Jakość Powietrza w Sztokholmie na Tle Europejskich Norm
- Szczegóły
Normy jakości powietrza w zakresie PM2,5 wyznaczone przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) spełnia jedynie 11 z 344 miast ujętych w rankingu Europejskiej Agencji Środowiska (EEA).
Ranking opiera się na danych dotyczących średnich poziomów zanieczyszczeń pyłami zawieszonymi PM2,5, które zostały zebrane z ponad 400 stacji monitorujących zlokalizowanych we wszystkich krajach członkowskich EEA w ciągu ostatnich dwóch lat kalendarzowych.
Nowe Normy WHO a Wytyczne UE
W ubiegłym roku, po niemal 15 latach, WHO opublikowało nowe, bardziej restrykcyjne normy jakości powietrza. Zgodnie z nimi maksymalne stężenie pyłu zawieszonego PM2,5 w ciągu roku nie powinno przekraczać 5 µg/m³, podczas gdy dotychczasowa norma wynosiła 10 µg/m³.
Wartość ta znacznie odbiega od wytycznych UE, które zakładają, że roczna wartość dopuszczalna dla drobnego pyłu zawieszonego PM2,5 nie powinna przekraczać 25 μg/m³.
Miasta z Najlepszą Jakością Powietrza w Europie
Według bazy danych „European city air quality viewer” w 2020 r. i 2021 r. najlepszą jakością powietrza w Europie mogły pochwalić się Umeå w Szwecji oraz Faro i Funchal w Portugalii.
Przeczytaj także: Rola Inspekcji w ochronie powietrza
Oprócz tego jakość powietrza była dobra w miastach: Tampere (Finlandia), Narva (Estonia), Sztokholm (Szwecja), Uppsala (Szwecja), Tallin (Estonia), Bergen (Norwegia), Rejkiawik (Islandia), Norrköping (Szwecja).
Wytyczna została przekroczona w 97% miast uwzględnionych w zestawieniu.
Polska na Tle Europy
W zestawieniu ujęte są 43 polskie miasta. Jakość powietrza w 11 z nich określono jako umiarkowaną, w 31 przypadkach jako słabą, w jednym natomiast jako bardzo słabą. W kategorii tej ujęto jedynie trzy europejskie miasta - Cremonę i Padwę we Włoszech oraz na ostatnim, 344. miejscu, Nowy Sącz w Polsce. W zestawieniu znalazły się m.in. Żory, które zajęły 329. miejsce.
Ranking EEA klasyfikuje 375 miast w Europie pod kątem zanieczyszczenia, od najczystszych miejscowości, do tych najbardziej skażonych na podstawie poziomów PM 2.5 zmierzonych w latach 2022-2023. Okazuje się, że większość polskich miast nie spełnia nowych, rygorystycznych norm wyznaczonych przez WHO.
Według nowych norm o dobrej jakości powietrza można mówić wówczas, gdy stężenie pyłu zawieszonego nie przekracza 5 mikrogramów na metr sześcienny powietrza.
Przeczytaj także: Analiza jakości powietrza w Serocku
Z raportu wynika, że zdecydowanie najczystszym powietrzem oddychają mieszkańcy północnej Europy. W zestawieniu przoduje szwedzka miejscowość Uppsala, ale w pierwszej dziesiątce znalazły się m.in. Rejkiawik oraz Tallin. Wysoko są również Faro i Funchal w Portugalii, a także Sztokholm i Helsinki - stolice Szwecji i Finlandii.
W rankingu najgorzej wypadają miasta południowej, południowo-wschodniej i centralnej Europy - w tym Polski. Pod lupę wzięto tylko 43 miejscowości z naszego kraju, gdyż raport obejmuje jedynie miasta liczące co najmniej 50 tys. mieszkańców.
Najwyżej w zestawieniu uplasowała się Zielona Góra, która zajęła 180. miejsce. W mieście jakość powietrza uznano za zadowalającą, a stężenie pyłu zawieszonego to 10 mikrogramów na metr sześcienny powietrza. Kolejne pozycje z umiarkowaną jakością powietrza zajęły Suwałki i Szczecin, a na samym końcu zestawienia znalazły się Żory, Częstochowa i Nowy Sącz, zajmując odpowiednio 363., 364. i 371. miejsce. Tutaj jakość powietrza oceniono jako słabą (stężenie pyłu zawieszonego powyżej 20 mikrogramów na metr sześcienny powietrza).
Sztokholm - strefa czystego transportu
10 października 2023 był dniem, w którym konserwatywno-liberalnych Moderatów ogarnęła „benzynowa wściekłość” - podsumował napięcia w mieście Klimatgranskaren na Instagramie, po tym jak władze postanowiły wprowadzić w Sztokholmie Strefę Czystego Transportu, tzw. miljözon klass 3, do której nie będzie można wjechać żadnym pojazdem spalinowym. To pierwsza tego typu Strefa Czystego Transportu w Szwecji. Ograniczenie miałoby dotyczyć części centrum miasta od 31 grudnia 2024. Szwecja idzie zatem na całość uznając, że zdrowie ludzi jest najważniejsze.
Tymczasem to właśnie w Polsce rocznie z powodu spalin i zanieczyszczeń samochodowych umiera prawie 50 000 osób. W województwie sztokholmskim dla porównania ok. 1 000 osób. Mamy też w Polsce inne niechlubne dane: pierwszy oficjalnie zdiagnozowany przypadek 11-letniego warszawiaka z poważnymi powikłaniami zdrowotnymi wynikającymi z wdychania toksycznego powietrza. Tym bardziej szokuje opór, z jakim polscy kierowcy walczą o swoją wygodę poruszania się po mieście autami.
Przeczytaj także: Pomiary zanieczyszczeń w Stacji Czernica
W listopadzie 2022 jakość powietrza w centrum Sztokholmu poprawiła się o połowę od 2016. Średnioroczna ilość dwutlenku azotu na najbardziej ruchliwych ulicach centrum spadła. O szkodliwym wpływie dwutlenku azotu dla naszego zdrowia napisano już tyle, że z tą wiedzą już dawno powinniśmy zrezygnować z poruszania się autami.
PAP opublikował średniomiesięczne stężenie dwutlenku azotu w październiku 2023 w mikrogramach na metr sześcienny w wybranych miastach. W Helsinkach wyniosło ono 10,9, w Sztokholmie 11,6, w Kopenhadze 13,5, w Oslo 16,7 a w Warszawie 24,2.
Gdy wytyczano w Sztokholmie granice Strefy Czystego Transportu wybrano te okolice, które szczególnie lubiane są przez pieszych i rowerzystów. Dzięki temu strefa bez pojazdów spalinowych pozwoli zniwelować narażenie ich na negatywny wpływ spalin i zamieszczeń.
A ponadto jak podkreślił radny partii Zielonych Lars Strömgren chodzi o podniesienie jakości życia w mieście i zadbanie o zdrowie mieszkańców, począwszy od tych najmłodszych. Bo dziecięce płuca, gdy się rozwijają szczególnie źle reagują na spaliny. Radny powołał się na badania szwedzkich naukowców z prestiżowego Karolinska Institutet, którzy wykazali, że dzieci dorastające przy ulicach z wysokim poziomem spalin mają już w wieku 6 miesięcy obniżoną czynność płuc. Badanie przeprowadzono na 177 niemowlakach wychowywanych w Sztokholmie.
Sztokholmska Strefa Czystego Transportu zostanie oczywiście z czasem rozszerzona o kolejne kwartały. Ale to nie wszystkie zmiany jakie planują przeprowadzić władze miasta, w którym zanieczyszczenie powietrza jest dużo mniejsze niż w większości polskich miast.
Jednocześnie na starym mieście, w Gamla Stan do przyszłego lata zostanie zlikwidowanych 130 miejsc parkingowych, żeby zrobić miejsce pieszym i rowerzystom. W ich miejsce zasadzone zostaną drzewa, powstaną ogródki, place zabaw, zieleńce i inne miejsca, w których będzie można spędzić czas z dala od smrodu spalin i hałasu aut.
Na szczęście Sztokholmem rządzi lewica wraz z Zielonymi, a ci uważają, że jakość powietrza wzdłuż wielu ulic i placów sztokholmskich jest zła czy wręcz szkodliwa, więc najwyższa pora coś z tym zrobić. Tak zmiany uzasadniał w wypowiedzi dla „Mitt i” przewodniczący Komisji ds. Środowiska i Transportu Martin Solberg z partii Zielonych. Z kolei radny Zielonych Lars Strömgren w rozmowie z TV4 dodał, że chodzi też o zmniejszenie natężenia hałasu w mieście. W rozmowie z SVT dodał, że ta zmiana będzie przedsiębiorców stymulować do rozwijania innowacyjnych ekologicznych rozwiązań transportowych.
Zostaną też podniesione ceny za parkowanie. W Krakowie kierowca za abonament mieszkańca płaci miesięcznie zaledwie 10 zł, w Sztokholmie (strefa 2 i 3) od 1 lutego 2024 sztokholmczyk zapłaci 1 600 koron, co przy obecnym kursie daje 616, 96 zł. Oznacza to, że parkowanie mieszkańców Krakowa jest o 6 160% tańsze.
Planowana w Krakowie Strefa Czystego Transportu obejmie zaledwie 2% aut jeżdżących po Krakowie. A ludzie chorują i umierają za wygodnictwo i egoizm kierowców.
Działania Sztokholmu na rzecz poprawy jakości powietrza
Sztokholm uznawany jest za jedno z najbardziej ekologicznych miast w Europie. Jednak nie było tak zawsze - jeszcze 30, 40 lat temu stolica Szwecji borykała się z problemem smogu podobnie jak dziś polskie miasta.
Walka ze smogiem powinna opierać się na rozwoju ciepła systemowego i likwidacji starych indywidualnych pieców węglowych. Szwedzi zmiany w swoim systemie ciepłowniczym rozpoczęli już w latach pięćdziesiątych ubiegłego wieku. Wtedy przydomowe piece opalane węglem na masową skalę zaczęto zastępować ciepłem sieciowym. Na początku paliwem, które zastosowano był olej opałowy, który w latach 70. zastąpiono węglem, wtedy też stopniowo zaczęto również wprowadzać biopaliwa oraz paliwo z odpadów. W latach 80. i 90. system systematycznie rozbudowywano.
Wynik naszych działań to bardzo niskie stężenie pyłów w powietrzu, dobra jakość powietrza i wydajny system ciepłowniczy. W Sztokholmie z elektrociepłowni i pomp ciepła produkowane jest 10 TWh energii cieplnej przy bardzo niskim poziomie emisji. Od 1980 r. emisję CO2 udało się w Sztokholmie ograniczyć aż o 60%, tlenków azotu o 80%, a tlenków siarki aż o 95% - podkreśla Fredrik Karlsson z Fortum.
Sprawny i niskoemisyjny system ciepłowniczy to jednak nie jedyna metoda walki ze smogiem w stolicy Szwecji. Skandynawowie już w 1996 roku wytyczyli w mieście strefę zamkniętą dla części samochodów. Dziesięć lat później wprowadzono wysokie opłaty za wjazd do miasta, zależne od parametrów samochodu. W efekcie większość mieszkańców Sztokholmu porusza się po mieście komunikacją miejską lub rowerami. Każdy nowy budynek w mieście musi zostać podłączony do infrastruktury rowerowej. Musi mieć parking na jednoślady i szatnię dla rowerzystów.
Zmiany, które zaszły w Sztokholmie nie były rewolucją, tylko dokładnie przygotowaną i przemyślaną ewolucją. Nie robiliśmy tego gwałtownie.
Pierwsze ograniczenia w ruchu samochodowym Sztokholm wprowadził już w 1996 r., choć z początku dotyczyły one wyłącznie samochodów ciężarowych. Obostrzenia przyniosły wymierne efekty: ilość pyłu zawieszonego zmniejszyła się o połowę, a dwutlenku azotu - o blisko 20%. Włodarze miasta, zachęceni pozytywnym rezultatem, systematycznie realizują kolejne projekty. Wjazd do centrum jest płatny, a liczba samochodów - monitorowana. Wkrótce wejdą w życie bardzo restrykcyjne normy środowiskowe dla aut. Sztokholm stawia na komunikację miejską (w planach jest włączenie do taboru autobusów elektrycznych) oraz rozwój sieci rowerowej.
Porównanie Stężeń Dwutlenku Azotu w Wybranych Miastach (Październik 2023)
| Miasto | Średnie stężenie NO2 (µg/m³) |
|---|---|
| Helsinki | 10,9 |
| Sztokholm | 11,6 |
| Kopenhaga | 13,5 |
| Oslo | 16,7 |
| Warszawa | 24,2 |
tags: #jakość #powietrza #Sztokholm #normy
