Jakość Powietrza a Diesle: Wpływ na Zdrowie w Polsce
- Szczegóły
Oddychamy nimi codziennie, często nieświadomie. Polska od lat zmaga się z jednym z najwyższych poziomów zanieczyszczeń powietrza w Europie. Zarówno podwyższona zawartość pyłów zawieszonych w powietrzu, jak i dwutlenek azotu pochodzący z rur wydechowych naszych samochodów, to cisi zabójcy, których skutki zdrowotne odczuwamy latami.
Największe miasta, takie jak Kraków, Warszawa, Katowice czy Wrocław, gdzie samochody odpowiadają za znaczną część emisji, są szczególnie dotknięte tym problemem. W dużych polskich miastach w porównaniu z mniejszymi miejscowościami rośnie rola spalin samochodowych jako źródła smogu. Kluczowym z zanieczyszczeń transportowych jest dwutlenek azotu, którego wysokie poziomy notuje się m.in. w Warszawie, Katowicach i Krakowie.
Światowa Organizacja Zdrowia zbadała, jaki poziom zanieczyszczeń powietrza jest bezpieczny dla zdrowia. Wg. tych zaleceń nawet stężenia spełniające polskie normy mogą być szkodliwe. WHO zaleca ambitne normy jakości powietrza, które mają chronić nasze zdrowie, zgodnie z nimi:
- Pył PM2.5 (najdrobniejszy i najgroźniejszy pył) - stężenia nie powinny przekraczać 5 µg/m³ średniorocznie i 15 µg/m³ w ciągu doby.
- Pył PM10 (nieco większe cząsteczki) - stężenia powinny być poniżej 15 µg/m³ rocznie i 45 µg/m³ na dobę.
- Dwutlenek azotu (NO₂), który pochodzi głównie ze spalin samochodowych - stężenie nie powinno przekraczać 10 µg/m³ średniorocznie.
- Ozon (O₃), który nasila się w upalne dni, stężenie powinno być poniżej 100 µg/m³ w ujęciu 8-godzinnym
- Dwutlenek siarki (SO₂), który pochodzi głównie ze spalania węgla - stężenienie powinno przekraczać 40 µg/m³ w ciągu doby.
Dla porównania, w polskich miastach zimą poziom PM2.5 potrafi przekroczyć 100 µg/m³, czyli 20 razy więcej niż zaleca WHO. Smog staje się groźny dla zdrowia jednak już znacznie niższych stężeniach.
Co Nas Truje? Dwutlenek Azotu i Inne Zanieczyszczenia
Dwutlenek azotu (NO₂) to jedno z najbardziej niebezpiecznych zanieczyszczeń powietrza, głównie pochodzące ze spalin samochodowych, zwłaszcza z silników Diesla. W kilkunastu polskich miastach, nie tylko takich jak Kraków, Warszawa i Katowice jego stężenia przekraczają normy WHO, stanowiąc poważne zagrożenie dla zdrowia. W 2023 roku najwyższe średnioroczne stężenie NO₂ wyniosło 49 µg/m³ i odnotowano je w Katowicach. Wysokie wartości zarejestrowano także w Krakowie (44 µg/m³), gdzie w poprzednich latach poziom zanieczyszczenia utrzymywał się na zbliżonym poziomie, sięgając nawet 57 µg/m³ w 2019 roku.
Przeczytaj także: Rola Inspekcji w ochronie powietrza
W 2024 roku spośród 46 ocenianych stref jakości powietrza aż 4 największe aglomeracje (Warszawska, Krakowska, Wrocławska i Górnośląska) zostały zakwalifikowane do klasy C, co oznacza przekroczenie dopuszczalnych norm dla NO₂.
Jak Smog Wpływa na Nasze Zdrowie?
W czerwcu 2024 r., na zlecenie Fundacji Promocji Pojazdów Elektrycznych, firma badawcza Research Collective przeprowadziła badania wśród osób zamieszkujących gminy ościenne Krakowa, wśród dwóch różnych grup respondentów - mieszkańców oraz przedsiębiorców. Blisko połowa mieszkańców gmin ościennych Krakowa (49%) uważa, że spaliny wpływają na zdrowie tylko w niewielkim stopniu, a jedynie 41% dostrzega ich poważniejszy wpływ. Najczęściej wskazywane skutki to chrypka, podrażnione oczy i problemy z płucami - rzadko natomiast łączą spaliny z nowotworami czy osłabieniem odporności.
Zgodnie z raportem State of Global Air 2024 zanieczyszczenie powietrza nadal było główną przyczyną zgonów w 2021 roku, a w naszym kraju rocznie, przedwcześnie umiera z powodu smogu około 40 tys. osób. Inne groźne konsekwencje ekspozycji ludzkiego organizmu na smog to między innymi:
- Złośliwe nowotwory mózgu
- Schorzenia układu oddechowego
- Negatywny na układ krążenia
- Osłabienie układu odpornościowego
Smog szkodzi już na etapie życia płodowego - badania prowadzone w Krakowie wykazały, że dzieci matek narażonych na wysokie stężenie zanieczyszczeń częściej rodziły się z niższą masą urodzeniową i były bardziej zagrożone wcześniactwem.
Badania wskazują ponadto, że długotrwała ekspozycja na smog może prowadzić u dzieci do: opóźnionego rozwoju płuc, większej podatności na infekcje dróg oddechowych, zaostrzenia astmy i alergii oraz problemów neurologicznych.
Przeczytaj także: Analiza jakości powietrza w Serocku
Czy Poprawa Jest Możliwa? Strefy Czystego Transportu i Inne Rozwiązania
Wprowadzanie stref czystego transportu, rozwój transportu publicznego, ograniczanie liczby aut oraz zazielenianie miast mogą skutecznie poprawić jakość powietrza. Eksperci wskazują na europejskie miasta, gdzie przyniosły one poprawę powietrza. Wiele miast Europy Zachodniej podjęło skuteczne działania na rzecz redukcji zanieczyszczeń powietrza. Londyn i Paryż wdrożyły strefy czystego transportu (low emission zones), które ograniczają dostęp do miast pojazdom o najwyższej emisji spalin.
Efekty tych działań są widoczne - badanie Uniwersytetu w Bath wykazało, że londyńskie strefy niskiej i ultra niskiej emisji znacząco poprawiają zdrowie publiczne i przynoszą wymierne oszczędności ekonomiczne. Przykładem jest Warszawa, która już wdrożyła strefę czystego transportu, a Kraków planuje podobne kroki w tym roku.
Tabela przedstawiająca normy jakości powietrza zalecane przez WHO:
| Zanieczyszczenie | Średnioroczne stężenie | Stężenie dobowe |
|---|---|---|
| Pył PM2.5 | 5 µg/m³ | 15 µg/m³ |
| Pył PM10 | 15 µg/m³ | 45 µg/m³ |
| Dwutlenek azotu (NO₂) | 10 µg/m³ | - |
| Ozon (O₃) | - | 100 µg/m³ (ujęcie 8-godzinne) |
| Dwutlenek siarki (SO₂) | - | 40 µg/m³ |
GIOŚ jako główne przyczyny występowania przekroczeń norm wskazuje emisje związane z komunikacją samochodową. Przekroczenia koncentrują się głównie w centralnych częściach dużych aglomeracji, gdzie dodatkowo występują niekorzystne warunki przewietrzania. W osiąganiu tych celów ważną rolę odgrywają również kampanie edukacyjne i społeczne, promujące korzystanie z transportu zbiorowego, rowerowego, a na krótszych dystansach także pieszego.
Przeczytaj także: Pomiary zanieczyszczeń w Stacji Czernica
tags: #jakość #powietrza #diesle #wpływ #na #zdrowie
