Najgorsza jakość powietrza na świecie - ranking miast
- Szczegóły
Zanieczyszczenie powietrza odnosi się do substancji w powietrzu, które są szkodliwe dla zdrowia ludzkiego i/lub całej planety. W znaczących ilościach wszystkie rodzaje zanieczyszczenia powietrza stwarzają ryzyko niekorzystnych skutków zdrowotnych.
Wpływ na zdrowie i źródła zanieczyszczenia powietrza
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) uznała zanieczyszczenie powietrza za największe zagrożenie dla zdrowia środowiskowego w 2019 r., które według szacunków przyczynia się do 7 milionów przedwczesnych zgonów rocznie. Wśród dzieci poniżej 15 roku życia jest to główna przyczyna śmierci, zabijając 600 000 osób rocznie.
Zanieczyszczenie powietrza jest określane jako „cichy zabójca”, ponieważ rzadko jest bezpośrednią przyczyną śmierci. Zanieczyszczenie powietrza jest natomiast czwartą główną przyczyną przedwczesnej śmierci na świecie, odpowiadając za:
- 29% wszystkich zgonów i chorób spowodowanych rakiem płuc
- 17% wszystkich zgonów i chorób jest wynikiem ostrej infekcji dolnych dróg oddechowych
- 24% wszystkich zgonów spowodowanych udarem mózgu
- 25% wszystkich zgonów i chorób jest spowodowanych chorobą wieńcową
- 43% wszystkich zgonów i chorób jest spowodowanych przewlekłą obturacyjną chorobą płuc
Szacuje się, że 99% światowej populacji oddycha niezdrowym powietrzem. Choć liczba ta różni się w zależności od regionu, nigdzie nie jest bez ryzyka.
Wysoki poziom zanieczyszczenia powietrza może powodować problemy zdrowotne, w tym:
Przeczytaj także: Polska Woda Mineralna: Ranking
- Efekty krótkoterminowe: trudności w oddychaniu, ból w klatce piersiowej, świszczący oddech, kaszel, ogólny dyskomfort w oddychaniu oraz podrażnienie oczu, nosa i gardła.
- Efekty długoterminowe: uszkodzenie tkanki płucnej, raka, przedwczesną śmierć i rozwój chorób układu oddechowego, takich jak astma, zapalenie oskrzeli i rozedma płuc.
Do grup najbardziej podatnych na poważne negatywne skutki zdrowotne spowodowane zanieczyszczeniem powietrza zalicza się osoby:
- Chore na serce, takie jak choroba tętnic wieńcowych (CAD) lub zastoinowa niewydolność serca
- Z chorobami płuc, takie jak astma, rozedma płuc lub przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP)
- Osoby starsze i seniorzy
- Dzieci poniżej 14 roku życia
- Kobiety w ciąży
- Pracownicy na zewnątrz
- Sportowcy, którzy intensywnie ćwiczą na świeżym powietrzu
Jak zanieczyszczenie powietrza wpływa na dzieci?
- Problemy z oddychaniem
- Wzrost zachorowań na astmę i zapalenie oskrzeli
- Zmniejszona funkcja płuc
- Długotrwałe narażenie może zaburzyć rozwój płuc
- Rozwój poznawczy: Potencjalne skutki dla rozwoju mózgu i wyników w nauce
Zanieczyszczenie powietrza może być spowodowane zarówno przez człowieka, jak i przez źródła naturalne. Źródła naturalne obejmują kurz nawiewany lub wzbijany przez wiatr, brud i piasek, dym wulkaniczny i palące się materiały. Źródła spowodowane przez człowieka, co oznacza, że zanieczyszczenie jest spowodowane działaniami ludzi, są zazwyczaj głównym czynnikiem przyczyniającym się do zanieczyszczenia powietrza w miastach i z natury są bardziej podatne na wpływ przepisów.
Źródła spowodowane przez człowieka obejmują przede wszystkim różne formy spalania, takie jak transport napędzany gazem (samoloty, pociągi i samochody) oraz przedsiębiorstwa przemysłowe (elektrownie, rafinerie i fabryki), spalanie biomasy (spalanie materii roślinnej lub węgla w celu ogrzewania, gotowania i pozyskiwania energii) i rolnictwo.
Główne źródła zanieczyszczenia PM2,5
Ponieważ PM2.5, drobne cząsteczki pyłu o średnicy do 2,5 mikrometra, mogą wnikać głęboko do płuc i przedostawać się do krwiobiegu, stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia. Źródła różnią się znacznie w zależności od lokalizacji, ale są to najczęstsze źródła na świecie.
- Spalanie węgla
- Spalanie benzyny
- Spalanie oleju napędowego
- Spalanie drewna
- Spalanie silnika
- Procesy przemysłowe
- Pożary
- Konwersja gazu na cząsteczkę
Wkład różnych źródeł zanieczyszczenia powietrza w jakość powietrza w danej lokalizacji jest w dużym stopniu zależny od lokalizacji i przepisów miasta. Każda lokalizacja ma własną mieszankę czynników przyczyniających się i zanieczyszczeń. Źródła są powszechnie klasyfikowane w następujący sposób:
Przeczytaj także: Rola Inspekcji w ochronie powietrza
Przemysł: Do przemysłu zalicza się zanieczyszczenia pochodzące z obiektów takich jak fabryki, kopalnie i rafinerie ropy naftowej, a także elektrownie węglowe i kotły wytwarzające ciepło i energię elektryczną. Działalność przemysłowa jest głównym źródłem tlenków azotu (NOx), siarkowodoru, lotnych związków organicznych (LZO) i cząstek stałych, które przyczyniają się do powstawania ozonu i smogu.
Rolnictwo: Intensywne stosowanie nawozów na gruntach rolnych jest znaczącym czynnikiem przyczyniającym się do zanieczyszczenia powietrza drobnymi cząsteczkami.
Transport: Zanieczyszczenie powietrza z transportu odnosi się przede wszystkim do spalania paliwa w pojazdach mechanicznych, takich jak samochody, ciężarówki, pociągi, samoloty i statki. Emisje z transportu są głównym czynnikiem przyczyniającym się do podwyższonych poziomów drobnych cząstek stałych (PM2,5), ozonu i dwutlenku azotu (NO2). Większość emisji z transportu ma miejsce na największych rynkach pojazdów na świecie, ponieważ istnieje silna korelacja między emisjami transportu na mieszkańca a dochodami. Wraz ze wzrostem standardów życia i aktywności gospodarczej wzrasta również popyt na transport.
Źródła naturalne: Naturalne źródła zanieczyszczenia powietrza obejmują zjawiska naturalne, takie jak aktywność wulkaniczna, pożary lasów oraz burze pyłowe i piaskowe. Wpływ źródeł naturalnych na jakość powietrza jest w dużym stopniu zależny od lokalnego środowiska.
Gospodarstwo domowe: Zanieczyszczenie powietrza w gospodarstwach domowych odnosi się do czynności wykonywanych osobiście, takich jak gotowanie i ogrzewanie domów przy użyciu węgla lub drewna, a także budowa i wyposażanie domów.
Przeczytaj także: Analiza jakości powietrza w Serocku
Pożary lasów i otwarte palenie: Spalanie materii roślinnej emituje duże ilości zanieczyszczeń, podobnie jak spalanie innych paliw stałych, takich jak węgiel. Spalanie materii organicznej emituje cząstki stałe (PM), tlenki azotu (NOx), tlenek węgla (CO), dwutlenek siarki (SO2), ołów, rtęć i inne niebezpieczne zanieczyszczenia powietrza (HAP). Ze względu na często ogromne rozmiary tych pożarów, zarówno pożary lasów, jak i otwarte spalanie mogą potencjalnie powodować daleko idące zanieczyszczenie powietrza.
Ranking jakości powietrza
Raport o jakości powietrza na świecie z 2024 r. wykazał, że 91% z 138 krajów i regionów na całym świecie przekroczyło roczną wartość PM2,5 określoną przez WHO na poziomie 5 µg/m3, a region Azji Środkowej i Południowej znajduje się w pierwszej dziesiątce najbardziej zanieczyszczonych miast na świecie.
Według najnowszego raportu firmy IQAir, zajmującej się monitoringiem jakości powietrza, najbardziej zanieczyszczone są miasta położone Azji Południowej - w pierwszej dwudziestce znalazło się aż 11 miast z Indii i 6 z Pakistanu. Pozostałe miejsca zajęły miejscowości z Kazachstanu, Chin oraz Czadu. Stolica tego ostatniego kraju była jedynym miastem spoza Azji, które znalazło się w czołówce rankingu.
Najbardziej zanieczyszczonym miastem na świecie w 2024 roku było Byrnihat w Indiach. Zła jakość powietrza w tym mieście jest związana jest z dynamicznym rozwojem przemysłu, w tym działalności licznych hut żelaza i stali, cementowni oraz gorzelni. Na kolejnych miejscach uplasowały się Delhi, stolica Indii, oraz Karaganda w Kazachstanie.
W Europie niechlubnym liderem pod względem jakości powietrza został Novi Pazar w Serbii. W pierwszej dwudziestce zestawienia znalazło się również 5 innych miast z tego kraju, a także 7 miast z Bośni i Hercegowiny, 3 z Macedonii, 2 z Czarnogóry oraz 2 z Włoch.
Smogowi rekordziści w Polsce
Polski Alarm Smogowy opublikował najnowszy ranking smogowych rekordzistów za rok 2024. Pierwsze miejsce we wszystkich trzech kategoriach zajęła Nowa Ruda. W tym dolnośląskim mieście stężenie rakotwórczego benzo(a)pirenu wzrosło z 400 do 700 proc. normy.
Ranking smogowych rekordzistów sporządzono na podstawie rocznych ocen jakości powietrza Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska za rok 2024 i ujęto go w trzy kategorie: średnioroczne stężenie benzo(a)pirenu, średnioroczne stężenie pyłu PM10 i liczba dni smogowych, czyli takich, w których przekraczano dobową normę pyłu PM10. Podsumowanie obejmuje wyłącznie miejscowości ze stacją pomiarową GIOŚ.
Po raz kolejny bezsprzecznym liderem rankingu została Nowa Ruda z woj. dolnośląskiego, która zajęła pierwsze miejsce we wszystkich trzech smogowych kategoriach. W tym mieście-rekordziście stężenie rakotwórczego benzo(a)pirenu rok do roku wzrosło z 4 do aż 7 ng/m³, plasując go ponownie na pierwszej pozycji w kraju. Na kolejnych miejscach rankingu, co też nie zaskakuje, ze stężeniem b(a)p przekraczającym normę aż 5-krotnie znalazły się Nowy Targ, Sucha Beskidzka i Myszków. Wciąż wysokie, 4-krotnie przekraczające normę stężenie benzo(a)pirenu odnotowano między innymi w uzdrowisku Rabka-Zdrój.
Nowa Ruda zajmuje pozycję lidera również pod kątem średniorocznego stężenia pyłu PM10. Odnotowano tam także najwyższą liczbę dni smogowych, czyli takich, w których średniodobowe stężenie pyłu PM10 przekraczało normę. Mieszkańcy Nowej Rudy oddychali smogiem aż przez 73 dni w roku! To bardzo wysoka wartość - w Nowym Targu, który znalazł się na na drugiej pozycji takich dni było 38, a w Pszczynie (miejsce trzecie) - 36.
Co ciekawe, w pierwszej trzydziestce zestawienia miejscowości z najwyższym rocznym stężeniem pyłu PM10, znajduje się aż dziesięć miejscowości z województwa łódzkiego (w tym Radomsko, na drugiej pozycji w kraju).
Według danych GIOŚ, średnioroczne stężenie pyłu PM10, obliczone ze wszystkich stacji w kraju, w 2024 roku zwiększyło się aż o 7 proc. w porównaniu do roku 2023, co pokazuje, że droga do czystego powietrza nie będzie łatwa.
Przykładem determinacji i konsekwentnego dążenia do poprawy jakości powietrza pozostaje za to Kraków, dawna smogowa stolica Polski. W 2024 roku po raz pierwszy w historii pomiarów żadna stacja pomiarowa w stolicy Małopolski nie odnotowała przekroczenia dopuszczalnego poziomu benzo(a)pirenu. Spadek stężenia jest ponad 7-krotny w ciągu ostatnich dziesięciu lat. Dla porównania, stężenie b(a)p wyższe niż w Krakowie zmierzono m.in. w uzdrowiskach: Busku-Zdroju, Kudowie-Zdroju, Szczawnie-Zdroju oraz Rabce-Zdroju!
Najbardziej zanieczyszczone miasta w Polsce - TOP 20 wg przekroczeń norm WHO
Niektóre miejscowości w Polsce od lat notują wyjątkowo wysokie stężenia pyłów zawieszonych i benzo[a]pirenu. Przyczyny są podobne: dominacja ogrzewania paliwami stałymi, ukształtowanie terenu utrudniające przewietrzanie i długi sezon grzewczy.
- Nowa Ruda: Miasto w woj. dolnośląskim (ok. 20 tys. mieszkańców), od lat lider smogowych rankingów. W 2023 roku osiągnęło najwyższe w kraju średnioroczne stężenie PM10 - 32 µg/m³. PM2.5 szacuje się na ok. 24 µg/m³. Odnotowano aż 56 dni smogowych. Główną przyczyną jest niska emisja z domowych palenisk.
- Pleszew: Niewielkie miasto w Wielkopolsce (ok. 16 tys. mieszkańców) z drugim najwyższym stężeniem PM10 w kraju - 31 µg/m³. Szacowany poziom PM2.5 to 20-25 µg/m³. Źródłem zanieczyszczeń są głównie domowe kotły węglowe.
- Radomsko: Miasto w woj. łódzkim (ok. 43 tys. mieszkańców), z bardzo wysokim stężeniem PM10 - 30 µg/m³ i PM2.5 rzędu 20-22 µg/m³. Dominującym źródłem zanieczyszczeń jest ogrzewanie węglem. Region notuje także wysokie poziomy benzo[a]pirenu.
- Piotrków Trybunalski: Średniej wielkości miasto w woj. łódzkim (ok. 65 tys. mieszkańców) z poziomami PM10 na poziomie 28 µg/m³ i PM2.5 sięgającym 24 µg/m³. Główne źródło smogu to spalanie węgla w domach.
- Sucha Beskidzka: Małe miasto w Małopolsce (ok. 9 tys. mieszkańców), w 2023 roku osiągnęło 29 µg/m³ PM10 i 44 dni smogowe. Dodatkowo odnotowano rekordowe w kraju stężenie benzo[a]pirenu - ponad 600% normy.
- Nowy Targ: Stolica Podhala (ok. 30 tys. mieszkańców), gdzie PM10 wyniosło 27 µg/m³, a dni smogowych - 37. PM2.5 przekracza 20 µg/m³. Źródłem zanieczyszczeń są kotły na węgiel i drewno oraz niekorzystne położenie geograficzne.
- Nowy Sącz: Największe z analizowanych miast (ok. 80 tys. mieszkańców). PM2.5 w latach 2022-2023 osiągało średnio ~24 µg/m³ - jeden z najgorszych wyników w UE. PM10 w 2023 roku wyniosło 27 µg/m³.
- Pszczyna: Miasto w woj. śląskim (25 tys. mieszkańców), które wciąż figuruje w czołówce zanieczyszczeń - w 2023 roku PM10 wyniosło 28 µg/m³, a PM2.5 ponad 20 µg/m³. Smog pochodzi głównie z domowych kotłów, choć na sytuację wpływa także sąsiedztwo konurbacji śląskiej.
- Żory: Miasto w aglomeracji rybnickiej (ok. 60 tys. mieszkańców), z PM10 na poziomie 26 µg/m³ i PM2.5 powyżej 20 µg/m³. Niska emisja domowa to główna przyczyna, choć przemysł i transport również mają udział. Żory zajmują dolne miejsca w rankingach EEA - w 2022 r. uplasowały się ok. 370.
- Częstochowa: Duże miasto (ok. 200 tys. mieszkańców) w północnym Śląsku z PM2.5 na poziomie 20-21 µg/m³ i PM10 około 25-26 µg/m³. Źródła smogu są mieszane: niska emisja na peryferiach, przemysł hutniczy i transport.
Normy WHO a smog w Polsce - co mówią liczby, a co wdychamy naprawdę?
WHO zaostrzyła swoje wytyczne dotyczące jakości powietrza w 2021 roku, opierając je na najnowszych badaniach naukowych. To naprawdę niewiele. To oznacza, że w Polsce formalnie można oddychać powietrzem pięciokrotnie bardziej zanieczyszczonym, niż zaleca WHO, i nikt nie podniesie alarmu.
Skąd ten smog? Nie trzeba być naukowcem ani aktywistą, żeby poczuć, że zimą powietrze w Polsce potrafi “gryźć” w gardło.
- Największym winowajcą są tzw. emisje niskie, czyli te pochodzące z domowych pieców i kotłów - zwłaszcza węgłowych.
- Polska jest jednym z ostatnich krajów w UE, w których ogrzewanie domów węglem nie tylko jest legalne, ale bywa wręcz dotowane. Węgiel bywa też traktowany jako „narodowe paliwo” - co utrudnia wprowadzanie radykalnych zmian.
- Wiele polskich miast - zwłaszcza tych leżących w dolinach (np. Kraków, Nowy Sącz) - ma fatalne warunki do naturalnej wentylacji powietrza. Do tego dochodzi chaotyczna zabudowa, brak korytarzy powietrznych i niska jakość planowania przestrzennego.
- Choć udział samochodów w generowaniu pyłów jest mniejszy niż emisje z domów, to stare diesle bez filtrów DPF, korki i niska jakość paliwa wciąż dokładają swoją cegiełkę.
Jak powstaje ranking jakości powietrza?
Raport firmy IQAir bazuje na pomiarach stężenia pyłu zawieszonego PM2,5 - drobnych cząsteczek o średnicy nieprzekraczającej 2,5 mikrometra. Wartość ta stanowi zaledwie 1/20 grubości ludzkiego włosa. Ich niewielki rozmiar sprawia, że mogą przenikać nie tylko do układu oddechowego, ale także do układu krwionośnego, co czyni je szczególnie niebezpiecznymi dla zdrowia.
Według Światowej Organizacji Zdrowia pył PM2,5 jest jednym z najgroźniejszych zanieczyszczeń atmosferycznych. Jego główne źródła obejmują m.in. spalanie paliw kopalnych, pożary lasów, burze piaskowe oraz inne procesy związane z emisją drobnych cząstek do atmosfery, m.in. szeroko rozumiany przemysł.
Jak wynika z raportu, tylko 17% z 8954 analizowanych miast na świecie spełniało normy jakości powietrza zalecane przez WHO.
Autorzy raportu podkreślają, że analiza nie uwzględnia pełnego obrazu globalnego zanieczyszczenia powietrza. Brak dostępu do danych sprawił, że w rankingu zabrakło miast z Iranu i Afganistanu. Problemem jest również ograniczona liczba stacji pomiarowych w Azji Południowo-Wschodniej - na 392 duże miasta w tym regionie aż 173 nie dysponuje rządowym systemem monitoringu jakości powietrza.
Jak mogę poprawić jakość powietrza w moim domu?
Jakość powietrza w pomieszczeniach nie jest bezpieczna od zanieczyszczeń powietrza na zewnątrz. Ponadto istnieje wiele źródeł emisji specyficznych dla środowisk wewnętrznych, które mogą prowadzić do podwyższonych poziomów zanieczyszczenia powietrza w pomieszczeniach. Aby poprawić jakość powietrza w domu, należy zarządzać zarówno wentylacją wewnętrzną, jak i źródłami wewnętrznymi.
Metody ograniczania zanieczyszczenia powietrza w pomieszczeniach obejmują:
- Sprawdź aktualne i prognozowane poziomy jakości powietrza w swojej okolicy. Postępuj zgodnie z zaleceniami zdrowotnymi dotyczącymi aktualnych warunków.
- Trzymaj okna i drzwi zamknięte. Uszczelnij szczeliny w drzwiach i oknach, aby zminimalizować przeciekanie.
- Gdy powietrze na zewnątrz jest silnie zanieczyszczone, należy przełączyć systemy klimatyzacji (HVAC) z dopływem świeżego powietrza na tryb recyrkulacji.
- Stosuj oczyszczacze powietrza lub filtry HVAC o wysokiej wydajności (np. filtry HEPA lub HyperHEPA), aby usuwać z powietrza drobne cząsteczki.
W przypadku gdy poziom zanieczyszczenia powietrza w pomieszczeniu jest już wyjątkowo wysoki:
- Unikaj forsownej aktywności, np. ćwiczeń, aby zmniejszyć ilość wdychanego zanieczyszczonego powietrza.
- Jeśli masz taką możliwość, noś maskę antysmogową N95.
- Często uruchamiaj oczyszczacz powietrza na najwyższym ustawieniu wydajności.
- Jeśli jakość powietrza w pomieszczeniu stanie się „niebezpieczna”, co może się zdarzyć w przypadku pobliskich pożarów lasów, należy ewakuować się.
W jaki sposób maski chronią przed zanieczyszczeniem powietrza?
Maski są bardzo skuteczne w ograniczaniu narażenia na zanieczyszczenie powietrza. Podczas gdy szeroka kategoria masek przeciw zanieczyszczeniom powietrza obejmuje maski gazowe do radzenia sobie z wysoce toksycznymi chemikaliami, większość masek przeciw zanieczyszczeniom powietrza dostępnych na rynku filtruje tylko zanieczyszczenie cząsteczkowe. Do codziennego użytku te maski są zazwyczaj wystarczające, ponieważ środowiska zewnętrzne rzadko doświadczają gazów na tak niebezpiecznych poziomach jak cząsteczki. Maski przeciw zanieczyszczeniom powietrza mogą pomóc chronić osobę przed PM2,5, wirusami, bakteriami i alergenami.
Oceniając skuteczność masek przeciw zanieczyszczeniom, należy wziąć pod uwagę trzy elementy: filtr przeciw zanieczyszczeniom, szczelność maski i wentylację.
- Filtr zanieczyszczeń: Filtry zanieczyszczeń są zazwyczaj oceniane na N90, N95, N99 lub N100. Ocena określa procent cząstek stałych (> 0,3 µg), które maska jest w stanie zablokować. Na przykład maska N95 blokuje 95% cząstek stałych większych niż 0,3 mikrograma. Obejmuje to zdecydowaną większość PM2,5 i PM10. Im wyższa ocena, tym skuteczniejszy filtr maski, zakładając, że uszczelnienie maski i elementy wentylacyjne działają prawidłowo.
- Szczelność maski: Niezależnie od stopnia filtracji zanieczyszczeń maski, maski, które nie uszczelniają wokół twarzy, nie są skuteczne, ponieważ powietrze będzie głównie przepływać bez filtra przez boki maski. Dobre uszczelnienie maski powinno powodować, że maska będzie zasysać twarz podczas wdechu. W przypadku elastycznych, jednorazowych masek to zasysanie powinno być widoczne, powodując wygięcie filtra do wewnątrz, tworząc wklęsłą powierzchnię. W przypadku masek o solidniejszej konstrukcji powinno być możliwe odczucie niewielkiego wzrostu ciśnienia podczas wdechu. Jeśli maska nie jest dobrze uszczelniona wokół twarzy, powietrze będzie głównie przepływać przez otwarte boki maski.
- Wentylacja (zawór CO2): Wentylacja sprawia, że maski są bardziej oddychające, a jednocześnie zmniejsza się gromadzenie wilgoci i CO2. Chociaż nie jest to cecha wszystkich masek, wiele z nich wykorzystuje zawór CO2 wielkości monety, aby zapewnić ukierunkowany wypływ. Wdychanie słabo wentylowanego powietrza o wysokiej zawartości CO2 może przyczyniać się do krótkotrwałych efektów, takich jak bóle głowy, letarg, zawroty głowy i nudności. Maski z zaworem wentylacyjnym nie są skuteczne w ograniczaniu rozprzestrzeniania się wirusów, ponieważ wydychany powietrze nie jest filtrowane.
Jednorazowe maski chirurgiczne są niedrogie i łatwo dostępne. Są również zaskakująco skuteczne w walce z zanieczyszczeniem cząsteczkowym. Badanie przeprowadzone w Edynburgu przez Particle and Fiber Toxicology testowało maski chirurgiczne do 0,007 µg i wykazało, że materiał masek chirurgicznych był w stanie zablokować 80% cząsteczek.
W innym badaniu zastosowano test dopasowania do masek chirurgicznych, aby dokładniej sprawdzić ich skuteczność, zwracając uwagę na ogólnie luźne dopasowanie.
Czynniki ryzyka zgonu na świecie
Spośród 62 milionów osób umierających każdego roku (stan na 2021 r.) według czynników ryzyka:
| Czynniki ryzyka | Zgony |
|---|---|
| Wysokie ciśnienie krwi | 10.9M |
| Zanieczyszczenie powietrza (na zewnątrz i wewnątrz) | 8.1M |
| Tabaizm | 6.2M |
| Wysoki poziom cukru we krwi | 5.3M |
| Zanieczyszczenie cząstkami stałymi na zewnątrz | 4.7M |
| Otyłość | 3.7M |
| Wysoki poziom cholesterolu | 3.6M |
| Zanieczyszczenie powietrza w pomieszczeniach | 3.1M |
| Dieta bogata w sód | 1.9M |
| Spożywanie alkoholu | 1.8M |
| Dieta uboga w owoce | 1.7M |
| Dieta uboga w produkty pełnoziarniste | 1.5M |
| Niska masa urodzeniowa | 1.5M |
| Dym z drugiej ręki | 1.3M |
Źródło: IHME, Global Burden of Disease (2024) - with minor processing by Our World in Data
tags: #najgorsza #jakość #powietrza #na #świecie #ranking

