Wpływ niskiej wilgotności względnej na krowy – jak zadbać o dobrostan zimą?
- Szczegóły
Zima to trudny czas dla gospodarstw mlecznych, stanowiący sprawdzian dla systemów utrzymania zwierząt. Niskie temperatury i krótszy dzień świetlny wymagają szczególnej uwagi, zwłaszcza w gospodarstwach, gdzie krowy przebywają w budynkach przez cały dzień.
Mikroklimat w oborze a produkcyjność krów
Produkcyjność mlecznic zależy od genetyki, dawki pokarmowej i warunków środowiskowych, a zimą kluczowy jest mikroklimat w oborze. Na mikroklimat wpływają temperatura, wilgotność, prędkość ruchu powietrza oraz obecność gazów i kurzu. Liczy się nie tylko wartość poszczególnych składowych, ale i równowaga między nimi.
Podczas zimy najtrudniej utrzymać odpowiednią temperaturę, wilgotność i wymianę powietrza w budynkach inwentarskich. Wpływ na te czynniki ma kubatura budynku i wentylacja. Najtrudniejsza sytuacja panuje w starych budynkach z wentylacją grawitacyjną, niedostosowanych do wysokoprodukcyjnych zwierząt.
Optymalne warunki mikroklimatyczne
Bydło jest mało wrażliwe na niskie temperatury, dobrze funkcjonuje w zakresie 6-25°C. Spadek temperatury poniżej strefy obojętności termicznej zwiększa tempo przemiany materii i zużycie paszy nawet o 10-15%. Szczególnie wrażliwe są cielęta, krowy po porodzie i zwierzęta chore. Gwałtowne wahania temperatury są również niekorzystne.
Jak podaje literatura, optymalna wilgotność względna dla wszystkich grup bydła to 60-80%, natomiast wartość maksymalna wynosi 85%. Ilość pary wodnej, jaką może zawierać powietrze, maleje wraz ze spadkiem temperatury. Dlatego, gdy temperatura w oborze jest znacznie wyższa niż na zewnątrz, dochodzi do skraplania się wody na ścianach, suficie i sierści zwierząt.
Przeczytaj także: Transpiracja roślin przy niskiej wilgotności
Wysoka wilgotność w połączeniu z niską temperaturą utrudnia zwierzętom utrzymanie stałej temperatury ciała, szczególnie młodym. Dlatego w pomieszczeniach dla młodzieży należy zadbać o odpowiednią wentylację. Dodatkowym czynnikiem obniżającym wilgotność jest ściółka.
Brak izolacji ścian i stropów powoduje przemarzanie i skraplanie się pary wodnej, co zmniejsza komfort zwierząt i trwałość budynku. Dlatego planując budowę lub modernizację, należy uwzględnić izolację termiczną.
Wentylacja w oborze
Chcąc zapewnić optymalne warunki mikroklimatyczne zaleca się intensywną wymianę powietrza. Prędkość przepływu powietrza nie powinna przekraczać latem 0,4 metra na sekundę oraz 0,2 metra na sekundę zimą. Szczególnie wrażliwe na przeciągi są zwierzęta młode oraz samice w okresie poporodowym. Latem prędkość ruchu powietrza może dochodzić do 0,5 metra na sekundę.
Najczęściej stosowanym systemem wentylacji w oborach jest wentylacja grawitacyjna. Prawidłowo działająca wentylacja powinna mieć możliwość regulacji, m.in. dzięki umieszczonej w kanale wentylacyjnym regulującej przepustnicy, którą można różnie ustawiać od pionowego do poziomego. Bardzo ważne jest, aby ustawiać przepustnicę we wszystkich kanałach wentylacyjnych na jednakowym poziomie, wtedy zapewniamy w miarę równy ruch powietrza.
Skład chemiczny powietrza
Skład chemiczny powietrza w budynkach inwentarskich różni się znacznie od składu powietrza atmosferycznego. Zawartość amoniaku w powietrzu budynków inwentarskich waha się od 10 do 100 ppm. Stężenie tego gazu nie powinno przekraczać 20 ppm. Uwalniając się w wyniku procesów fermentacyjnych zachodzących w odchodach zwierzęcych, negatywnie wpływa na zdrowie i efektywność chowu bydła. Amoniak jest gazem duszącym i drażniącym, który może powodować uszkodzenia oczu, krtani i płuc. Niekorzystny wpływ na organizm zwierzęcy potęgowany jest zapyleniem powietrza.
Przeczytaj także: Przyczyny niskiej wilgotności w domu
Siarkowodór jest bardzo niebezpiecznym gazem dla zdrowia i życia. Powstaje w wyniku rozkładu w warunkach beztlenowych resztek białek zawierających aminokwasy siarkowe. Dopuszczalna koncentracja siarkowodoru wynosi 5 ppm. Siarkowodór poraża centralny układ nerwowy. Jest szczególnie niebezpieczny dla cieląt, ponieważ powoduje spadek poziomu hemoglobiny we krwi, co może być przyczyną niedokrwistości.
Oświetlenie w oborze
W pomieszczeniach inwentarskich niezbędne jest odpowiednie oświetlenie naturalne i sztuczne. Stopień intensywności naświetlenia naturalnego określa się stosunkiem świetlnym, czyli stosunkiem ilościowym powierzchni okien do powierzchni podłogi. Dla krów wskaźnik oświetlenia naturalnego powinien wynosić 1:10. Dla cieląt natężenie światła sztucznego powinno odpowiadać dostępowi światła naturalnego w godzinach 9-17.
Jak podaje literatura, optymalnym okresem, podczas którego krowy powinny mieć zapewnione oświetlanie, jest 16 godzin. Wiąże się to z dodatkowym doświetlaniem pomieszczeń w ciągu zimy. Wydatki związane z instalacją oświetlenia oraz koszty eksploatacji opłacają się, ponieważ jak pokazują badania, dodatkowe oświetlenie zapewnia wyższe pobranie paszy oraz większą produkcję mleka niż w przypadku poprzestania jedynie na naturalnym oświetleniu.
Zalecenia mówią, że intensywność światła w pomieszczeniach dla krów mlecznych powinna wynieść 15-30 luksów, a powierzchnia okien w stosunku do podłogi ma mieć stosunek 1:16. Ważna jest jednak nie tylko powierzchnia okien, ale i ich usytuowanie oraz przepuszczalność dla promieniowania świetlnego. Na tą drugą wartość ma duży wpływ czystość okien. Brudne szyby potrafią zatrzymywać nawet 50 proc. światła. Pozytywny wpływ na oświetlenie wnętrza obiektu ma biały kolor ścian.
"Zimowe" choroby
Złe przygotowanie budynku do zimy może skutkować zaburzeniami zdrowotnymi u zwierząt, które przekładają się na ich produkcyjność. Gorsze przyrosty cieląt bądź zmniejszenie produkcyjności krów nie są widoczne od razu, ale w długofalowym rozrachunku.
Przeczytaj także: Problem suchego powietrza w domu
Okres zimowy wiąże się ze zwiększoną zachorowalnością na grzybice skóry u bydła. Najczęstszym patogenem wywołującym zmiany chorobowe na skórze zwierząt jest grzyb Trichophyton verrucosum, który najsilniej rozwija się w mikroklimacie wilgotnym, a więc w budynkach o słabej wentylacji, przy dużej obsadzie zwierząt. Najlepszym sposobem zapobiegania chorobie jest zapewnienie zwierzętom odpowiedniego mikroklimatu w pomieszczeniach oraz właściwe żywienie. Należy zlikwidować nadmierną wilgotność pomieszczeń poprzez poprawę wentylacji lub zmniejszenie obsady zwierząt. Dawka pokarmowa powinna zawierać odpowiedni poziom karotenów, miedzi, żelaza oraz przy braku dostępu do światła słonecznego: witamin A i D.
Drugą chorobą najczęściej występującą zimą jest zapalenie płuc. Choroba ta może mieć wiele przyczyn, a jej przebieg jest najcięższy u młodego bydła. Najczęstszymi przyczynami schorzeń płuc jest zwiększona podatność zwierząt na patogeny, związana z obniżeniem odporności. Taki stan występuje najczęściej, gdy młode zwierzęta są utrzymywane w pomieszczeniach o zbyt dużej wilgotności, w których panuje zbyt niska temperatura. Niebezpieczne są również przeciągi wynikające z nieszczelnych okien i drzwi, a także źle działającej wentylacji.
Stres cieplny u krów
W porze wiosennej i letniej pojawia się problem stresu cieplnego u krów, który powoduje znaczne obniżenie poziomu ich dobrostanu. Gdy temperatura przekracza 20°C u krów zaczynają się pojawiać trudności z termoregulacją, które skutkują spadkiem pobierania paszy. Krowy mają problem z oddaniem nadwyżki ciepła wytworzonego w wyniku fermentacji w żwaczu. Optymalna temperatura, która powoduje utrzymanie komfortu cieplnego u krów mlecznych to zakres między 8 a 15°C. Natomiast w oborach otwartych tzw. Ważnym czynnikiem jest również utrzymanie odpowiedniego poziomu wilgotności. Odpowiednia wilgotność względna w pomieszczeniach gospodarskich waha się od 60 do 70%. Wysoka temperatura w połączeniu z niską wilgotnością względną powietrza powodują osuszenie błony śluzowej górnych dróg oddechowych, co przyczynia się do spadku odporności na choroby wirusowe i bakteryjne. Występowanie natomiast wysokiej temperatury i wilgotności powoduje, że oddawanie nadmiaru ciepła z organizmu do środowiska zewnętrznego jest niemożliwe.
Aby nie dopuścić do przeciągów, na które są szczególnie wrażliwe zwierzęta, należy zapewnić sprawną wentylację mechaniczną. Przy dużych przepływach powietrza może dojść do wyziębienia organizmu. Aby zmniejszyć ciepłotę ciała krowy ograniczają lub całkowicie zaprzestają pobierać paszę, czas przeżuwania zmniejsza się o 84 minuty, co powoduje znaczny spadek w produkcji mleka (średnio o 5-7 litrów na krowę) i wzrost komórek somatycznych w mleku. Następstwem stresu cieplnego jest również spadek rentowności spowodowany mniejszą ilością otrzymywanego mleka i zwiększonymi kosztami weterynaryjnymi wiążącymi się z problemami z zacieleniem. Pierwszymi zauważalnymi objawami stresu cieplnego są ospałość, nadmierne wydzielanie śliny, przyśpieszony oddech. Krowy stoją z wyciągniętą szyją i językiem, a na ich pysku pojawia się ślina. Następują zmiany w zachowaniu zwierząt. Krowy poszukują miejsc zacienionych, przy zwiększonym ruchu powietrza czas leżenia krów się zmniejsza.
By zniwelować skutki stresu termicznego należy przede wszystkim podawać świeżą, czystą i chłodną wodę pitną, systematycznie polewać pasze wodą, by nie doprowadzić do jej przesuszenia. Krowy powinny mieć dostęp do sprawnych poideł - do 25 sztuk na poidło w oborze wolnostanowiskowej, 2 krowy na poidło w oborze uwięziowej. Dla krów mlecznych można zamontować dodatkowe poidła w poczekalni i przy wyjściu z hali udojowej, tak aby mogły uzupełnić niedobór wody i się ochłodzić. Kolejnym ważnym punktem, w jaki sposób można ograniczyć stres cieplny jest jakość paszy zadawanej zwierzętom. Należy zwrócić uwagę na to czy pasza się nie zagrzewa, czy nie ma w niej grzybów i pleśni. Rozwiązaniem okazują się również zraszacze niskociśnieniowe, wentylacje mechaniczne, zacienienia. Przy wypasaniu krów na pastwisku należy zwrócić uwagę czy są tam miejsca zacienione. Warto również zadbać o wcześniejsze wypędzanie krów na pastwisko i dłuższe przebywanie ich wieczorem, gdyż w porze porannej i wieczorowej są najniższe temperatury. Stres cieplny jest realnym zagrożeniem dla krów mlecznych. Zlekceważenie problemu może przyczynić się do przegrzania organizmu, a w konsekwencji do zmniejszenia wydajności mlecznej, pojawienia się trudności z rozrodem, wystąpienia problemów zdrowotnych, a nawet może dojść do śmierci.
Żywienie krów zimą
W okresie zimowym organizm krowy ma znacznie większe wymagania dotyczące zwłaszcza przemian metabolicznych, co musi być uwzględnione w sposobie żywienia stada. Pasze, którymi będą karmione zwierzęta zimą, muszą być najlepszej jakości, bez substancji antyżywieniowych i toksycznych (np. mykotoksyn) i o odpowiedniej wartości odżywczej.
Jak wiadomo, podstawę żywienia stada stanowią pasze objętościowe. Podczas zakupu warto zwrócić uwagę na ich jakość, a przed zakupem zlecić analizę wartości pokarmowej oferowanych kiszonek, gdyż ich wartość powinna być adekwatna do jakości.
Dodatki paszowe
Istotne znaczenie dla prawidłowego żywienia bydła mają nie tylko podstawowe składniki dawki (białko i energia), ale również te występujące w paszach w minimalnych ilościach, czyli mikro- i makroelementy oraz witaminy. Dzięki optymalnej ich podaży możliwe jest efektywne wykorzystanie energii i białka z paszy. W sprzedaży dostępny jest cały szereg dodatków paszowych oferowanych przez różne firmy.
Naturalna skłonność zwierząt do lizania słonych przedmiotów sprawia, że od lat produkowane i stosowane w ich żywieniu są lizawki solne. Stanowią one łatwo przyswajalne źródło sodu i chloru. Niedobór tych pierwiastków szczególnie dotyczy zwierząt gospodarskich, które ze względu na wysoką podaż potasu, zarówno w paszach objętościowych, jak i w ziarnie zbóż, odczuwają deficyt pokarmowy sodu i chloru. Jest on szczególnie groźny w okresie intensywnego wzrostu oraz u zwierząt charakteryzujących się wysoką wydajnością, gdyż pierwiastki te niezbędne są dla utrzymania równowagi jonowej płynów ustrojowych.
Lizawki dostępne są w postaci tradycyjnej, czyli w kostkach (o masie 10 kg), a także w plastikowych wiaderkach, miskach lub innych pojemnikach. Lizawki używa się wykładając je w miejscach łatwo dostępnych dla zwierząt (również na pastwiskach). Lizawki w kostkach można także wykładać na specjalnych podstawkach. Korzystanie z lizawek, w przeciwieństwie do tradycyjnych premiksów gwarantuje, że trafiają one w całości do zwierząt. Nie ma możliwości rozsypania, czy pozostawienia w korycie lub na stole paszowym. Plastikowe opakowanie chroni zawartość przed wiatrem, deszczem, a specjalna struktura lizawki chroni przed wilgocią i pokruszeniem. Struktura lizawek powinna być przystosowana do lizania, a jej twardość musi umożliwiać jej stopniowe pobieranie przez zwierzęta.
Wyposażanie zwierząt w lizawki umożliwia im intuicyjne pobieranie minerałów w zależności od potrzeb oraz w odpowiednich ilościach. Z reguły bydło chętnie korzysta z lizawek. Lizawki przeznaczone dla krów mlecznych pomagają w podniesieniu ich wydajności, a także wpływają na dobrą zdrowotność i płodność zwierząt. Zaleca się podawać je w ciągu całego roku, gdyż mają pozytywny wpływ na trawienie paszy podstawowej poprzez stymulowanie flory bateryjnej, zabezpieczenie żwacza w wyniku zwiększonego wydzielania śliny (efekt buforujący) oraz szybsze odnawianie treści żwacza.
Bolusy dla bydła są jedną z metod walki z niedoborami mineralno-witaminowymi. Są to skondensowane dodatki witaminowe lub mineralno-witaminowe, które występują w postaci dużych tabletek, kapsułek lub ampułek. Możemy dobrać bolus dla cielęcia, jałówki i dorosłej krowy. Bolusy dla bydła stanowią znakomity rezerwuar składników mineralno-witaminowych, które wchłaniane są w jelitach, a nie rozkładane i wykorzystywane przez mikroorganizmy żwacza. Dzięki temu całkowita, uwolniona do dalszych odcinków przewodu pokarmowego substancja przenika w całości do organizmu, gdzie jest prawidłowo rozdysponowana. Stosowanie bolusów pozwala na indywidualne traktowanie zwierzęcia w zależności od stanu fizjologicznego, zwłaszcza w obiektach, gdzie nie ma warunków do tworzenia grup technologicznych.
Przygotowanie do zimy - praktyczne porady
- Sprawdzenie i przygotowanie budynków inwentarskich.
- Zapewnienie odpowiedniej izolacji ścian i stropów.
- Kontrola i usprawnienie wentylacji.
- Zabezpieczenie instalacji wodnych przed zamarzaniem.
- Zapewnienie odpowiedniego oświetlenia.
- Zbilansowanie dawki pokarmowej.
- Profilaktyka chorób (szczepienia, odrobaczanie).
- Systematyczna korekcja racic.
Podsumowanie
Zapewnienie odpowiednich warunków mikroklimatycznych w oborze, szczególnie w okresie zimowym, jest kluczowe dla zdrowia, dobrostanu i produkcyjności krów mlecznych. Dbałość o temperaturę, wilgotność, wentylację, oświetlenie oraz właściwe żywienie to inwestycja, która przekłada się na lepsze wyniki w gospodarstwie.
tags: #niska #wilgotność #względna #wpływ #na #krowy
