Kanaliki Nerkowe: Filtracja i Rodzaje
- Szczegóły
Budowa nefronu i funkcje są kluczowe dla zrozumienia procesu produkcji moczu. Nefron, podstawowa jednostka strukturalna i funkcjonalna nerki, składa się z ciałka nerkowego i kanalików nerkowych. Z czego składa się nefron?
Budowa i Funkcja Nefronu
Podstawową jednostką strukturalno-funkcjonalną nerki jest nefron, zbudowany z ciałka nerkowego oraz kanalika nerkowego. Ciałko nerkowe tworzy sieć krwionośnych naczyń włosowatych, zwanych kłębuszkiem nerkowym, które otacza nabłonek - torebka kłębuszka nerkowego (torebka Bowmana). W ciałku nerkowym zachodzi proces filtracji kłębuszkowej, czyli fizycznego przesączania osocza krwi pod ciśnieniem. Funkcją kanalika nerkowego jest wyprowadzanie powstałego w wyniku filtracji moczu pierwotnego, a następnie jego dalsza przemiana w mocz ostateczny.
Kanalik nerkowy dzieli się na odchodzący od torebki kanalik kręty bliższy (kanalik I rzędu), który przechodzi w pętlę nefronu (pętla Henlego) i kończy się kanalikiem krętym dalszym (kanalik II rzędu). Kanaliki poszczególnych nefronów uchodzą do kanalika zbiorczego, a te z kolei przechodzą w przewody brodawkowe otwierające się do kielichów nerkowych. Ciałka nerkowe oraz kanaliki bliższy i dalszy znajdują się w korze nerki, a pętla nefronu w piramidach rdzenia nerki.
Procesy Zachodzące w Nefronie
- Filtracja: Proces fizycznego przesączania osocza krwi pod ciśnieniem, w wyniku którego powstaje mocz pierwotny.
- Reabsorpcja: Powrotne wchłanianie przez kanaliki nerkowe wody i rozpuszczonych w niej substancji.
- Wydzielanie: Wydzielanie przez kanaliki nerkowe zbędnych substancji do moczu ostatecznego.
- Wydalanie z moczem: Proces fizjologiczny polegający na usunięciu nadmiaru wody i elektrolitów oraz innych zbędnych związków.
Filtracja Kłębuszkowa
W wyniku filtracji kłębuszkowej powstaje rozcieńczony mocz pierwotny, bogaty w związki drobnocząsteczkowe i sole mineralne. Wiele z substancji obecnych w moczu pierwotnym nie jest zbędnych dla organizmu. W związku z tym na dalszych etapach przemian moczu substancje te zostają zwrotnie wchłonięte do ustroju. Podobnie dzieje się z wodą, której duża objętość ulega zwrotnemu wchłanianiu z moczu pierwotnego, przez co mocz ostateczny jest bardziej zagęszczony.
Czynniki Wpływające na Tempo Filtracji Kłębuszkowej
Filtracja kłębuszkowa osocza krwi zachodzi dzięki ciśnieniu hydrostatycznemu. Powstaje ono w wyniku wzrostu ciśnienia w tętniczkach tworzących kłębuszek nerkowy otoczony torebką Bowmana - zmniejszenie średnicy tętniczek powoduje wzrost ciśnienia. W efekcie część osocza krwi (wraz ze związkami drobnocząsteczkowymi i solami mineralnymi, ale bez komórek krwi) ulega filtracji i przenika do torebki kłębuszka, tworząc mocz pierwotny.
Przeczytaj także: Znaczenie filtracji nefronu w farmakologii
Szybkość oraz efektywność filtracji kłębuszkowej nie są wartościami stałymi i zależą od wielu czynników, co ostatecznie pozwala na utrzymanie równowagi osmotycznej ustroju.
Dynamikę filtracji osocza krwi w ciałku nerkowym opisuje się jako efektywne ciśnienie filtracyjne (EFP), na które wpływają:
- Ciśnienie hydrostatyczne krwi w tętniczkach kłębuszka.
- Ciśnienie onkotyczne krwi w tętniczkach kłębuszka.
- Ciśnienie hydrostatyczne płynu w torebce Bowmana.
Efektywne ciśnienie filtracyjne jest różnicą między ciśnieniem hydrostatycznym tętniczek kłębuszka a sumą pozostałych dwóch wartości.
Wskaźnik Filtracji Kłębuszkowej (GFR)
Innym wskaźnikiem oceny czynności nerek jest wskaźnik filtracji kłębuszkowej (GFR), który pozwala na obliczenie ilości przefiltrowanego osocza przez kłębuszki nerkowe w czasie 1 minuty. Jego wartość średnia wynosi ok. 125 ml/min. Wartości GFR poniżej 30 ml/min obserwuje się w przewlekłej niewydolności nerek, a znaczny wzrost tego wskaźnika może występować podczas cukrzycowej choroby nerek.
Rola Nerek w Organizmie
Nerki człowieka odpowiadają m.in. za filtrację krwi, wydalanie toksyn oraz regulację gospodarki wodno-elektrolitowej. Jakiekolwiek zaburzenia w ich funkcjonowaniu mogą prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych. Dlatego bardzo ważne jest, aby dbać o ten narząd, regularnie monitorować jego stan i reagować od razu, gdy pojawią się sygnały świadczące o nieprawidłowościach.
Przeczytaj także: Definicja i pomiar filtracji kłębuszkowej
Funkcje Układu Wydalniczego
- Wydalanie produktów przemiany materii. Usuwanie związków azotowych (mocznik, kwas moczowy, kreatynina) - produktów rozpadu aminokwasów.
- Regulacja stężenia elektrolitów we krwi i płynach ustrojowych. Usuwanie nadmiaru jonów lub selektywne ich zatrzymywanie w razie niedoboru.
- Regulacja zawartości wody w organizmie. Wydalanie nadmiaru wody lub zatrzymywanie w stanach niedoboru lub odwodnienia przez zagęszczanie moczu.
Dzięki aktywnej regulacji ilości wody i soli mineralnych w organizmie nerki pełnią funkcję osmoregulacyjną.
Wewnątrzwydzielnicza Funkcja Nerek
W pobliżu ciałka nerkowego znajduje się grupa specjalnych komórek tworzących aparat przykłębuszkowy, który uczestniczy w regulacji ciśnienia krwi. Gdy ciśnienie krwi spada, komórki te wydzielają enzym reninę przekształcający jedno z białek osocza krwi angiotensynogen w jego aktywną postać - angiotensynę. Jest ona czynnikiem powodującym skurcz naczyń krwionośnych, co podnosi ciśnienie krwi.
Ponadto angiotensyna pobudza wydzielanie hormonu podwzgórza - wazopresyny i hormonu kory nadnerczy - aldosteronu, które regulują ilość i skład moczu przez wpływ na procesy zachodzące w kanalikach nerkowych (ustalanie poziomu jonów sodu i potasu we krwi).
Nerki wydzielają również hormony tkankowe. Produkują erytropoetynę, która stymuluje powstawanie erytrocytów w szpiku kostnym. Uczestniczą także w przekształcaniu pochodnych witaminy D w kalcytriol (1,25‑dihydroksycholekalcyferol) - hormon regulujący gospodarkę wapniowo‑fosforanową organizmu.
Skład Moczu
Ilość i skład moczu mają znaczenie diagnostyczne, ponieważ zależą od stanu fizjologicznego organizmu.
Przeczytaj także: Webber AP8400 - wymiana filtrów
Prawidłowe wartości składników moczu:
- Ilość: 1,5 l na dobę.
- Skład: Woda, mocznik, barwniki moczowe będące produktami rozpadu hemoglobiny (np. urobilina), elektrolity (sód, potas, chlorki), kreatynina, kwas moczowy.
Budowa Układu Moczowego
Układ wydalniczy człowieka tworzą parzyste nerki i moczowody oraz nieparzysty pęcherz moczowy i także nieparzysta cewka moczowa. Nerki leżą poza otrzewnowo na tylnej ścianie jamy brzusznej, po obu stronach kręgosłupa, poniżej przepony. Nerka prawa znajduje się nieco niżej niż lewa. Wytworzony w nerkach mocz - stężony, wodny roztwór azotowych produktów przemiany materii oraz soli mineralnych - za pośrednictwem moczowodów dociera do pęcherza moczowego, skąd kierowany jest na zewnątrz przez cewkę moczową.
tags: #kanaliki #nerkowe #filtracja #rodzaje
