Poprawa jakości powietrza w Rybniku: Droga do czystszego jutra
- Szczegóły
Rybnik pozytywnie zmienił się pod względem jakości powietrza, choć jeszcze kilka lat temu wydawało się to nierealne. Jednak parametryzacja liczby dni smogowych w ciągu roku rozwiewa wszelkie wątpliwości. Liczby potwierdzają, że Rybnik przeszedł prawdziwą rewolucję środowiskową w konfrontacji z pyłami PM10 i PM2,5.
Jednym z najważniejszych momentów w historii walki ze smogiem było przyjęcie uchwały antysmogowej w 2017 roku dla województwa śląskiego. Rybnik potrzebował jej jak człowiek powietrza - i to najlepiej czystego. Uchwała oznaczała wprowadzenie szerokich regulacji ograniczających emisję zanieczyszczeń z przydomowych kotłów na węgiel i drewno.
˗ Po pierwsze edukacja, dotacja, kontrola i kara - mówi prezydent Rybnika Piotr Kuczera. ˗ W efekcie działania edukacyjne i dotacyjne miasta Rybnik od 2015 roku wyniosły 5 milionów złotych. Później bardzo mocno zaangażowaliśmy się w promocję programu Czyste Powietrze i to właśnie te działania zmobilizowały mieszkańców.
Warto jednak pamiętać skalę porównawczą - w feralnym roku 2017 mieszkańcy oddychali pewnego dnia powietrzem z przekroczeniem norm o 3126%. Progres jest wyraźny, ale alergicy i astmatycy wciąż muszą ostrożnie planować wieczorne spacery jesienią i zimą.
˗ Mieliśmy tutaj kilkanaście tysięcy kopciuchów i myślę, że możemy to wyczuć własnym nosem, że sytuacja się poprawiła - komentuje Emil Nagalewski, koordynator Polskiego Alarmu Smogowego. ˗ Nie jest idealnie i należy na to zwrócić uwagę. Niestety ten rok - choć się jeszcze nie skończył - pod kątem liczby dni smogowych będzie gorszy niż poprzedni.
Przeczytaj także: Rola Inspekcji w ochronie powietrza
Jednak idealnie nie jest i być może nigdy nie będzie. To również błędy systemowe i brak wsparcia, które zniechęcają mieszkańców do korzystania z programów wymiany źródeł ciepła. Przykładem jest wstrzymanie programu Czyste Powietrze w listopadzie 2024 roku i jego ponowne uruchomienie dopiero w tym roku. Skutkiem tego jest większa biurokracja przy wypełnianiu wniosków - szczególnie dotkliwa dla najbiedniejszych, korzystających ze starych pieców.
Kilka dni temu apelowały do premiera Donalda Tuska o zapewnienie skutecznych rozwiązań finansowych wspierających wymianę starych kotłów i ocieplanie budynków. ˗ Nie możemy czekać do 2060 roku - podkreślali przedstawiciele organizacji. ˗ Widzimy jasną tendencję - liczba składanych wniosków w latach 2023/2024 była czterokrotnie wyższa niż w 2025 roku. Program Czyste Powietrze jest w etapie przejściowym, bo dopiero w marcu został na nowo wdrożony - stąd nasza interwencja.
Tymczasem wstrzymanie naborów do programów termomodernizacyjnych dla budynków wielorodzinnych - np. Funduszu Termomodernizacji i Remontów (BGK) czy programu Ciepłe Mieszkanie (NFOŚiGW) - uderza w tych, którzy nie mieli pieniędzy na wkład własny i możliwość przejścia na ekologiczne źródła ciepła. Warto zauważyć, że część z tych 3000 pieców może należeć do osób o bardzo niskich dochodach.
Przypomnijmy: od 1 stycznia korzystanie z pozaklasowych kotłów na węgiel i drewno będzie całkowicie nielegalne i karane. Mandat 500 zł lub skierowanie sprawy do sądu dla osób o minimalnych zasobach nie jest rozwiązaniem systemowym - to dolanie oliwy do ognia. Zmiana postaw jest zauważalna.
W rybnickich Boguszowicach Starych coraz więcej osób przechodzi na piece gazowe, pellet, czy pompy ciepła. Ale każda rewolucja rodzi się z kryzysów. Takim momentem przełomowym było badanie rybnickich dzieci, w których wykryto rakotwórczy „czarny węgiel” w moczu. W mieście wciąż pamięta się słowa epidemiologa prof. Po latach odnosi się do tego europoseł Łukasz Kohut - prelegent konferencji Smog-Szok, gdzie ogłaszano wyniki badań.
Przeczytaj także: Analiza jakości powietrza w Serocku
˗ To był ogromny szok dla rodziców. Musimy podejść do tego systemowo i zachęcać samorządy wokół Rybnika do podobnych działań. Do dziś, gdy wracam w rodzinne strony, czuję, że jakość powietrza w sąsiednich gminach jest gorsza.
Prezydent Piotr Kuczera podkreśla, że znaczenie miały nie tylko badania dzieci, ale także zamknięcie szkół z powodu wysokich stężeń pyłów PM2,5 i PM10. ˗ Najbardziej opinią publiczną wstrząsnęło zamknięcie szkół na trzy dni we wrześniu 2017 roku, ale próbki moczu też zrobiły wrażenie. Ta zmiana była możliwa, ponieważ powstała koalicja: urząd miasta, radni, alarm smogowy, organizacje pozarządowe i mieszkańcy.
Choć kotły nie znikną do końca roku - taka wiara byłaby idealizmem - trzeba wierzyć, że rok 2026 może okazać się przełomowy. Rybnikowi niczego nie brakuje, by takich zmian dokonać.
Średnioroczne stężenie pyłu zawieszonego PM10 w powietrzu osiągnęło w minionym 2023 r. najniższy wynik w kilkunastoletniej historii pomiarów w Rybniku - przekazał w środę tamtejszy magistrat. Wartość najważniejszego wskaźnika, tj.
"Z danych wynika jednoznacznie, że wartość najważniejszego wskaźnika, tj. "Co ważne, także drugi ze wskaźników opisujących zanieczyszczenie pyłem zawieszonym, tj. liczba dni z przekroczeniami normy PM10, zaliczył w 2023 r. Porównał także dane z pomiaru automatycznego stacji przy ul. Borki z 2017 r. (data uchwalenia uchwały antysmogowej) i 2023 r.
Przeczytaj także: Pomiary zanieczyszczeń w Stacji Czernica
"Na tych danych doskonale widać jak poprawiło się powietrze w Rybniku. Średnie stężenia miesięczne oraz maksymalne dobowe stężenia są w każdym miesiącu 2023 r.
Miasto akcentuje, że taka poprawa jakości powietrza nie byłaby możliwa bez zaangażowania mieszkańców, którzy złożyli najwięcej w Polsce wniosków do ogólnopolskiego programu Czyste Powietrze - w ciągu 5 lat od września 2018 r. do września 2023 r. W tym samym okresie podpisano 5 696 umów o dofinansowanie z Czystego Powietrza i fizycznie ukończono 4545 inwestycji. Oprócz tego w Rybniku jest realizowany program Ciepłe Mieszkanie, z którego mogą korzystać właściciele mieszkań w budynkach wielorodzinnych, a także szeroki program wymiany źródeł i termomodernizacji budynków użyteczności publicznej oraz komunalnych budynków wielorodzinnych.
Rybnikcka straż miejska prowadzi kontrole posesji pod względem przestrzegania uchwały antysmogowej woj. śląskiego. W 2023 r. przeprowadzono 3008 takich kontroli.
Antysmogowe działania miasta i mieszkańców przynoszą efekty - stan powietrza w Rybniku poprawia się. Średnioroczne stężenie pyłu PM10 osiągnęło najniższy wynik w historii pomiarów! Za nami kolejny rok wdrażania śląskiej uchwały antysmogowej. Był to pierwszy rok po obowiązkowej wymianie najstarszych kotłów - wszyscy byli ciekawi, czy ta wymiana przyniesie zakładane efekty.
Mamy już wyniki pomiarów automatycznych ze stacji przy ul. Borki - jest to jedyna w mieście stacja państwowego monitoringu, która od kilkunastu lat, w tym samym miejscu i tymi samymi metodami, mierzy jakość powietrza. Czyni ją to najbardziej wiarygodnym urządzeniem na terenie miasta, dostarczającym dane do wszystkich oficjalnych opracowań państwowych i unijnych służb monitoringu powietrza na temat jakości powietrza w RybnikuReklama- Z danych wynika jednoznacznie, że wartość najważniejszego wskaźnika, tj. średniorocznego stężenia pyłu PM10, osiągnęła poziom 28 µg/m3, co jest najniższym wynikiem w historii pomiarów i wynikiem znacznie poniżej normy wynoszącej maksymalnie 40 µg/m3 średniorocznie. Drugi ze wskaźników opisujących zanieczyszczenie pyłem zawieszonym, tj. liczba dni z przekroczeniami normy PM10,również należy do 2 najniższych w historii pomiarów i wynosi 44.
Reklama- Gratulacje dla mieszkańców Rybnika. Gratulacje dla rybnickiego samorządu. Bez wspólnego wysiłku nie byłoby poprawy. Rybniczanie nie chcą puszczać z dymem zdrowia swojego i swoich najbliższych, nie chcą też rujnować domowych budżetów paląc drogim węglem, dlatego pozbywają się kopciuchów. Miastu chyba skutecznie udało się pozbyć łatki „smogowej stolicy smogu”. Dzisiaj Rybnik jest liderem walki ze smogiem w regionie. Liczę, że w kolejnych latach będzie tylko lepiej, a rybnickie rozwiązania będą podpatrywane i wdrażane także w innych części województwa, bo czyste powietrze należy się wszystkim.
Co mogą zrobić samorządy, które do tej pory zaniedbywały sprawy związane z jakością powietrza? Po pierwsze, powinny edukować i uczciwie informować mieszkańców o problemie. Po drugie, wspierać tych, którzy chcą pozbywać się kopciuchów i ocieplać domy. Po trzecie, egzekwować antysmogowe przepisy. To się wszystkim opłaci, bo czyste powietrze, to dłuższe życie i zdrowe życie - mówi Emil Nagalewski z Polskiego Alarmu Smogowego.
W 2022 r. na terenie Rybnika istniało ok. 19 500 budynków jednorodzinnych - dane te zmieniają się prawie codziennie wraz z oddawaniem nowych budynków do użytku. Według danych z CEEB z grudnia 2022 r. domy te były wyposażone w następujące podstawowe źródła centralnego ogrzewania:
- Kotły na paliwo stałe (węgiel) - 10 489 sztuk, w tym kotły 5 klasy 5 420 (ponad 50%)
- Kotły gazowe - 6 617 sztuk
- Pompy ciepła - 1 825 sztuk
- Kotły na pellet - 1 651 sztuk
- Sieć ciepłownicza - 405 sztuk
- Kotły na olej - 252 sztuki
W sumie to 21 239 sztuk (niektóre budynki mają zgłoszone więcej niż 1 źródło c.o.). - Pozostało więc jeszcze ok. 5 000 kotłów na węgiel, które nie spełniają docelowych wymagań śląskiej uchwały antysmogowej. Ich czas wymiany mija odpowiednio w 2023 roku - kotły wyprodukowane w latach 2007-2012, 2025 roku - kotły wyprodukowane w latach 2013-2017 i 2027 roku - kotły 3 i 4 klasy niezależnie od wieku certyfikowane wg normy PN 303-5:2012.
Od 2018 roku, kiedy to szacowano że w domach jednorodzinnych w Rybniku istnieje co najmniej 14 000 źródeł kwalifikujących się do wymiany, dokonano więc znacznego postępu - dodaje Bartłomiej Kozieł.
Tak szybka poprawa jakości powietrza nie byłaby możliwa bez zaangażowania mieszkańcówRybnika, którzy złożyli najwięcej w Polsce wniosków do ogólnopolskiego programu Czyste Powietrze - w ciągu 4 lat, od września 2018 r. do września 2022 r., rybniczanie złożyli aż 5 246 wniosków o dofinansowanie z programu, dzięki czemu pozyskali 66,5 mln zł bezzwrotnych dotacji oraz 2 mln zł preferencyjnych pożyczek na wymianę źródeł ciepła i termomodernizację.
Z konsekwencją i determinacją działało również Miasto. Liczne inwestycje w miejskim zasobie mieszkaniowym oraz w budynkach użyteczności publicznej (m.in. termomodernizacja i wymiana źródeł ciepła w 100 budynkach ZGM) zostały docenione w rankingu miast na prawach powiatu wydających najwięcej na poprawę jakości powietrza, w którym Rybnik zajął pierwsze miejsce.
Istotne znaczenie dla jakości powietrza mają również kontrole posesji pod względem przestrzegania uchwały antysmogowej. Od stycznia do września 2022 r. przeprowadzono aż 3 123 kontrole posesji w związku z uchwałą antysmogową. Ujawniono podczas nich 388 wykroczeń (12% wszystkich kontroli), z czego 122 zakończyło się wystawieniem mandatu lub skierowaniem sprawy do sądu, a 266 pouczeniem z wyznaczeniem terminu powtórnej kontroli - pouczenia są wystawiane tym osobom, które podjęły działania w celu zmiany źródła, ale np. z uwagi na opóźnienia w dostawie nowych źródeł lub opóźnienia w przyłączeniu do sieci gazowej przez Państwową Spółką Gazowniczą (PSG) nie były w stanie tego zrobić w wyznaczonym terminie.
Co nasz czeka w 2023 r.? Będzie to przede wszystkim rok wymiany kotłów węglowych wyprodukowanych w latach 2007-2012 (poza kotłami 3 i 4 klasy wg normy PN 303-5:2012). Wszystkim planującym wymianę w domach jednorodzinnych przypominamy, że od 3 stycznia 2023 r. funkcjonuje nowa wersja programu Czyste Powietrze, który pozwala nauzyskania nowego podwyższonego dofinansowania na wymianę węglowych źródeł ciepła na wszystkie źródła z wyjątkiem węgla. Osoby planujące w 2023 r. zmianę w budynkach jednorodzinnych źródła węglowego na gazowe mogą również skorzystać z 15 000 zł dofinansowania w ramach postępowania kompensacyjnego.
Pomiar jakości powietrza w czasie rzeczywistym w 27 dzielnicach Rybnika zamówił samorząd tego miasta. Dwa lata korzystania z tej usługi - z prezentacją danych dla mieszkańców - będzie kosztowało 47 tys. zł. Poprzednia taka dwuletnia umowa z innym wykonawcą kosztowała miasto 50 tys.
Jak wynika z informacji rybnickiego magistratu, wybrana w przetargu firma Global Innovative Solutions z Katowic przez dwa lata będzie zapewniała dostęp do wskazań czujników powietrza, zamontowanych w 27 punktach miasta. Dzięki temu, w czasie rzeczywistym można śledzić aktualne wartości stężeń pyłów PM10, PM1 oraz PM2,5, a także ciśnienie, temperaturę i wilgotność powietrza.
Miasto przypomina jednocześnie, że wyznacznikiem jakości powietrza na terenie Rybnika, mimo obecności komercyjnych czujników, była i pozostaje stacja pomiarowa Inspekcji Ochrony Środowiska zlokalizowana przy ul.
Miasto przoduje jednak ostatnio w realizacji inwestycji mieszkańców dotowanych z rządowego programu Czyste Powietrze. W rankingu pokazującym aktywność gmin w Czystym Powietrzu, przygotowanym przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) wraz z Polskim Alarmem Smogowym (PAS), Rybnik w I kw. br. zajął 15. miejsce w Polsce pod względem liczby wymienionych kotłów na 1 tys. mieszkańców oraz 1. W II kw. br. mieszkańcy Rybnika również złożyli najwięcej wniosków do Czystego Powietrza w skali kraju - 712. Podobnie było w III kw. br.
Obecnie rybnicki samorząd szacuje, że tamtejsi mieszkańcy wymieniają około 1 tys. kotłów rocznie. Zgodnie jednak z zapisami regionalnej uchwały antysmogowej w najbliższych latach, tj. do końca 2027 r., wymiana źródeł ciepła będzie musiała nastąpić w ok. 10 tys.
- Widać, że świadomość problemu smogu, o jakiej mówi się w Rybniku od lat, przekłada się na aktywność mieszkańców w wymianie kotłów. Również poza granicami miasta - komentował jesienią br. działania lokalnej społeczności lider Polskiego Alarmu Smogowego Andrzej Guła. - Nasz ranking pokazuje, że wymiana kotłów idzie szybciej w tych miejscowościach, gdzie gminy aktywnie zachęcają mieszkańców do skorzystania z programu Czyste Powietrze. Przykładem jest Rybnik. Od początku funkcjonowania programu złożono tam ponad 3 tys.
Rybnickcy samorządowcy oceniają, że przyczynił się do tego w dużej mierze punkt konsultacyjny Czystego Powietrza, prowadzony przez gminę na podstawie porozumienia z Wojewódzkim Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach. Pod koniec października br.
Niezależnie od Czystego Powietrza, od wiosny 2022 r. do wiosny 2023 r. mieszkańcy Rybnika mogą otrzymać ponad 700 współfinansowanych środkami unijnymi grantów do ekoinwestycji w budynkach jednorodzinnych. Granty te, o łącznej wartości blisko 4,5 mln zł, będą udzielane, jeżeli Rybnik otrzyma wsparcie UE na ten cel.
Liczba budynków jednorodzinnych w Rybniku w 2022 roku i ich wyposażenie w źródła ciepła
| Źródło ciepła | Liczba sztuk |
|---|---|
| Kotły na paliwo stałe (węgiel) | 10 489 |
| Kotły gazowe | 6 617 |
| Pompy ciepła | 1 825 |
| Kotły na pellet | 1 651 |
| Sieć ciepłownicza | 405 |
| Kotły na olej | 252 |
tags: #jakość #powietrza #Rybnik #normy
