu dnia systematycznie ilość wydzielanego kortyzolu spada, w efekcie czego wieczorem powinniśmy nie mieć problemów w zaśnięciem.
Przeczytaj także: Zastosowanie wężyków do filtra osmozy
Skutki Nieprawidłowego Poziomu Kortyzolu
Nieprawidłowe stężenie kortyzolu we krwi może być spowodowane dysfunkcjami samych nadnerczy lub też nieprawidłowościami w przysadce mózgowej - gruczole pobudzającym nadnercza do pracy. Przewlekle podniesiony poziom kortyzolu skutkuje także zmianami w budowie ciała.
Wydzielanie wysokich ilości kortyzolu przez długi czas może doprowadzić do tzw. zmęczenia nadnerczy czyli braku możliwości wydzielania kortyzolu. Patrząc z immunologicznego punktu wiedzenia, długoterminowo wysoki kortyzol może być przyczyną otyłości. Badania wykazały, że u otyłych chłopców i dziewcząt poziom kortyzolu, hormonu stresu, był o prawie 50% wyższy niż u ich szczupłych kolegów.
Należy jednak pamiętać, że ciągle zmieniająca się ilość wydzielanego kortyzolu będzie dawała podobne efekty. Naturalnym jest, że z wiekiem ilość wydzielanego kortyzolu wzrasta, zatem zwiększa się również tendencja do odkładania tkanki tłuszczowej, a maleje tendencja do wydzielania hormonu wzrostu, który pomaga budować mięśnie.
Wysoki kortyzol wpływa na zaburzenia flory jelitowej, która jest odpowiedzialna za trawienie i wchłanianie, co prowadzi do zaburzeń mineralizacji. Jednocześnie musimy wiedzieć, że do degradacji hormonów stresu, w tym kortyzolu, potrzebne jest bardzo dużo cynku. W efekcie oznacza to, że im więcej organizm wydziela kortyzolu, tym mniejsze będą zasoby cynku w organizmie. Cynk jest kofaktorem wielu enzymów w tym również pepsyny.
Jeżeli mamy wysoki poziom stresu, to poza wydzielaniem dużej ilości kortyzolu, wydzielamy dużo innych neurotransmiterów jak np. adrenalina. Nasz organizm zaczyna degradację kortyzolu i adrenaliny zużywając dużo cynku.
Przeczytaj także: Odwrócona osmoza: Twój przewodnik
Objawy Nadmiaru Kortyzolu
- Przyrost masy tłuszczowej, głównie w okolicach szyi, twarzy i tułowia
- Wzmożony apetyt oraz większe pragnienie
- Trudności z zasypianiem oraz bezsenność
- Zwiększone ryzyko nadciśnienia
- Wahania nastroju
- Podatność na infekcje
- Zaburzenia miesiączkowania u kobiet bądź zaburzenia libido u mężczyzn
- Osteoporoza
- Cukrzyca
Objawy Niedoboru Kortyzolu
- Przewlekłe zmęczenie
- Brak zdolności do wysiłku fizycznego
- Utrata apetytu i spadek wagi
- Hipoglikemia
- Spadek ciśnienia tętniczego
Diagnostyka Poziomu Kortyzolu
Diagnostyka poziomu kortyzolu w organizmie jest powiązana z historią choroby danego pacjenta oraz z jego stylem życia. Diagnostyka poziomu kortyzolu jest niezbędna również u osób, u których występują objawy obniżenia stężenia hormonu stresu w organizmie. W takiej sytuacji pacjent może cierpieć na chorobę Addisona, która jest powiązana z niedoczynnością kory nadnerczy, odpowiedzialną za regulację poziomu kortyzolu we krwi.
Badanie poziomu kortyzolu można przeprowadzić na dwa sposoby. Najczęściej lekarz prowadzący zleca pacjentowi przeprowadzenie badania z surowicy pobieranej z żyły łokciowej. Drugim sposobem na badanie poziomu kortyzolu jest badanie moczu, które pozwala na oznaczenie poziomu wolnego kortyzolu. Istotny dla tego badania jest fakt, iż pozwala ono określić stężenie kortyzolu w określonym przedziale czasowym. Dlatego też wykorzystywane jest wyłącznie do diagnostyki hiperkortyzolemii, czyli stanu zwiększonego wydzielania hormonu stresu.
Badanie powinno być wykonywane na czczo i po przespanej nocy - czyli w godzinach porannych, najlepiej między 6:00 a 09:00, gdy ilość kortyzolu jest najwyższa. Pacjent powinien pamiętać, że na poziom kortyzolu w organizmie wpływają takie czynniki jak stres emocjonalny, czy intensywny wysiłek fizyczny. Dlatego przed badaniem należy unikać poważnego wysiłku oraz stresu, które mogłyby przyczynić się do zakłamania wyniku badania.
Normy kortyzolu w surowicy są ściśle związane z porą dnia. Badanie poziomu kortyzolu można wykonać we krwi, w moczu, w ślinie. Profil dobowy polega na pobraniu kilku próbek krwi lub śliny, przy czym ważne jest oznaczenie wieczorne, w którym poziom kortyzolu powinien być niższy.
Jak Interpretować Wyniki Badań Kortyzolu?
Aby móc we właściwy sposób zinterpretować wyniki badań poziomu kortyzolu w organizmie, należy wiedzieć, jaka jest norma tego hormonu we krwi. Gdy mierzymy kortyzol, norma zależy od pory dnia wykonywanego badania. Jeśli pacjent zgłosi się na badanie w godzinach porannych, co jest rekomendowane, norma kortyzolu w organizmie mieści się w granicach 166-507 nmol/l. Natomiast, jeśli pacjent zgłosi się na badanie wieczorem, norma kortyzolu dla oznaczenia wykonywanego w tym czasie jest już znacznie niższa, gdyż w godzinach wieczornych poziom kortyzolu w ciele człowieka jest mniejszy niż rano. Norma dla badania wykonywanego w godzinach wieczornych mieści się w zakresie 73,8-291 nmol/l. Jeśli wynik badania poziomu kortyzolu będzie odbiegać od przyjętych norm, zaleca się konsultację z lekarzem.
Jak Obniżyć Poziom Kortyzolu?
Przede wszystkim powinniśmy zrównoważyć poziom tego hormonu odpowiednią dietą w zależności od krzywej kortyzolu. Przerwy pomiędzy posiłkami dłuższe niż 3-3,5 godziny powodują wzrost poziomu kortyzolu. Podjadanie pomiędzy posiłkami ogranicza wydzielanie hormonu wzrostu, przez co nie możemy kontrolować wagi.
Obniżenie poziomu kortyzolu we krwi jest istotne dla naszego zdrowia. Zdrowy sen to najlepszy sprzymierzeniec w walce ze stresem. W trakcie snu nasz organizm przekierowuje energię na konkretne cele, takie jak usuwanie toksyn, produkcja hormonów, czy walka z infekcjami. Podczas snu wytwarzany jest również jeden z najważniejszych oksydantów, jakim jest melatonina, która działa przeciwzapalnie.
Jak wiesz, poziom kortyzolu jest związany z nadmiernym wysiłkiem fizycznym. Dlatego warto postawić na spokojne formy aktywności, które pomogą zrelaksować nasz umysł i ciało. Do takich form należy m.in. joga, basen, czy codzienne spacery. Spacerowanie na świeżym powietrzu i w świetle słońca wpływa nie tylko na obniżenie poziomu kortyzolu, ale także przyczynia się do lepszej regeneracji organizmu. Codzienne przebywanie na zewnątrz umożliwia wytwarzanie produkcji witaminy D, która ma istotne znaczenie dla funkcjonowania naszego zdrowia.
Osoby, które mogą spotkać się z przyjaciółmi, lepiej radzą sobie ze stresującymi sytuacjami. Przede wszystkim dzięki wspierającemu otoczeniu możemy odciągnąć nasze myśli od problemów, pozwalając tym samym wyciszyć nasz umysł i ciało.
W codziennej walce ze stresem mogą nam pomóc również zioła, które poprawiają funkcjonowanie całego organizmu. Dla lepszej regeneracji ważne jest, by dostarczać wystarczającą ilość antyoksydantów, które pomagają nam oczyścić nasz organizm z toksyn oraz zmiatają wolne rodniki. Do ziół, które pozytywnie wpływają na regulacje hormonu stresu należą: korzeń lukrecji, różeniec górski, żeń - szeń, czy ashwagandha.
Dzięki prostym technikom medytacyjnym możemy pozytywnie wpłynąć na ilość wytwarzanego kortyzolu przez nasz organizm. Nie możemy zapomnieć o istotnej roli diety dla zachowania zdrowego funkcjonowania naszego organizmu. Dzięki dostarczaniu potrzebnych składników wpływamy pozytywnie na nasze ciało, a nasz organizm przestaje magazynować tłuszcz traktując go jako rezerwę dla wytwarzanej w przyszłości energii.
Strategie Obniżania Poziomu Kortyzolu
- Dieta przeciwzapalna
- Spożywanie posiłków regularnie
- Techniki relaksacyjne (medytacja, joga)
- Aktywność fizyczna o niskiej intensywności (spacery, pływanie)
- Zioła i adaptogeny (ashwagandha, różeniec górski)
- Zdrowy sen
- Wsparcie społeczne
Wprowadzamy u pacjentów dietę przeciwzapalną, zalecając przy tym celowaną suplementację dla szybkiego metabolizmu m.in. witaminą A, D, cynkiem, selenem, choliną, inositolem czy fosforem. W takiej sytuacji, należy również zwrócić uwagę na intensywność wysiłku fizycznego podejmowanego przez pacjenta i koniecznie zadbać o odpowiedni stosunek sodu do magnezu, który wpływa na pracę nadnerczy, odpowiedzialnych za wydzielanie kortyzolu.
Dietą, która najskuteczniej obniża poziom kortyzolu jest dieta przeciwzapalna. Polecam dietę opracowaną przez Monikę Reinagel, która opiera się na ocenie pro- i przeciwzapalnych właściwości produktów spożywczych. W ramach tej diety zalecany dzienny czynnik IF (inflammation factor) profilaktycznie wynosi +50, a terapeutycznie +200. Bardziej popularna wśród polskich dietetyków jest skala ANDI. Ważne, żeby wybierać takie produkty, które dostarczają możliwie najwięcej wartości odżywczych. Do tego przydatna będzie skala ANDI opracowana przez dr Joel’a Fuhrman. Ocenia ona produkty żywieniowe pod względem ich wartości odżywczych w skali od 1 do 1000.
Podsumowując to, co pozwala dobrać odpowiednią dietę i suplementację dla naszych pacjentów, to określenie typu metabolizmu szybki lub wolny i ocena dysbiozy jelitowej.
tags: #odwrocona #krzywa #kortyzolu #informacje
