Jakość Powietrza na Mazowszu: Normy, Monitoring i Działania Naprawcze
- Szczegóły
Jakość powietrza jest kluczowym czynnikiem wpływającym na zdrowie mieszkańców i stan środowiska naturalnego. Na Mazowszu, podobnie jak w innych regionach Polski, prowadzone są regularne działania mające na celu monitorowanie i poprawę jakości powietrza. Poniżej przedstawiamy najważniejsze informacje dotyczące norm, monitoringu oraz działań naprawczych podejmowanych w województwie mazowieckim.
Program Ochrony Powietrza dla Województwa Mazowieckiego
Radni województwa mazowieckiego, uchwałą nr 115/20 Sejmiku Województwa Mazowieckiego, przyjęli nowy Program Ochrony Powietrza. Nowy program ochrony powietrza dotyczy całego województwa, a więc czterech stref: aglomeracji warszawskiej, Płocka, Radomia oraz strefy mazowieckiej (pozostały obszar województwa). Program zawiera konkretne działania naprawcze, których wprowadzenie przełoży się na poprawę jakości powietrza w regionie. Warto podkreślić, że te działania są kontynuacją tych z poprzednich dokumentów. Jednakże doprecyzowano ich zakres i określono wskaźniki monitorowania w skali roku. W dokumencie zawarto działania tzw. ogólne, czyli te obowiązujące dla całego województwa, m.in.
Za nierealizowanie działań zawartych w POP wojewódzki inspektor ochrony środowiska może nałożyć na organ odpowiedzialny (np. gminę) kary finansowe. Ich wysokość jest uzależniona od liczby i wagi stwierdzonych uchybień oraz naruszonych obowiązków i może wynosić od 50 tys. zł do 500 tys. zł. Ponadto użytkownicy instalacji naruszających przepisy uchwały antysmogowej mogą być ukarani mandatem do 500 zł lub grzywną do 5000 zł. Podobne kary grożą za spalanie odpadów.
Monitoring Jakości Powietrza
System monitoringu jakości powietrza w województwie mazowieckim tworzony jest w oparciu o obowiązujące przepisy unijne i krajowe. Stacje, które tworzą system ze względu na ich charakter (tłowe, komunikacyjne, monitorujące oddziaływanie dużych instalacji, miejskie, podmiejskie, tła regionalnego) muszą być lokalizowane zgodnie z zasadami zawartymi w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 16 stycznia 2009 r. w sprawie dokonywania oceny poziomów substancji w powietrzu.
WIOŚ w Warszawie w przypadku wystąpienia na terenie województwa przekroczeń poziomów alarmowych dla dwutlenku siarki, azotu oraz pyłu PM10 i ozonu ma opracowaną z Urzędem Marszałkowskim procedurę informowania społeczeństwa. Marszałek ma obowiązek informowania społeczeństwa zgodnie z art.
Przeczytaj także: Rola Inspekcji w ochronie powietrza
Stacje automatyczne i manualne pracujące w systemie oceny jakości powietrza działają w trybie ciągłym. Przy takiej pracy zdarzają się awarie sprzętu, zawieszenia systemu ale dane nie są tracone. Jeżeli dochodzi do zawieszenia się systemu, to na stacjach pomiarowych dane są zapisywane i po usunięciu awarii systemu są ściągane ze stacji do bazy.
W systemie oceny jakości powietrza pracują nie tylko stacje WIOŚ, ale również zakładów pracy, uczelni, instytutów i WSSE. Stacje WIOŚ mają wysoką kompletność danych pomiarowych. Na prośbę każdego obywatela WIOŚ w Warszawie udostępnia pomiary 1-h, 24-h ze wszystkich stanowisk pomiarowych w plikach .txt lub .xls.
Odnosząc się do prezentacji danych pomiarowych informuję, że wartość średniodobowa prezentowana jest tylko dla tych zanieczyszczeń, które mają określone poziomy dopuszczalne (rozporządzenie Ministra Środowiska w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu).
Eksploatacja automatycznych stacji pomiarowych jest bardzo kosztowna (materiały eksploatacyjne - filtry, gazy nośne, gazy kalibracyjne, kalibracje, przeglądy, naprawy, energia elektryczna, połączenia ze stacjami).
W mieście stołecznym Warszawa największy wpływ na stan jakości powietrza ma komunikacja, a przede wszystkim złe warunki ruchu na drogach. Stacją „tła” dla ścisłego centrum Warszawy jest stacja Warszawa, ul. Krucza. Należy jednak zawsze pamiętać, że stacja pomiarowa pokazuje wielkości stężeń zanieczyszczeń w danym punkcie pomiarowym ograniczonym obszarem reprezentatywności, a mierzone zanieczyszczenia nie rozprzestrzeniają się w powietrzu w sposób liniowy. Dlatego też pomiar punktowy nigdy nie może być reprezentatywny dla dużego obszaru, szczególnie w mieście ze zwartą zabudową. Przy określaniu tła dla większych obszarów (dzielnice, strefy) analizowane są wyniki modelowania imisji zanieczyszczeń, warunki meteo i dane o emisji.
Przeczytaj także: Analiza jakości powietrza w Serocku
Dostęp do Informacji o Jakości Powietrza
Dostęp do aktualnych danych o jakości powietrza jest kluczowy dla świadomości społecznej i podejmowania odpowiednich działań. Gdzie można znaleźć informacje?
- Portal o jakości powietrza Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska - na stronie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska znajdują się informacje dotyczące jakości powietrza w całej Polsce.
- Portal o jakości powietrza Instytutu Ochrony Środowiska - Państwowego Instytutu Badawczego - na stronie IOŚ-PIB znajdują się informacje dotyczące codziennych prognoz dla zanieczyszczeń określonych w krajowych przepisach: od kwietnia do września: PM10, NO2, O3, od października do marca: PM10, NO2, SO2. Dodatkowo IOŚ-PIB ocenia ogólny poziom narażenia na warunki szkodliwe zgodnie z Indeksem Jakości Powietrza GIOŚ.
Normy Jakości Powietrza
Informacje o poziomach substancji w powietrzu zawarte są w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. Normy jakości powietrza w odniesieniu do poszczególnych substancji zostały określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu.
Wyniki Oceny Jakości Powietrza za 2024 Rok
Prezentujemy roczną ocenę jakości powietrza za 2024 rok. Na obszarze wszystkich województw dotrzymane zostały normy jakości powietrza dla 6 zanieczyszczeń: dwutlenku siarki, tlenku węgla, benzenu oraz zanieczyszczeń oznaczanych w pyle PM10: kadmu, niklu i ołowiu. Wypełniając obowiązek wynikający z art. 89 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz. U. 2024 poz. Wyniki klasyfikacji 46 ocenianych stref zawarte zostały w wojewódzkich raportach z oceny jakości powietrza za rok 2024. Raporty te w terminie do 29 kwietnia 2025 r. zostały przekazane do właściwych terytorialnie zarządów województw. Zgodnie z obowiązkiem zawartym w art. 89 ust. 1a ustawy Poś, wprowadzonym w 2024 roku przez art.
Ocena pod kątem ochrony zdrowia ludzi została wykonana dla 12 zanieczyszczeń: dwutlenku siarki (SO2), dwutlenku azotu (NO2), tlenku węgla (CO), ozonu (O3), benzenu (C6H6), pyłu zawieszonego PM10, pyłu zawieszonego PM2,5 oraz zanieczyszczeń oznaczanych w pyle PM10: benzo(a)pirenu (B(a)P), arsenu (As), kadmu (Cd), niklu (Ni) i ołowiu (Pb). Ocena wykazała jednocześnie poprawę jakości powietrza w odniesieniu do dwutlenku azotu w centrach dużych miast. Liczba stref z przekroczeniem średniorocznego poziomu dopuszczalnego dla tego zanieczyszczenia obniżyła się z 4 do 2. Przekroczenia miały charakter lokalny i wystąpiły wyłącznie na obszarach oddziaływania transportu samochodowego w Krakowie i Katowicach.
Oceniany 2024 rok, w porównaniu do roku 2023, charakteryzował się nieco wyższymi wartościami stężeń pyłu zawieszonego PM10. Średnie roczne stężenie pyłu zawieszonego PM10, obliczone jako średnia ze wszystkich stacji w kraju, w 2024 roku zwiększyło się o około 7% w porównaniu do roku 2023. Przekroczenie średniodobowego poziomu dopuszczalnego pyłu zawieszonego PM10 odnotowano na obszarach trzech województw: śląskiego, małopolskiego oraz dolnośląskiego (strefa dolnośląska, aglomeracja krakowska, strefa małopolska, aglomeracja górnośląska, strefa śląska). W 2024 roku przekroczenie średniorocznego poziomu dopuszczalnego PM2,5 wystąpiło na obszarach czterech stref (aglomeracje: górnośląska i łódzka, miasto Częstochowa oraz strefa łódzka).
Przeczytaj także: Pomiary zanieczyszczeń w Stacji Czernica
Największym problemem zanieczyszczenia powietrza w Polsce pozostaje wysoka zawartość benzo(a)pirenu w pyle zawieszonym PM10. Średnioroczne stężenie tego zanieczyszczenia obliczone jako średnia ze wszystkich stacji w kraju w 2024 roku, pozostawało na poziomie zbliżonym do roku 2023 i wynosiło 1,52 ng/m3 (w roku 2023 - 1,53 ng/m3).
Inwestycje w Monitoring i Poprawę Jakości Powietrza
Gminy Błędów, Klwów oraz Potworów zyskają nowoczesny sprzęt do monitorowania jakości powietrza. Wsparcie z funduszy europejskich pozwoli na zakup nowoczesnych urządzeń pomiarowych. Planowane jest również przeprowadzenie akcji edukacyjnej skierowanej do lokalnych społeczności. Umowy z beneficjentami podpisali marszałek Adam Struzik i wicemarszałek Rafał Rajkowski. W spotkaniu wzięli udział radny województwa mazowieckiego Leszek Przybytniak oraz Monika Tchórznicka, zastępca dyrektora ds. Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w Mazowieckiej Jednostce Wdrażania Programów Unijnych. Dofinansowanie projektów w ramach programu Fundusze Europejskie dla Mazowsza wynosi łącznie ponad 980 tys.
Ekologia to jeden z priorytetowych obszarów Unii Europejskiej. Dzięki dofinansowaniu z UE beneficjenci zyskali możliwość realizacji projektów poprawiających jakość powietrza, m.in. dzięki zakupowi mobilnych laboratoriów z pełnym wyposażeniem, jak pojazdy z napędem elektrycznym lub niskoemisyjnym czy też przyrządów pomiarowych wspomagających kontrole pieców i spalanych w nich paliw. Beneficjentami, którzy skorzystali z tej możliwości są gminy Błędów, Potworów oraz Klwów.
Projekt obejmuje wyposażenie pracowników Urzędu Gminy w Błędowie w urządzenia pomiarowe pozwalające na skuteczniejsze monitorowanie zakazów spalania odpadów i nieekologicznych paliw. Do gminy trafi pojazd osobowy o napędzie hybrydowym z zamontowanym urządzeniem do pomiaru jakości powietrza. Ponadto pracownicy zostaną przeszkoleni z obsługi tych urządzeń.
Dzięki wsparciu funduszy europejskich, urząd gminy w Klwowie zostanie wyposażony w mobilne laboratorium umożliwiające kontrolę jakości powietrza. Zakupiony zostanie nowy pojazd elektryczny z zamontowanym urządzeniem pomiarowym. Ponadto pracownicy zostaną przeszkoleni z zakresu jego obsługi. W ramach projektu zostanie również przeprowadzona akcja edukacyjna dotycząca m.in. gospodarki niskoemisyjnej, szkodliwości zanieczyszczeń powietrza oraz zmian klimatu. Zaplanowano spotkania z lokalną społecznością, publikację artykułów w lokalnych mediach oraz przeprowadzenie zajęć edukacyjnych w szkole podstawowej.
Urząd gminy w Potworowie otrzyma urządzenia pomiarowe, które umożliwią efektywne monitorowanie zakazów spalania odpadów. Dzięki wsparciu funduszy europejskich zostanie zakupiony pojazd osobowy o napędzie hybrydowym z zamontowanym urządzeniem do pomiaru jakości powietrza. Ponadto pracownicy urzędu zostaną przeszkoleni w zakresie obsługi tych urządzeń.
Dyrektywa CAFE
Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/50/WE CAFE (Clean Air for Europe - Czystsze Powietrze dla Europy) została opublikowana 21 maja 2008 r. Jej zadanie to zweryfikowanie i konsolidacja w jednym akcie prawnym pięciu istniejących przepisów legislacyjnych w zakresie jakości powietrza atmosferycznego: Ramowej Dyrektywy Powietrznej (96/62/WE), pierwszej, drugiej i trzeciej dyrektywy córki (1999/30/WE, 2000/69/WE, 2002/3/WE), decyzji o wymianie informacji (2004/107/WE), zgodnie z dobrymi praktykami zarządzania i zasadą tworzenia lepszej regulacji. Czwarta dyrektywa córka (2004/107/WE), dotycząca metali ciężkich i WWA, zostanie włączona do dyrektywy w terminie późniejszym.
Poza tym ww. dyrektywa wprowadza nowe normy jakości powietrza dotyczące drobnych cząstek pyłu zawieszonego o średnicy poniżej 2,5 μm (PM2.5). Postanowienia wymienionych wyżej aktów prawnych zostały już w Polsce transponowane na prawo polskie, a system monitoringu powietrza w województwie mazowieckim w zakresie zanieczyszczeń : dwutlenek azotu, dwutlenek siarki, tlenek węgla, benzen, pył PM10, ozon oraz arsen, ołów, nikiel, kadm i benzo/a/piren w pyle PM10 został zmodernizowany i jest zgodny z wytycznymi zawartymi w dyrektywie CAFE.
W chwili obecnej w Polsce, jak również w województwie mazowieckim rozpoczął się proces wdrażania dyrektywy CAFE w zakresie pyłu PM2.5.
Monitoring Pyłu PM2.5
Pył PM2.5 na stacji komunikacyjnej w Warszawie (Al. Niepodległości) monitorowany jest od 2005 r. (stanowisko manualne). Poza tym od 2005 r. na stacji Warszawa, ul. Nowoursynowska funkcjonuje również stanowisko pomiarów manualnych pyłu PM2.5, a w drugiej połowie 2008r. takie stanowisko uruchomiono na stacji Warszawa, ul. Wokalna. W województwie mazowieckim od 2009 r. uruchomiono dodatkowe 2 stanowiska manualne pomiarów pyłu PM2.5 w Radomiu, ul. Tochtermana i w Płocku, ul. Reja.
Zadania, które w 2009 r. wykona WIOŚ to: utworzy system do pomiarów pyłu PM2.5 w celu wyznaczenia wskaźnika średniego narażenia (stacje tła w miastach powyżej 100 tyś. mieszkańców, w województwie mazowieckim wymagane są 4 stanowiska - 2 w Warszawie, 1 w Radomiu i 1 w Płocku), wykona wstępną ocenę w zakresie pyłu PM2.5 i na podstawie wyników oceny wykona projekt sieci do ww. pomiarów (czerwiec, lipiec 2009), rozpocznie proces uruchamiania stanowisk pomiarowych pyłu drobnego pod kątem rocznej oceny jakości powietrza w strefach.
tags: #jakość #powietrza #Mazowsze #normy #i #monitoring
