Jakość powietrza a pory roku: wpływ sezonowych zmian na zanieczyszczenie powietrza w Polsce
- Szczegóły
Powietrze jest dla człowieka tym, czym woda dla ryby. To dzięki niemu możemy żyć, oddychać i normalnie funkcjonować. Niewłaściwej jakości powietrze uznawane jest za jedno z największych zagrożeń środowiskowych dla zdrowia człowieka.
W Polsce od wielu lat na obszarze niektórych stref utrzymuje się niezadawalający stan jakości powietrza. Dotyczy to zwłaszcza przekroczeń poziomu dopuszczalnego pyłu PM10 i PM2,5 oraz poziomu docelowego benzo(a)pirenu.
W Polsce ocena jakości powietrza jest prowadzona wg kryteriów określonych w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/50/WE z dnia 21 maja 2008 roku w sprawie jakości powietrza i czystszego powietrza dla Europy oraz dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2004/107/WE z dnia 15 grudnia 2004 roku. Normy dopuszczalnego stężenia zanieczyszczeń powietrza wg zaleceń WHO i obowiązujące w Polsce.
Analiza danych z monitoringu jakości powietrza wykazuje na utrzymujące się w dalszym ciągu na terenie województwa lubelskiego przekroczenia średnich rocznych benzo(a)pirenu. wartości średnich dobowych. Od 2019 r. benzo(a)pirenem, obserwowane szczególnie w sezonie grzewczym.
Wyznaczone obszary przekroczeń poziomu docelowego benzo(a)pirenu w stosunku do roku 2019 r. nie uległy znacznej zmianie, także liczba ludności narażonej na ponadnormatywne stężenie utrzymuje się na podobnym poziomie. Skutkuje to wdrażaniem dla obszarów przekroczeń działań naprawczych określonych przez Programy ochrony powietrza oraz monitorowaniem w kolejnych latach stopnia zanieczyszczenia powietrza na ww.
Przeczytaj także: Rola Inspekcji w ochronie powietrza
Źródła zanieczyszczeń powietrza
Za zanieczyszczenie powietrza na terenie województwa lubelskiego, jak i na terenie całej Polski odpowiedzialny jest sektor bytowo - komunalny. Głównym lokalnym źródłem zanieczyszczeń jest emisja z domów ogrzewanych indywidualnie (emisja powierzchniowa, „niska emisja”) oraz na obszarach bezpośrednio sąsiadujących z drogami o znacznym natężeniu ruchu, komunikacja samochodowa (emisja liniowa).
W aglomeracji i dużych miastach znaczący udział w całkowitej emisji ma emisja związana z ruchem pojazdów. Zanieczyszczenia komunikacyjne w postaci pyłów powstają głównie w wyniku ścierania się opon pojazdów, hamulców, nawierzchni dróg oraz unosu zanieczyszczeń z powierzchni dróg.
Przemysł zlokalizowany na obszarze województwa lubelskiego, głównie energetyka zawodowa, ze względu na dużą wysokość emitorów, w znacznym stopniu eksportuje zanieczyszczenia poza granice województwa. Na terenie województwa zakładami, które wprowadzają do powietrza największą ilość zanieczyszczeń to: Zakłady Azotowe „Puławy” S.A. w Puławach, Cementownia „Cemex” Sp. z o.o. w Chełmie, Miejskie Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej Sp. z o.o. w Chełmie, Elektrociepłownia „Megatem EC-Lublin” w Lublinie oraz PGE Energia Ciepła S.A. Oddział Elektrociepłownia w Lublinie Wrotków.
Emisja punktowa ma jednak niewielki udział w ogólnej emisji gazów i pyłów do atmosfery, gdyż przemysł Lubelszczyzny nie jest silnie rozwinięty.
Najbardziej dotkliwe dla nas zanieczyszczenie powietrza w okresie zimowym pochodzi z tzw. „niskiej emisji”, czyli emisji szkodliwych pyłów i gazów na małej wysokości (do 40 metrów) powstającej w wyniku nieefektywnego spalania paliw w domowych piecach. Do paliw tych należy zazwyczaj węgiel niskiej jakości, drewno lub nielegalnie spalane odpady.
Przeczytaj także: Analiza jakości powietrza w Serocku
Przyczyną niskiej emisji są również zanieczyszczenia pochodzące z transportu, głównie z samochodów i innych pojazdów spalinowych.
Na Lubelszczyźnie jak i w całej Polsce najczęściej wykorzystywanym paliwem do ogrzewania domów jest węgiel oraz jego pochodne.
Do tej pory na obszarach 14 województw wprowadzone zostały tzw. „uchwały antysmogowe”, w których powstały zapisy dot. m.in. zakazu stosowania odpadów powęglowych takich jak: miały, muły czy floty węglowe, które zawierają duże ilości popiołów i siarki, a jednocześnie mają niską wartość energetyczną (tzn. warunków topograficznych wpływających na możliwości przewietrzania, są warunki meteorologiczne panujące w danym okresie na określonym obszarze.
Istotne znaczenie dla możliwości rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń w powietrzu ma pionowy rozkład temperatury. Występowanie zjawiska inwersji termicznej, przy której temperatura powietrza rośnie wraz z wysokością, wpływa na utrudnienie pionowego transportu zanieczyszczeń i ich kumulację w dolnej, przypowierzchniowej warstwie atmosfery.
Innym czynnikiem meteorologicznym, który ma wpływ na jakość powietrza jest prędkość wiatru, decydująca o prędkości przemieszczania się zanieczyszczeń. Niska prędkość wiatru sprzyja zwiększeniu poziomu stężenia zanieczyszczeń.
Przeczytaj także: Pomiary zanieczyszczeń w Stacji Czernica
W okresie jesienno-zimowym, przez co wpływa też na ilość zanieczyszczeń emitowanych z sektora komunalno-bytowego.
Corocznie przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, dokonywana jest „Roczna ocena jakości powietrza” w odniesieniu do wszystkich substancji (obowiązek taki wynika z rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 11 grudnia 2020 r. Są to równocześnie substancje, dla których w prawie krajowym (rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 24 sierpnia 2012 r. z art. pozostały obszar województwa, nie wchodzący w skład aglomeracji i miast powyżej 100 tys. Nazwy i kody stref określa rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 2 sierpnia 2012 r. w sprawie stref, w których dokonuje się oceny jakości powietrza (Dz. U. z 2012 r. poz. 914). Zgodnie z ww.
Jakość powietrza w różnych porach roku
Wiosna
Świat powoli przeciera oczy po długiej zimie, słońce coraz częściej wychodzi zza chmur, choć wieczory są jeszcze chłodne. To idealne warunki dla zatrzymywania zanieczyszczeń powietrza blisko powierzchni ziemi. Wiosennym nocom zatem często towarzyszy smog. Co więcej, gdy natura budzi się do życia, wraz z nią ożywiają się śmiertelni wrogowie alergików - pyłki.
W bujnym okresie rozkwitu rośliny radośnie wyrzucają w powietrze cząsteczki, które klasyfikuje się jako zanieczyszczenie typu PM10.
Lato
Przyjemne ciepło sprzyja dalszemu kwitnieniu i pyleniu roślin, a po deszczu również grzybów. Powietrze nie jest także wolne od smogu - latem przyjmuje on swoją specjalną odmianę, zwaną smogiem fotochemicznym lub typu Los Angeles. Na skutek działania promieni słonecznych, niektóre gazy wchodzące w skład zanieczyszczeń powietrza przechodzą energiczne reakcje chemiczne.
Głównym winowajcą są tu przede wszystkim spaliny.
Jesień
Kasztany spadają, dzieci idą do szkoły, a smog wciąż szkodzi. Podobnie jak dzieje się to wiosną, jesienne wahania temperatur sprzyjają powrotowi lepiej znanego kwaśnego smogu siarkowego, nazywanego też londyńskim. W wyjątkowo niepożądanych (i nielegalnych!) sytuacjach, nierozważni sąsiedzi mogą dosłownie dołożyć do pieca, paląc opadłe liście i w efekcie emitując między innymi pyły PM2.5 i PM10.
Zima
Sezon grzewczy to czas, kiedy dziennikarze nie muszą martwić się o brak tematów do poruszenia. Smog osiąga swoje maksymalne nasilenie w skali roku, a najgorzej jest w mroźne, bezwietrzne dni. Zimne, suche powietrze zawiera więcej zanieczyszczeń, a brak nawet najmniejszego powiewu gwarantuje, że trujące gazy oraz szkodliwe pyły pozostają skupione w jednym miejscu. Byle do wiosny!
Kiepska jakość powietrza w zimne dni jest w Polsce niestety już chlebem powszednim. Nie oznacza to jednak, że cieplejsze pory roku są wolne od zanieczyszczeń.
Dlatego warto być świadomym składu powietrza w swojej okolicy, więc monitoring jego jakości to oczywisty pierwszy krok - jest to zarówno przydatne narzędzie, jak i impuls do działania.
Wpływ zanieczyszczeń na zdrowie
Jak informuje Światowa Organizacja Zdrowia, ekspozycja na zanieczyszczenia prowadzi każdego roku do milionów przedwczesnych zgonów i znacznego skrócenia lat życia w zdrowiu oraz przyczynia się do poważnych strat ekonomicznych. W zależności od wielkości cząstek zanieczyszczenia, poszczególne związki w różny sposób oddziałują na ludzki organizm.
Pył, którego średnica nie przekracza 10 mikrometrów, dostaje się wraz z wdychanym powietrzem do górnych dróg oddechowych, natomiast tlenki siarki i ozon docierają jeszcze dalej - aż do dolnych dróg oddechowych. Pył o najmniejszej frakcji (np. PM1, tzw. respirabilny) jest najgroźniejszy, ponieważ wykazuje największe właściwości penetracyjne, odkłada się w ludzkim organizmie i najłatwiej wchodzi w reakcje, wykazując działanie mutagenne.
Dostaje się do pęcherzyków płucnych, a następnie wraz z krwią do narządów wewnętrznych. Pył tej frakcji może przenikać także barierę łożyskowo-naczyniową, dlatego jest niebezpieczny również dla płodu. Tlenki i dwutlenek azotu niekorzystnie wpływają na układy oddechowy i sercowo-naczyniowy.
Krótkookresowa ekspozycja na NO2 może powodować stany zapalne dróg oddechowych, wywoływać pobudzenie, niepokój i bezsenność, a u osób chorych zaostrzać objawy astmy i zwiększać ich częstość. Jeśli oddychamy przez godzinę powietrzem silnie zanieczyszczonym dwutlenkiem azotu, zwiększamy ryzyko nabawienia się zapalenia płuc i oskrzeli.
Unoszący się w powietrzu dwutlenek siarki reaguje z zawartą w powietrzu wilgocią, tworząc aerozol kwasu siarkowego, który może podrażniać spojówki i skórę oraz uszkadzać górne drogi oddechowe.
Nawet niewielkie stężenie ozonu w powietrzu atmosferycznym może powodować m.in. stany zapalne spojówek i górnych dróg oddechowych, obrzęk śluzówek, podrażnienie gardła, kaszel i spłycenie oddechu. Oddychanie zanieczyszczonym powietrzem wywołuje senność, nudności, bóle głowy, pieczenie oczu, a także zwiększa uczucie zmęczenia.
Cząsteczki ozonu docierają do dolnych dróg oddechowych, uszkadzając tkankę płuc i zmniejszając ich pojemność, a tym samym efektywność oddychania. U osób chorych zanieczyszczenie ozonem może intensyfikować objawy chorób płuc (np. POChP, astma, rozedma).
Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA), w tym benzo-alfa-piren, są silnie mutagenne i rakotwórcze nawet w małych dawkach. Wdychanie benzo-alfa-pirenu podrażnia drogi oddechowe, a w bezpośrednim kontakcie skórę. Częsta ekspozycja może prowadzić do uszkodzeń układu rozrodczego.
Jak chronić się przed zanieczyszczeniami?
- Monitorowanie zagrożenia: Podstawą ochrony powinno być monitorowanie stanu aerosanitarnego atmosfery. Pomiary szkodliwych substancji w powietrzu są prowadzone automatycznie przez cały czas, a ich wyniki publikowane w wielu serwisach internetowych. Warto sprawdzić, gdzie znajduje się najbliższa miejsca zamieszania stacja pomiarowa.
- Odpowiednie planowanie: Korzystajmy z prognoz i aktualnych danych. Jeśli jakoś powietrza jest zła, warto przełożyć poranny spacer na godziny okołopołudniowe, kiedy zanieczyszczenie będzie mniejsze lub wybrać trening na bieżni.
- Stosowanie maski przeciwsmogowej: Jeśli nie chcemy rezygnować z aktywności w otwartej przestrzeni w czasie epizodów smogowych, powinniśmy zaopatrzyć się w maskę przeciwsmogową. Powinna mieć odpowiednie filtry, ograniczające dostawanie się szkodliwych pyłów do układu oddechowego. Pamiętajmy, że oddychanie przez szczelną maskę jest utrudnione i u osób niewytrenowanych, przy intensywnej aktywności, może wystąpić gorsze samopoczucie, np. zawroty głowy.
- Uszczelnianie drzwi i okien: Przez cały rok warto dbać o odpowiednie uszczelnienie drzwi i okien.
- Ograniczenie wietrzenia pomieszczeń: W czasie epizodów smogowych należy zmniejszyć częstość wietrzenia pomieszczeń do niezbędnego minimum. Ograniczymy w ten sposób dopływ szkodliwych związków zawieszonych w powietrzu.
- Korzystanie z oczyszczaczy powietrza: Osoby mieszkające w miejscach, gdzie normy jakości powietrza są notorycznie przekraczane, powinny rozważyć zakup oczyszczaczy powietrza. Przy zachowaniu odpowiedniej szczelności drzwi i okien, urządzenie pozwoli cieszyć się czystym powietrzem. Podobnie jak w przypadku masek przeciwsmogowych, należy pamiętać o regularnym wymienianiu filtrów powietrza na nowe.
WiedzaW przypadku braku dostępu do aktualnych danych pomiarowych i prognoz zanieczyszczenia powietrza, sami możemy w przybliżeniu określić, czy zanieczyszczenie powietrza będzie podwyższone. Pogorszonych warunków aerosanitarnych możemy spodziewać się przede wszystkim podczas pogody mroźnej, bezwietrznej i mglistej, zwłaszcza w okolicach lokalnych emiterów (np. fabryki lub osiedla z niską zabudową) i często uczęszczanych dróg.
tags: #jakość #powietrza #a #pory #roku #wpływ
