Zasoby Wody Pitnej na Ziemi i Ich Znaczenie

Szczegóły: Opublikowano: 07. April 2026

Początki życia na Ziemi miały miejsce w oceanie. Dopiero po ok. 3 mld lat pierwsze organizmy wyszły na ląd. Woda wciąż jest jednak czynnikiem niezbędnym do życia dla każdego organizmu. Nawet nasze ciała w ok. 70% składają się właśnie z niej.

Globalne Zasoby Wody

Łączne zasoby wodne Ziemi oceniane są na niespełna 1,4 mld km³. Zdecydowana większość znajduje się w morzach i oceanach. Rośliny i zwierzęta w nich bytujące mają zatem wody pod dostatkiem. Warto jednak pamiętać, że stworzenia oceaniczne i morskie żyją w wodzie słonej, muszą więc radzić sobie z problemem usuwania nadmiaru soli.

Z większymi trudnościami zmagają się organizmy lądowe. Zaledwie 3‑3,5% zasobów wody występuje na lądach, a większość z nich to lądolody, lodowce, wieczne śniegi i lód gruntowy oraz głębinowe wody podziemne. Tylko maleńka część wód lądowych jest dostępna dla roślin, zwierząt i ludzi. Znajduje się w jeziorach, rzekach, bagnach, glebie i w atmosferze oraz w samych organizmach.

Jednak nawet ta niewielka część zasobów wody rozmieszczona jest bardzo nierównomiernie. Duże zróżnicowanie warunków klimatycznych powoduje, że łatwy dostęp do niej spotykamy w obszarach okołorównikowych, a w porze deszczowej w obszarach o klimacie podrównikowym i monsunowym. Wystarczający dostęp do wody zapewniają także klimat podzwrotnikowy morski w porze zimowej oraz klimaty umiarkowane w odmianach morskich i przejściowych.

Ogromne obszary kuli ziemskiej, znajdujące się głównie w zwrotnikowej strefie klimatycznej, pokrywają tereny pustynne i półpustynne, gdzie wody brakuje przez cały rok lub przez większą jego część. Podobnie dzieje się w porze suchej w klimatach podrównikowych, podzwrotnikowych i monsunowych. Terytoria o klimatach kontynentalnych w strefach podzwrotnikowej i umiarkowanej mają z reguły w roku dwa okresy suche. W strefach polarnych woda w postaci ciekłej niemal nie występuje.

Przeczytaj także: Gdzie kupić wodę destylowaną?

Ważne! Pomimo ogromnych zasobów wody pitnej na Ziemi jej bezmyślne zanieczyszczanie powoduje, że coraz silniej odczuwamy jej niedobór. Szczególnie wrażliwe na to są jeziora, rzeki i płytko zalegające wody podziemne. Na nasze nieszczęście to właśnie one stanowią podstawowe źródło wody pitnej dla ludzi i zwierząt.

Wody Podziemne jako Źródło Wody Pitnej

Znacznie więcej wody niż w jeziorach i rzekach znajduje się w porach i szczelinach skał. Są to tak zwane wody podziemne. Pochodzą zwykle z przesiąkania wód opadowych do gleby, a następnie do coraz głębszych warstw skalnych. Tuż pod powierzchnią ziemi występują zanieczyszczone wody zaskórne (przypowierzchniowe). Głębiej zalegają wody gruntowe, których temperatura zmienia się wraz z wahaniami sezonowymi na danym obszarze. Zwykle nadają się do picia. Jeszcze głębiej znajdują się wody głębinowe, których temperatura jest stała i równa średniej wieloletniej dla danego obszaru.

Od kilku dni do nawet tysięcy lat potrzebuje woda, by z opadu, który spadł na powierzchnię Ziemi, "przedostać" się do poziomu wód podziemnych, skąd pochodzi ponad 70 proc. wody pitnej w Polsce. Czas takiego obiegu zależy od budowy geologicznej, warunków hydrogeologicznych danego regionu, a przede wszystkim głębokości występowania warstw wodonośnych.

"Tam, gdzie zwierciadło wód podziemnych występuje płytko, w utworach dobrze przepuszczalnych, jak na przykład żwiry lub spękane utwory węglanowe, czas przesączania jest krótszy i czasem jest to nawet kwestia dni. Jednak im głębiej jest zwierciadło wód podziemnych i większa izolacja utworów słabo przepuszczalnych, tym czas przesączania się wydłuża - do miesięcy, lat, a nawet setek lat" - powiedziała PAP dr Małgorzata Woźnicka z Zakładu Rozpoznawania i Ochrony Wód Podziemnych Państwowego Instytutu Geologicznego - Państwowego Instytutu Badawczego, przy okazji Światowego Dnia Wody (22 marca).

Wody podziemne znajdują się na różnej głębokości. "Czasem są niemalże pod naszymi stopami, na głębokości niecałego metra. Ale występują też głębiej, sięgając kilkuset metrów, a nawet powyżej tysiąca. Warstwą użytkową, najczęściej eksploatowaną ujęciami wód podziemnych jest strefa od kilku do kilkudziesięciu metrów. Są to tak zwane główne użytkowe poziomy wodonośne" - wskazała.

Przeczytaj także: Inwestycje w Jakość Wody w Proszówkach

Im woda jest głębiej, tym lepiej jest chroniona przed zanieczyszczeniami z powierzchni terenu, a także jest bardziej odporna na okresowy deficyt opadów. Wody podziemne nie są aż tak narażone na okresy suszy jak wody powierzchniowe, gdzie te skutki są widoczne od razu.

Zasoby Wody Pitnej w Polsce na Tle Europy

Choć zasoby wody na świecie i w Polsce wydają się być duże, to sytuacja nie jest dobra. Zależność od klimatu, ograniczona ilość wody pitnej i wzrastające zanieczyszczenie wód zagrażają dostępności wody w przyszłości i sprawiają, że cena za nią już dziś jest wysoka.

Polska ma bardzo małe zasoby wody pitnej, dowiadujemy się z opublikowanego przez GUS raportu „Polska na drodze zrównoważonego rozwoju”. Są one tak małe, że znajdują się poniżej poziomu bezpieczeństwa wodnego. Według ONZ krajami zagrożonymi niedoborami wody są te, w których zasoby świeżej wody wynoszą poniżej 1,7 tys. m³ na mieszkańca.

Główny Urząd Statystyczny w piątek opublikował opracowanie pt. "Polska na drodze zrównoważonego rozwoju. Raport 2020". Poinformowano, że wielkość odnawialnych zasobów wody słodkiej przypadająca na jednego mieszkańca Polski wynosi niecałe 1,6 tys. m sześc., co wskazuje na zagrożenie stresem wodnym. "W blisko połowie krajów UE zasoby świeżej wody są niepokojąco niskie (poniżej 3 tys. m sześc. Urząd przypomniał, że według ONZ granicą, poniżej której kraj uznaje się za zagrożony takim niedoborem wody, jest 1,7 tys. m sześc.

W Unii Europejskiej najlepsza sytuacja pod względem zasobów wody słodkiej występuje w Chorwacji. Tam na mieszkańca przypada 28,8 tys. m³ wody. Kolejne na liście są Finlandia (20 tys. m³), Szwecja (19,3 tys. m³) oraz Łotwa (18,9 tys. m³), a pierwszą piątkę zamyka Słowenia (15,5 tys. m³). Z kolei cztery kraje znajdują się poniżej poziomu bezpieczeństwa wodnego. Są to Polska (1,6 tys. m³), Czechy (1,5 tys. m³), Cypr (0,4 tys. m³) oraz Malta (0,2 tys.

Przeczytaj także: Woda mineralna Józef: Zalety

Głównym źródłem zaopatrzenia w wodę są w naszym kraju wody powierzchniowe. W 2019 r. pobraliśmy 7,4 km³ wód powierzchniowych oraz 1,8 km³ wód podziemnych. Równocześnie zużyto 8,8 km sześc. W naszych rzekach płynie też woda gorszej jakości niż średnia europejska. Do określenia jakości wód używa się pomiaru biochemicznego zapotrzebowania tlenu (BZT). Pokazuje on, ile tlenu potrzebują mikroorganizmy, by rozłożyć substancje organiczne znajdujące się w wodzie. Im wyższy poziom BZT, tym większe zanieczyszczenie. W Polsce do rozkładu substancji organicznych potrzebne jest 2,74 mg tlenu na litr wody. To znacznie więcej niż średnia w Europie, która wynosi 2 mg/litr. Pod względem zanieczyszczenia jesteśmy niewiele lepsi od krajów o najbardziej zanieczyszczonych rzekach jak Rumunia czy Cypr, gdzie BTZ to 3mg/l.

Z dobrych wiadomości można dodać, że nie grozi nam stres wodny. W Polsce wykorzystujemy 6,87% odnawialnych zasobów wody pitnej. To co prawda więcej niż w roku 2010, kiedy odsetek ten wynosił 5,62%, ale wciąż mniej niż średnia dla Europy wynosząca 8,39%. Za wysoki poziom stresu wodnego uznaje się poziom przekraczający 20%.

Jak wyjaśniono stopień zapotrzebowania na wodę określa m.in. Wskaźnik Wykorzystania Wody plus (Water Exploitation Index plus), który pokazuje, jaki odsetek odnawialnych zasobów wodnych jest wykorzystywany na danym obszarze. "W Polsce wskaźnik wynosi 6,87 proc. i chociaż wzrósł w porównaniu z 2010 r. (kiedy wynosił 5,62 proc.), to nadal jest niższy niż przeciętny w UE (8,39 proc., a w 2010 r. 6,30 proc.).

W raporcie dodano, że w Polsce głównym źródłem zaopatrzenia gospodarki narodowej są wody powierzchniowe. Ich pobór w 2019 r. wyniósł 7,4 km sześc. i pokrył 80 proc. potrzeb (głównie produkcyjnych w przemyśle), podczas gdy pobór wód podziemnych wyniósł 1,8 km sześc. "Od wielu lat rozkład poboru wody przez poszczególne sektory gospodarki nie ulega istotnym zmianom. Największym zużyciem wody charakteryzuje się przemysł, na który przypada 70 proc. wykorzystanej wody; 20 proc. zużywane jest przez gospodarkę komunalną, a kolejne 10 proc. wykorzystywane jest na potrzeby nawodnień w rolnictwie i leśnictwie oraz do napełniania i uzupełniania stawów rybnych" - czytamy w raporcie.

Ślad Wodny i Świadome Wybory Konsumenckie

Oszczędności w codziennym użytkowaniu wody na pewno są ważne. Mają znaczenie zwłaszcza w skali lokalnej, kiedy natura i my męczymy się w warunkach suszy, tak jak w ostatnich tygodniach. Ale one zdecydowanie nie wystarczą, jeśli chcemy chronić zasoby. Świadomość tego faktu jest nam potrzebna w podejmowaniu codziennych decyzji.

Przypomnijmy, że ślad wodny jest to miara ilości wody zużywanej przez człowieka w życiu codziennym, w najbardziej podstawowym aspekcie, ale także w procesie wytwarzania różnych produktów lub usług. Obejmuje ona zarówno bezpośrednie zużycie wody (np. woda pitna), które stanowi w skali globalnej jedynie 3% śladu wodnego, jak i pośrednie, w łańcuchu dostaw, związane z produkcją towarów i usług (np.

Im bliżej, tym lepiej - dotyczy to przede wszystkim produktów pochodzących z upraw rolnych. Im mniej przetworzony produkt, tym lepiej - im bardziej skomplikowany proces produkcji, tym zazwyczaj większe zużycie wody.

Zalecałabym podejście praktyczne. I tu dobra wiadomość, wszystkie wskazane przy śladzie wodnym zasady odnoszą się także do ograniczenia śladu węglowego. Zrezygnujmy z kupowania trawników w rolkach i drzewek iglastych. Jeśli to możliwe, przesiądźmy się z samochodu na rower.

Gdzie w Europie Można Pić Wodę z Kranu?

Na szczęście w Europie (podobnie jak w Ameryce Północnej) woda w kranie jest w większości przypadków całkowicie bezpieczna. I często bardzo smaczna. - W Słowenii wszyscy piją wodę z kranu - mówi nasz korespondent z tego kraju, Damian Buraczewski. - W większości pochodzi ona z ujęć górskich. W kawiarniach zawsze dostaniemy „kranówkę” i nigdy mi się nie zdarzyło, by wystawiono za nią rachunek.

Picie wody z kranu pozwala zaoszczędzić nieco pieniędzy, ale przede wszystkim sprzyja ograniczeniu plastikowych odpadów, które zasypują naszą cywilizację. Wystarczy kupić bidon wielokrotnego użytku (np. szklany) i napełniać go w łazienkach lub ujęciach. Dobrą opcją jest też butelka z filtrem, który odsiewa 99,95 % bakterii i z każdej wody potrafi uczynić pitną. A w ostateczności pozostaje jeszcze jedna alternatywa: piwo lub wino są niemal zawsze bezpieczne.

Kraje, w których można pić wodę z kranu bez obaw:

Andora
Austria
Belgia
Chorwacja
Czechy
Dania
Estonia
Finlandia
Francja
Niemcy
Islandia
Włochy
Irlandia
Liechtenstein
Litwa
Luksemburg
Macedonia
Malta
Holandia
Norwegia
Polska
Portugalia
San Marino
Słowacja
Słowenia
Hiszpania
Szwecja
Szwajcaria
Wielka Brytania

Największe Zasoby Wody Pitnej na Świecie

Woda pitna na świecie to zaledwie 2,5% globalnych zasobów. Bank Światowy regularnie monitoruje m.in. poziom odnawialnych zasobów naturalnych Ziemi, w tym również wody pitnej; na jego listach znajdują się kraje z największymi zasobami wody pitnej. Z zestawienia przedstawiającego ranking państw pod względem ilości wody pitnej przypadającej na jednego mieszkańca, wynika, że niekwestionowanym światowym liderem jest Islandia. Zasoby wodne na tej wyspie wynoszą około 520 tys. m³ na osobę. Oznacza to, że każdy obywatel Islandii ma do dyspozycji ponad 230 basenów olimpijskich wody. Drugie miejsce w zestawieniu Banku Światowego zajmuje Gujana, a trzecie natomiast Surinam. Inne kraje z największymi zasobami wody pitnej na świecie to m.in. Papua Nowa Gwinea, Bhutan czy Gabon. Dla porównania, jeśli chodzi o zasoby wody w Polsce, w naszym kraju na jednego mieszkańca przypada zaledwie 1,4 tys.

Kraj	Zasoby wody pitnej na mieszkańca (m³)
Islandia	520 000
Gujana	315 000
Surinam	183 000
Papua Nowa Gwinea	107 000
Bhutan	101 000
Gabon	97 000

Jakość Wody w Krakowie

Wodociągi Miasta Krakowa prowadziły pilotażowe badania wody z własnych ujęć pod kątem obecności mikrowłókien plastiku. Posiadają 4 zakłady uzdatniania wody, która w większości pochodzi z wód powierzchniowych (rzek Rudawy, Dłubni i Sanki oraz Zbiornika Dobczyckiego na rzece Rabie). Zbiornik Dobczycki, który jest strategicznym źródłem zaopatrzenia aglomeracji krakowskiej w wodę jest akwenem ściśle chronionym, bez infrastruktury rekreacyjnej (na zbiorniku utworzono rozległe strefy ochrony bezpośredniej i pośredniej), w przeciwieństwie na przykład do Zalewu Zegrzyńskiego zaopatrującego w wodę północno-wschodnią część Warszawy i gmin podwarszawskich. Cała tajemnica dobrej krakowskiej wody tkwi w zaawansowanej technologii, którą stosują.

Warto również wspomnieć o bardzo zaawansowanej polityce zarządzania ryzykiem i bezpieczeństwem w procesie pozyskiwania i produkcji wody pitnej. Wodociągi Miasta Krakowa stworzyły system ocen występowania potencjalnych zagrożeń i procedur ich uniknięcia a w przypadku ich ewentualnego pojawienia się niezbędne procedury naprawcze. Na przykład jako pierwsi w Polsce (we współpracy z Akademią Górniczo-Hutniczą) stworzyli rozwiązania pozwalające monitorować wodę pod kątem obecności farmaceutyków. Stale inwestują także w poprawę infrastruktury wodociągowej w mieście i, co najważniejsze, nie ograniczają się jedynie do zapewnienia najwyższej jakości wody do końcowych - z naszego i ustawowego punktu widzenia - miejsc odbioru i sprzedaży, czyli wodomierzy głównych w budynkach mieszkalnych czy użyteczności publicznej. Idą dalej, starają się monitorować i analizować naszą wodę, rozwijając punkty zgodności w budynkach, aby wiedzieć, czy i jak stan instalacji wewnętrznych w budynkach wpływa na naszą wodę.

tags: #hydrosfera #woda #pitna #zasoby