Jakość Powietrza w Małopolsce: Normy i Monitoring

Szczegóły: Opublikowano: 04. March 2026

Jakość powietrza w Polsce jest badana cały czas. Wyniki pozyskiwane są w trybie „on-line” i przedstawiane jako średnie z jednej godziny. Badając skład powietrza w dużej mierze zwraca się uwagę na składniki szkodliwe . Zbierane dane dotyczą przede wszystkim stężeń pyłu PM10, pyłu PM2,5, dwutlenku azotu (NO2) i ozonu (O3). Poziomy stężeń wybranych substancji są oznaczane kolorem. Powstaje wówczas swoisty „indeks jakości powietrza”. Jest to zarazem informacja, czy jakość powietrza jest bardzo dobra, czy też niekorzystna. Młodsi użytkownicy mogą odczytywać wynik sugerując się zarówno kolorami, jak i „buźkami”. Ci bardziej dociekliwi, mogą śledzić wartości liczbowe.

Monitoring Jakości Powietrza w Małopolsce

Mapa na małopolskim portalu zawiera dane z czujników zainstalowanych w całym regionie. Pomiary pochodzą ze stacji Państwowego Monitoringu Środowiska prowadzonego przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, pyłomierzy Krakowskiego Alarmu Smogowego wykorzystywanych w ramach projektu LIFE oraz nowej sieci czujników zainstalowanych na szkołach.

Emitowany przez sensory Airly kolor odwzorowuje stan powietrza: od najlepszego - zielony, po wielokrotne przekroczenie normy zagrażające zdrowiu - czerwony. Urządzenia mierzą temperaturę, wilgotność, ciśnienie, pyły zawieszone: PM 2,5, PM 10.

Normy Jakości Powietrza

To, co nazywamy pyłem zawieszonym jest tak naprawdę złożoną mieszaniną organicznych, nieorganicznych, stałych i ciekłych substancji, które rozpraszają się w powietrzu. W jego skład wchodzą głównie siarczany, azotany, amoniak, czarny węgiel i przeróżne tlenki (np. siarki, glinu, albo żelaza) oraz sole. Największe zagrożenie dla zdrowia stwarzają te cząsteczki pyłu zawieszonego, których średnica wynosi poniżej 10 mikrometrów im mniejsza cząstka, tym łatwiej i głębiej penetruje płuca.

Pył PM10 składa się z mieszaniny cząstek zawieszonych w powietrzu, będących mieszaniną substancji organicznych i nieorganicznych. Pył zawieszony może zawierać substancje toksyczne takie jak wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (np. benzoapiren), metale ciężkie oraz dioksyny i furany. Pył PM10 zawiera cząstki o średnicy mniejszej niż 10 mikrometrów, które mogą docierać do górnych dróg oddechowych i płuc. Poziom dopuszczalny dla stężenia średniodobowego wynosi 50 µg/m3 i może być przekraczany nie więcej niż 35 dni w ciągu roku.
Pył PM2,5 zawiera cząstki o średnicy mniejszej niż 2,5 mikrometra, które mogą docierać do górnych dróg oddechowych, płuc oraz przenikać do krwi. Docelowa wartość średnioroczna dla pyłu PM2,5 wynosi 25 µg/m3, poziom dopuszczalny 25 µg/m3, a poziom dopuszczalny 27µg/m3.

Największą emisję pyłów powoduje spalanie węgla w starych i często źle wyregulowanych kotłach i piecach domowych oraz w dużych miastach komunikacja. Spalanie odpadów w tych kotłach, które choć jest nielegalne i powoduje poważne zagrożenie dla zdrowia ludzi, jest praktykowane przez niektórych mieszkańców.

Przeczytaj także: Rola Inspekcji w ochronie powietrza

Małopolskie Normy Zanieczyszczenia Powietrza

W Programie ochrony powietrza dla województwa małopolskiego (stanowiącym załącznik do Uchwały Sejmiku Województwa Małopolskiego z dnia 23 stycznia 2017 r.) zostały określone normy małopolskie zanieczyszczenia powietrza - 3 stopnie zagrożenia dla poszczególnych przedziałów stężeń pyłu zawieszonego PM10 - żółty, pomarańczowy i czerwony. Celem ich obwieszczania jest ochrona grup ludności najbardziej wrażliwych na zanieczyszczenia powietrza.

I stopień zagrożenia (żółty) - gdy pomiar stężenia 24-godz. - lub prognoza stężenia pyłu PM10 na obszarze reprezentatywnym dla danej stacji pomiarowej wskazuje dla aktualnej doby ryzyko przekroczenia wartości stężenia 24-godz. na poziomie 50 μg/m3.
II stopień zagrożenia (pomarańczowy) - gdy pomiar stężenia 24-godz. - lub prognoza stężenia pyłu PM10 wskazuje dla aktualnej doby ryzyko przekroczenia wartości 24-godz. > 150 μg/m3.
III stopień zagrożenia (czerwony) - gdy pomiar stężenia 24-godz. - lub prognoza stężenia pyłu PM10 wskazuje dla kolejnej doby ryzyko przekroczenia wartości stężenia 24-godz. > 200 μg/m3.

Wpływ Uchwały Antysmogowej w Krakowie

Analiza zmian jakości powietrza w Krakowie i Małopolsce przeprowadzona przez prof. Piotra Kleczkowskiego i mgr inż. Katarzynę Kotarbę z Akademii Górniczo-Hutniczej wykazała, czy krakowska uchwała antysmogowa wpłynęła na poprawę jakości powietrza w mieście. Wnioski, do których doszli są jednoznaczne: uchwała wpłynęła pozytywnie i w Krakowie jakość powietrza poprawia się szybciej niż w reszcie województwa małopolskiego.

Krakowska uchwała była podejmowana dwukrotnie (z powodów prawnych) w 2013 i 2016 r. Na jej podstawie wprowadzono w mieście zakaz ogrzewania paliwami stałymi, który obowiązuje od 1 września 2019 roku. Jednak już wcześniej, między innymi za sprawą programów pomocowych oraz dotacji do wymiany źródeł ciepła, zmniejszała się liczba używanych w mieście kotłów na węgiel oraz drewno. Obecnie w mieście pozostało jeszcze, wg. szacunków Urzędu Miasta, ok. 1800 palenisk, a więc w okresie ostatnich 10 lat ich liczba zmniejszyła się około dwudziestokrotnie.

Naukowcy z AGH postanowili sprawdzić, jakie są tego efekty. Najprostszą, a jednocześnie najbardziej wiarygodną metodą takiej weryfikacji jest porównanie tempa spadku stężenia substancji zanieczyszczających w Krakowie oraz w całym województwie małopolskim, z wyłączeniem Krakowa. Zwracając jednocześnie uwagę, że także w regionie od niedawna obowiązują przepisy antysmogowe, ale są one łagodniejsze od tych krakowskich.

Z analizy wynika, że zmiana średniego stężenia pyłu PM10 jest wyższa w Krakowie niż w całym województwie z wyłączeniem Krakowa. O ile spadek (liczony w sezonach grzewczych) w Krakowie wynosi 45,42 proc., tak w Małopolsce jest on dużo mniejszy - 28,73 proc. Podobna tendencja występuje w przypadku pyłu PM2,5 - w Krakowie obserwujemy zmianę na poziomie 43,76 proc., natomiast w całym województwie z wyłączeniem Krakowa - 32,15 proc. W przypadku benzo(a)pirenu sytuacja jest bardzo ciekawa, gdyż o ile w Krakowie obserwujemy spadek średniego stężenia o 42,82 proc., tak w całym województwie na przestrzeni badanych lat stężenia benzo(a)pirenu (liczone w sezonach grzewczych) wzrosły o 14,41 procent.

Przeczytaj także: Analiza jakości powietrza w Serocku

Liczba dni w trakcie sezonu grzewczego, kiedy stężenie dobowe PM10 przekracza poziom alarmowy (150 µg/m3) spadła z 11 do zera, a w przypadku poziomu informowania (100 µg/m3) z 35 do 2.

Roczna Ocena Jakości Powietrza za 2024 Rok

Prezentujemy roczną ocenę jakości powietrza za 2024 rok. Na obszarze wszystkich województw dotrzymane zostały normy jakości powietrza dla 6 zanieczyszczeń: dwutlenku siarki, tlenku węgla, benzenu oraz zanieczyszczeń oznaczanych w pyle PM10: kadmu, niklu i ołowiu.

Ocena pod kątem ochrony zdrowia ludzi została wykonana dla 12 zanieczyszczeń: dwutlenku siarki (SO2), dwutlenku azotu (NO2), tlenku węgla (CO), ozonu (O3), benzenu (C6H6), pyłu zawieszonego PM10, pyłu zawieszonego PM2,5 oraz zanieczyszczeń oznaczanych w pyle PM10: benzo(a)pirenu (B(a)P), arsenu (As), kadmu (Cd), niklu (Ni) i ołowiu (Pb). Ocena wykazała jednocześnie poprawę jakości powietrza w odniesieniu do dwutlenku azotu w centrach dużych miast. Liczba stref z przekroczeniem średniorocznego poziomu dopuszczalnego dla tego zanieczyszczenia obniżyła się z 4 do 2. Przekroczenia miały charakter lokalny i wystąpiły wyłącznie na obszarach oddziaływania transportu samochodowego w Krakowie i Katowicach.

Oceniany 2024 rok, w porównaniu do roku 2023, charakteryzował się nieco wyższymi wartościami stężeń pyłu zawieszonego PM10. Średnie roczne stężenie pyłu zawieszonego PM10, obliczone jako średnia ze wszystkich stacji w kraju, w 2024 roku zwiększyło się o około 7% w porównaniu do roku 2023. Przekroczenie średniodobowego poziomu dopuszczalnego pyłu zawieszonego PM10 odnotowano na obszarach trzech województw: śląskiego, małopolskiego oraz dolnośląskiego (strefa dolnośląska, aglomeracja krakowska, strefa małopolska, aglomeracja górnośląska, strefa śląska).

W 2024 roku przekroczenie średniorocznego poziomu dopuszczalnego PM2,5 wystąpiło na obszarach czterech stref (aglomeracje: górnośląska i łódzka, miasto Częstochowa oraz strefa łódzka). Największym problemem zanieczyszczenia powietrza w Polsce pozostaje wysoka zawartość benzo(a)pirenu w pyle zawieszonym PM10. Średnioroczne stężenie tego zanieczyszczenia obliczone jako średnia ze wszystkich stacji w kraju w 2024 roku, pozostawało na poziomie zbliżonym do roku 2023 i wynosiło 1,52 ng/m3 (w roku 2023 - 1,53 ng/m3).

Przeczytaj także: Pomiary zanieczyszczeń w Stacji Czernica

Wypełniając obowiązek wynikający z art. 89 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz. U. 2024 poz. Wyniki klasyfikacji 46 ocenianych stref zawarte zostały w wojewódzkich raportach z oceny jakości powietrza za rok 2024. Raporty te w terminie do 29 kwietnia 2025 r. zostały przekazane do właściwych terytorialnie zarządów województw. Zgodnie z obowiązkiem zawartym w art. 89 ust. 1a ustawy Poś, wprowadzonym w 2024 roku przez art.

System Informacyjno-Ostrzegawczy SYSLOP

SYSLOP to nowy system informacyjno-ostrzegawczy o ryzyku przekroczenia i przekroczeniach norm jakości powietrza. Geneza jego powstania związana jest z obowiązkiem niezwłocznego przekazywania alertów smogowych przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ). Obecnie system jest pilotażowo wdrażany m.in.

Wpływ Zanieczyszczenia Powietrza na Zdrowie

Wszyscy odczuwamy skutki złej jakości powietrza. Ból głowy, piekące oczy, drapanie gardła to tylko najmniej groźne pojawiające się symptomy. Na skutki złej jakości powietrza są szczególnie narażone osoby starsze, ludzie cierpiący na schorzenia układu oddechowego i krwionośnego, kobiety w ciąży oraz małe dzieci.

Kluczem do ochrony siebie i swoich najbliższych przed szkodliwym oddziaływaniem na nasz organizm smogu, jest regularne sprawdzanie jakości powietrza. Świadomość istnienia zagrożenia, to bowiem pierwszy, bardzo ważny krok, który może uratować zdrowie, a nawet życie nasze oraz bliskich nam osób. Możemy wówczas tak zaplanować swoją aktywność, aby nie narażać się na niepożądane skutki.

Specyficzne warunki atmosferyczne (wyżowa pogoda i mróz) sprzyjają powstawaniu smogu. Możemy spotkać się z sytuacją, że pomiary jakości powietrza oraz prognozy wskazują na ryzyko wystąpienia przekroczeń dopuszczalnych poziomów zanieczyszczeń. Widujemy wówczas komunikaty: „Uwaga! Dziś będzie zła jakość powietrza”.

Pyły o średnicy poniżej 10 mikrometrów absorbowane są w górnych drogach oddechowych i oskrzelach. Inhalowane do płuc mogą powodować różne reakcje ze strony ustroju np. kaszel, trudności z oddychaniem i zadyszkę, szczególnie w czasie wysiłku fizycznego. Przyczyniają się do zwiększenia zagrożenia infekcjami układu oddechowego oraz występowania zaostrzeń objawów chorób alergicznych np. astmy, kataru siennego i zapalenia spojówek. Nasilenie objawów zależy w dużym stopniu od stężenia pyłu w powietrzu, czasu ekspozycji, dodatkowego narażenia na czynniki pochodzenia środowiskowego oraz zwiększonej podatności osobniczej. Drobne frakcje pyłów mogą przenikać do krwioobiegu, a dłuższe narażenie na wysokie stężenia pyłu może mieć istotny wpływ na przebieg chorób serca (nadciśnienie, zawał) lub nawet zwiększać ryzyko zachorowania na choroby nowotworowe, szczególnie płuc. Pyły o średnicy poniżej 2,5 mikrometra (tzw. pyły drobne) absorbowane są w górnych i dolnych drogach oddechowych i mogą również przenikać do krwi.

Informowanie Mieszkańców o Zanieczyszczeniu Powietrza w Krakowie

O to, jak wygląda procedura informowania mieszkańców Krakowa o normach małopolskich zanieczyszczenia powietrza, zapytałem Pawła Ścigalskiego - pełnomocnika prezydenta miasta ds. jakości powietrza. „Jeśli chodzi o pierwszy stopień zagrożenia, to procedura wygląda tak, że główna informacja pochodzi z Wojewódzkiego Centrum Zarządzania Kryzysowego, następnie CZK Miasta Krakowa zamieszcza ją na stronach BIP-u, informuje Biuro Prasowe UMK oraz osoby funkcyjne w mieście Krakowie. Dalej informację przekazujemy poprzez strony miejskie, profile miasta na serwisach społecznościowych, tablice informujące o zanieczyszczeniu powietrza, za pomocą aplikacji: Powietrze Kraków czy Ostrzegator, również na monitorach znajdujących się w komunikacji miejskiej. Wykorzystujemy wszelkie dostępne środki. Natomiast w przypadku drugiego stopnia jest jeszcze szersza informacja. W przypadku trzeciego stopnia jest podobnie, z tym że Wojewódzkie Centrum Zarządzania Kryzysowego umieszcza komunikat jeszcze u siebie i w generalnym systemie ostrzegania” - powiedział pełnomocnik.

„Program ochrony powietrza wymaga tego, by gminy informowały o bieżącym stanie zanieczyszczeń. Wypracowana została taka procedura, by przekaz każdej z gmin działających w ramach Stowarzyszenia Metropolia Krakowska był ujednolicony. Uzgodniliśmy dla gmin ościennych określone tablice informacyjne, jednolite grafiki dotyczące każdego ze stopni zagrożenia, aczkolwiek każda miejscowość działa w tym zakresie trochę indywidualnie, po swojemu. Zależy nam jednak na tym, by przekaz ten był jednolity, czytelny i trafiał do mieszkańców” - dodał Paweł Ścigalski.

tags: #jakość #powietrza #w #Małopolsce #normy #i