Kiszonka z kukurydzy: Optymalna wilgotność dla najlepszej jakości
- Szczegóły
W warunkach klimatycznych naszego kraju, zebrane ziarno kukurydzy jest zbyt wilgotne, by mogło być przechowywane. Musi zostać odpowiednio zakonserwowane - dosuszone lub zakiszone. Przy wysokich kosztach energii, konserwacja wilgotnego ziarna kukurydzy przez zakiszanie wydaje się być zabiegiem najtańszym.
Dlaczego wilgotność jest tak ważna?
Zbiór ziarna kukurydzy dokonuje się w warunkach, gdy nierzadko ma ono jeszcze 25-30% wilgotności. Takie ziarno przechowywane zagrzewa się i psuje, a mowa tu o grzybach pleśniowych. Początkowo ich rozwój jest niezauważalny. Z czasem ziarno zaatakowane grzybami nabiera przykrego zapachu, traci wartość pokarmową (na skutek rozkładu tłuszczu, glutenu i skrobi) oraz zawiera szkodliwe dla ludzi i zwierząt mikotoksyny.
Dosuszanie wilgotnego ziarna kukurydzy jest kosztowne i może stanowić nawet 40% kosztochłonności uprawy kukurydzy. Jeśli ziarno ma być stosowane w żywieniu bydła lub trzody chlewnej, taniej jest je zakiszać.
Kiszone ziarno kukurydzy - korzyści i wady
Kiszone ziarno kukurydzy, ma swoje plusy jak i minusy. Jego największą zaletą jest smakowitość. Z drugiej strony ma w sobie dużo wody, przez co jest bardziej podatne na działanie pleśni. Zawartość energii w kiszonce jest nieco niższa niż w suchej kukurydzy, ale za to zdecydowanie wyższa niż w ziarnie pszenicy. Zawiera niestety mniej takich aminokwasów jak lizyna, tryptofan oraz fosfor strawny.
Zakiszanie wilgotnego ziarna kukurydzy wpływa u bydła na zwiększenie strawności skrobi w żwaczu i jelicie cienkim oraz ograniczenie trawienia skrobi w jelicie grubym. Kiszonki sporządzone z wilgotnego ziarna, ze względu na większą strawność skrobi w jelicie cienkim, cechują się wyższą wartością energetyczną, w porównaniu z ziarnem suszonym.
Przeczytaj także: Przechowywanie kukurydzy: kluczowe czynniki
Technologia zakiszania ziarna kukurydzy
Ziarno kukurydzy w ciągu 12 godzin od zbioru gdy jest ciepła, słoneczna pogoda, a najpóźniej w ciągu 24 godzin, gdy na dworze jest chłodniej, powinno zostać zakiszone. Technologia zakiszania ziarna kukurydzy jest bardzo prosta. Nie należy zakiszać całego ziarna, gdyż wtedy procesy fermentacji przebiegają wolno, a powietrze zgromadzone pomiędzy ziarniakami sprzyja rozwojowi pleśni. Ziarno przed zakiszeniem powinno być gniecione (w przypadku sporządzania kiszonki dla bydła) lub śrutowane (dla trzody chlewnej). Przyjmuje się zasadę, że wraz ze wzrostem wilgotności ziarna, rozmiar zakiszanych cząstek powinien być większy.
Optymalna wilgotność ziarna
Aby zakiszanie przebiegało właściwie, optymalna wilgotność ziarna nie powinna być wyższa niż 25 - 35%. Zakiszanie zbyt wilgotnego ziarna (o wilgotności powyżej 40%) powoduje intensywny przebieg fermentacji, co prowadzi do dużych strat składników pokarmowych. Natomiast przy zakiszaniu zbyt suchego ziarna (o wilgotności poniżej 25%) obserwuje się niedostateczne ugniecenie materiału, wskutek czego niemożliwe jest stworzenie warunków beztlenowych, co sprzyja rozwojowi niepożądanej flory bakteryjnej i grzybów pleśniowych. Dlatego w tym przypadku konieczne staje się zastosowanie dodatków, które wpływają korzystnie nie tylko na jakość kiszonki, ale również zwiększają jej stabilność podczas wybierania i skarmiania.
Szczególnie polecane są dodatki chemiczne, które natychmiast obniżają pH zakiszanego materiału dzięki czemu ograniczeniu ulega populacja pleśni i drożdży. Skutecznym jest kwas propionowy oraz preparaty będące mieszaniną kwasów propionowego i mrówkowego oraz soli kwasu sorbowego. Stosując dodatki mikrobiologiczne, należy wybierać takie, które skutecznie działają w niskich temperaturach, gdyż zakiszanie ziarna kukurydzy często odbywa się gdy temperatura spada poniżej 10°C. Preparaty powinny oprócz bakterii kwasu mlekowego zawierać także inne szczepy bakterii np. produkujące kwas propionowy.
Wykorzystanie zakiszonego ziarna
Po 6-8 tyg. zakiszone ziarno kukurydzy nadaje się do skarmiania. W żywieniu krów mlecznych, jak i bydła opasowego można go stosować w ilości do 8 kg/dzień. Kiszonka taka jest szczególnie zalecana w żywieniu krów przed wycieleniem oraz podczas pierwszych 4 mies. laktacji. Kiszone ziarno kukurydzy szczególnie nadaje się do żywienia świń na mokro. Jego udział w dawce dla tuczników może wynosić nawet 55%. Nie powinno się go podawać lochom karmiącym, w zaawansowanej ciąży oraz prosiętom. Z powodzeniem stosuje się je również w żywieniu koni, owiec, kóz, królików, nutrii, a nawet gęsi.
Technologia kiszenia dla bydła mlecznego
Termin zbioru zielonki kukurydzy do produkcji kiszonki ma pogodzić wysoką wartość pokarmową (białko, skrobia, ADF, NDF) z wysoką jakością (smak wynikający z fermentacji) wyprodukowanej kiszonki z kukurydzy. Ma to miejsce, gdy zielonka z kukurydzy ma ok. 32-35% suchej masy. Linię mleczną w ziarniaku oceniamy po przełamaniu kolby kukurydzy w jej połowie, patrząc na ziarniaki znajdujące się w (kolby) górnej części.
Przeczytaj także: Suszenie kukurydzy: wpływ wilgotności
Wcześniejszy zbiór spowoduje zmniejszoną koncentrację energii, natomiast zbyt późny ograniczy możliwości zgniatania ziarna w sieczkarni, utrudni proces ubijania, dodatkowo zredukuje strawność kiszonki. Zwierzęta mniej chętnie będą pobierały paszę.
Optymalny moment wjazdu sieczkarni w pole można zaplanować na fermie bez wsparcia laboratoryjnego. W tym celu konieczne jest określenie zawartości suchej masy zielonki na polu. Popularna metoda określania tego parametru z użyciem kuchenki mikrofalowej jest przydatna nie tylko w przypadku kukurydzy, lecz także w przypadku innych roślin.
Wysokość cięcia kukurydzy zwyczajowo ustawiamy na 25-30 cm nad ziemią. Obniżanie wysokości cięcia zwiększa plon tylko o tę część łodygi, która ma niską strawność. Dodatkowo wprowadzamy do silosu zanieczyszczenia fizyczne (ziemia) i biologiczne (np. bakterie E. coli). Podwyższanie cięcia, np. do 50, 60 cm, oczywiście zmniejsza plon, ale zwiększa koncentrację energii w kiszonce, co może być celem hodowcy i jego serwisu żywieniowego.
W przypadku tradycyjnych sieczkarni optymalna długość sieczki to 9-11 mm (czasami do 14 mm). Rozwiązania instalowane w nowych sieczkarniach (Schredlage, OptiMaxx) tną roślinę i jednocześnie ją rozcierają na strzępy. W takich sieczkarniach długość cięcia wynosi maksymalnie ok. 30 mm. Uzyskana w ten sposób sieczka redukuje konieczność stosowania w dawkach słomy jako jej elementu strukturalnego.
CCS - Fermentowane ziarno kukurydzy
Ziarno kukurydzy posiada unikalną budowę skrobi. Skrobia pszenicy czy jęczmienia w 95% ulega degradacji w żwaczu. Do jelita cienkiego dociera jej zaledwie 5%, natomiast skrobi z ziarna kukurydzy jelito cienkie wchłania nawet do 25%. Efektem jest korzystniejsze zaopatrzenie w energię przy równoczesnym mniejszym zaangażowaniu mikroflory żwacza. Dawka ośmiu kilogramów ziarna kukurydzy dostarcza do jelita trzykrotnie więcej glukozy w porównaniu z identyczną ilością ziarna pszenicy (1,5 litra vs 0,5 litra).
Przeczytaj także: Wilgotność kukurydzy: Poradnik
Aby ziarno kukurydzy miało ww. charakterystykę, powinno być młócone przy wilgotności na poziomie 35% i niższej. Skrobia ziarna młóconego przy wilgotności 40% i więcej traci te właściwości.
Ziarno do zakiszania jest rozdrabniane gniotownikiem lub młynkiem. Usługi tymi urządzeniami są coraz bardziej popularne. Najkorzystniejsze jest zakiszanie ziarna w foliowych rękawach, w których straty wynikające z fermentacji nie przekraczają 2-3%.
Technologia zakiszania w rękawach foliowych
Zakiszanie poprzedza sprasowanie i wepchnięcie do rękawa foliowego masy organicznej. W prasach silosujących elementem roboczym jest specjalnej konstrukcji rotor, który pozwala na bardzo mocne ubicie zielonki i równomierne wepchnięcie jej do rękawa, bez wzburzania tej partii paszy, która jest już w rękawie.
Specjalny adapter zamontowany na prasie silosującej pozwala na pakowanie paszy jednocześnie do dwóch mniejszych, równolegle układanych rękawów. Ta metoda jest przeznaczona dla rolników indywidualnych, którzy wybierają dziennie stosunkowo niewielkie ilości paszy.
Miejsce usytuowania rękawów powinno być wyrównane i poziome (w przypadku terenu o pewnym nachyleniu należy napełniać rękawy „pod górę”, nigdy w poprzek zbocza). Średnica stosowanych rękawów wynosi najczęściej od 2,4 m do 3,6 m, a ich długość od 30 do 90 m.
Prasy mogą napełniać je wyłącznie rozdrobnionym materiałem roślinnym (zielonki z traw, lucerny, kukurydzy, wysłodki buraczane, młóto browarniane, CCM), lub sypkimi (wilgotne ziarno kukurydzy lub innych zbóż). Ze względu na znaczny koszt ponoszony na zakup rękawa foliowego metoda ta powinna być stosowana do konserwowania materiałów paszowych o najwyższej wartości pokarmowej lub trudno kiszących się.
Jakość kiszonek z lucerny produkowanych w technologii rękawów może być lepsza od sporządzanych w formie bel cylindrycznych owijanych czterema warstwami folii. Jest tak dlatego, że kiszonki produkowane w rękawie ulegają intensywniejszym procesom fermentacji (w wyniku lepszego ubicia materiału oraz jego rozdrobnienia bakterie mają łatwiejszy dostęp do soku kiszonkowego).
Zaletą technologii produkcji kiszonek w rękawach foliowych jest jej duża wydajność - dochodząca do 40 ton zakiszanej masy na godzinę. Technologia zakiszania w rękawach stosowana jest przez duże i średnie przedsiębiorstwa rolne oraz mniejsze gospodarstwa indywidualne.
Przechowywanie wilgotnego ziarna zbóż
W rękawach możemy zakiszać wilgotne ziarno kukurydzy w trzech formach: w całości (z przeznaczeniem do produkcji spirytusu), śrutowane (dla trzody chlewnej) oraz gniecione (dla bydła).
Do zakiszania ziarna w rękawach oferowane są obecnie specjalistyczne prasy połączone z gniotownikami, które usprawniają organizację pracy i skracają okres od momentu zbioru kombajnem do umieszczenia rozdrobnionego ziarna w rękawie. Zastosowanie takiej technologii skraca czas kontaktu wilgotnego ziarna z powietrzem, co ogranicza rozwój pleśni i drożdży obecnych w ziarnie.
Optymalna wilgotność ziarna - dla stabilnego przechowywania poprzez zakiszanie drogą naturalnej fermentacji - powinna wynosić 35-40%. Z kolei standardowym i skutecznym sposobem konserwowania ziarna kukurydzy nadmiernie suchego jest zaprawianie go konserwantami chemicznymi stosowanymi w wysokiej dawce minimum 5-6 l/tonę, bez oglądania się na naturalną fermentację.
Podsumowanie
Kiszenie kukurydzy stanowi jeden z fundamentów współczesnej produkcji pasz objętościowych, a jego znaczenie w żywieniu dużych stad stale rośnie. Wymogi dotyczące jakości surowca, staranność wykonania oraz dbałość o stabilność kiszonki wymuszają na rolniku podejście oparte na precyzji i przewidywaniu efektów długoterminowych.
Aby zrobić dobrą kiszonkę, niezbędne jest właściwe określenie momentu zbioru, co ma kluczowy wpływ na jakość późniejszej fermentacji. W praktyce ocenia się nie tylko wartość suchej masy całej rośliny, ale także strukturę kolby, jej wypełnienie i dojrzałość ziarniaków. Właściwie wykształcone ziarno w fazie woskowo-szklistej jest dobrym wskaźnikiem, że roślina osiągnęła odpowiedni poziom suchej masy do sporządzenia kiszonki.
Prawidłowe przygotowanie surowca obejmuje m.in. dokładne rozdrobnienie, które sprzyja równomiernemu ubiciu i efektywnemu przebiegowi fermentacji. Odpowiednia struktura frakcji wpływa na szybkość zakiszania oraz późniejszą stabilność tlenową kiszonki. Właściwa optymalna wilgotność sprzyja intensywnej pracy bakterii odpowiedzialnych za tworzenie kwasów organicznych.
tags: #kiszonka #z #kukurydzy #wilgotność #optymalna
