Funkcja Nerek: Filtracja Krwi i Jej Znaczenie

Szczegóły: Opublikowano: 06. March 2026

Nerki są parzystym narządem położonym po obu stronach kręgosłupa w okolicy lędźwiowej. Stanowią narząd niezbędny do przeżycia. Ich głównym zadaniem jest filtrowanie krwi i wytwarzanie moczu, ale także wydzielanie substancji biologicznie czynnych i branie udziału w utrzymaniu homeostazy organizmu. Prawidłowe funkcjonowanie nerek jest niezbędne do zachowania zdrowia.

Budowa i Funkcje Nerek

Nerki mają kształt fasoli i wielkość mniej więcej połowy dłoni dorosłego człowieka. Każda nerka otoczona jest torebką włóknistą oraz warstwą tkanki tłuszczowej, która pełni funkcję ochronną i amortyzującą. Kora nerki jest zewnętrzną częścią nerki, w której znajdują się nefrony, czyli podstawowe jednostki funkcjonalne nerek. Rdzeń nerkowy jest wewnętrzną częścią nerki, w której znajdują się kanalik nerkowy i struktury zbiorcze, takie jak piramidy nerkowe.

Podstawowym elementem strukturalnym nerek są nefrony, których ilość w każdej nerce waha się w granicach 1-1,5 miliona sztuk w zależności od osobnika. Nefrony są podstawowymi jednostkami strukturalnymi i funkcjonalnymi nerki. Ich głównym zadaniem jest filtrowanie krwi, usuwanie zbędnych produktów przemiany materii, nadmiaru wody i soli, a także regulowanie ciśnienia tętniczego. Każda nerka zawiera około miliona nefronów. Ponadto nerki produkują hormony, które mają wpływ na wiele funkcji organizmu.

W organizmie człowieka krąży około 4-6 litrów krwi, w zależności od masy ciała. Krew dopływa do nerek tętnicą nerkową i powraca do krwiobiegu za pośrednictwem żyły nerkowej. Każdej doby, dzięki milionom nefronów, które składają się z filtrów zwanych kłębuszkami nerkowymi, oczyszczanych jest około 1500 litrów krwi i wydalane około 1,5 litra moczu. Proces filtracji i resorpcji zachodzi około 300 razy dziennie w nerkach. Nefrony oddzielają wodę, sole mineralne oraz zanieczyszczenia z krwi, pozostawiając krwinki i białka. Poprzez wydalanie jonów różnych pierwiastków nerki regulują ich stężenie we krwi. Ważne jest, aby ilość tych związków była utrzymywana w bardzo ścisłych przedziałach wartości, ponieważ nawet niewielkie wahania mogą prowadzić do zaburzeń.

Nerki pełnią wiele ważnych funkcji, które wpływają na zdrowie i życie każdego z nas. Ich głównym zadaniem jest filtrowanie krwi i usuwanie zbędnych produktów przemiany materii wraz z moczem z organizmu. Oprócz tego regulują gospodarkę wodno-elektrolitową oraz kwasowo-zasadową. Nerki odgrywają również istotną rolę w kontrolowaniu ciśnienia tętniczego i produkcji erytropoetyny - hormonu odpowiedzialnego za transport tlenu we krwi.

Przeczytaj także: Najlepsze Nawilżacze Powietrza

Dzięki funkcjom filtracyjnym nerki eliminują z organizmu nadmiar soli, mocznika oraz kwasu moczowego, co pozwala utrzymać prawidłową objętość krwi krążącej w układzie krwionośnym. Ponadto są zaangażowane w regulację objętości krwi krążącej w organizmie oraz wydzielanie hormonów wpływających na metabolizm kości i poziom sodu i potasu we krwi.

Przesączanie kłębuszkowe to pierwszy etap tworzenia moczu, zachodzący w kłębuszkach nerkowych. Wskaźnik GFR to część krwi przepływającej przez nerki, która ulega przefiltrowaniu przez wszystkie czynne kłębuszki obu nerek, w ciągu minuty (glomerular filtration rate - GFR i prawidłowo wynosi 80-120 ml/min/1,73 m2 powierzchni ciała. Oznacza to, że w ciągu doby powstaje około 150 litrów przesączu kłębuszkowego. 99% przesączu ulega wchłanianiu zwrotnemu w cewkach nerkowych, a 1% zostaje wydalone jako mocz (tzw. mocz ostateczny).

Choroby Nerek i Ich Objawy

Choroby nerek mogą się rozwijać podstępnie przez długi czas, nie dając wyraźnych objawów. Ze względu na to, że nerki produkują mocz, często o zaburzeniach pracy nerek pacjent dowiaduje się przy wykonaniu badania moczu, w których wykrywa się nieprawidłowości. Choroby nerek stanowią liczną grupę chorób, których objawy mogą przybierać bardzo zróżnicowany obraz kliniczny. Wiele z tych chorób wiąże się z ryzykiem wystąpienia ciężkich powikłań, które stanowią zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta, zarówno w postaci ostrej, gdzie objawy pojawiają się nagle z dużym nasileniem, jak i w postaci przewlekłej. Schorzenia te często rozwijają się bezobjawowo przez wiele lat.

Objawy nieprawidłowej pracy nerek często są trudne do zauważenia, zwłaszcza w przypadku chorób przewlekłych. Ich postać i nasilenie zależą od stopnia zaawansowania choroby, jej przyczyny oraz choroby podstawowej. Pierwszym sygnałem do niepokoju, powinno być zaobserwowanie u siebie któregoś z następujących objawów:

Zmiany w ilości lub częstości oddawaniu moczu - zwiększenie częstości (częstomocz) lub ilości (wielomocz), a także zmniejszenie częstości lub ilości (skąpomocz) oddawanego moczu. W niektórych przypadkach np. trudności w oddawaniu moczu, czyli dolegliwości dyzuryczne to oddawanie moczu (bolesne albo bezbolesne) kroplami lub słabym bądź przerywanym strumieniem.
Nieprawidłowy wygląd i zapach moczu - np. zmieniony kolor moczu (np. ciemny lub czerwony), co zwykle wskazuje na obecność w nim substancji lub komórek w ilościach, które w normalnych warunkach tam nie występują, takich jak bilirubina lub erytrocyty. Pienienie się moczu, co świadczy o obecności białka w moczu.
Ból w okolicy lędźwiowej, czyli z tyłu, na plecach, po jednej lub obu stronach. Ból o charakterze kolkowym, czyli silny ból, uniemożliwiający funkcjonowanie, najczęściej jest pierwszym objawem kamicy nerkowej. Typowo umiejscowiony w okolicy lędźwiowej, często promieniuje do pachwiny, jądra albo wargi sromowej. Ból w okolicy lędźwiowej związany z guzami nerek występuje rzadko (gdy guz jest duży), częściej natomiast towarzyszy stanom zapalnym miedniczek nerkowych, czyli np. ostremu odmiedniczkowemu zapaleniu nerek. Choroby miąższu nerkowego przebiegają z reguły bezboleśnie.
Objawy skórne, takie jak świąd skóry, który może wskazywać na nieprawidłowe wydalanie mocznika przez nerki gromadzącego się w tkankach skórnych.
Opuchlizna w różnych częściach ciała, zwłaszcza kończyn dolnych.
Ogólne osłabienie.

Wśród najczęstszych schorzeń nerek wyróżniamy:

Przeczytaj także: Funkcja oczyszczania w nawilżaczach Blaupunkt

Przewlekłą chorobę nerek - jej objawy mogą przybierać różne formy, od zmęczenia po obrzęki i nadciśnienie tętnicze.
Ostre uszkodzenie nerek - spowodowane infekcją, odwodnieniem lub zatruciem, może doprowadzić do niewydolności narządu.
Kłębuszkowe zapalenie nerek - stan zapalny, który może powodować uszkodzenia nerek i prowadzić do ich niewydolności.
Kamica nerkowa - obecność złogów w drogach moczowych, która objawia się silnym bólem oraz trudnościami w oddawaniu moczu.
Rak nerki - może pozostawać bezobjawowy przez długi czas, co utrudnia jego wykrycie na wczesnym etapie.

Diagnostyka Chorób Nerek

Z badaniem nerek kojarzy się przede wszystkim badanie moczu, ale nie jest to jedyne badanie, na które może skierować lekarz przy podejrzeniu choroby nerek. W diagnostyce chorób nerek podstawową rolę odgrywają badania laboratoryjne, takie jak:

Badanie ogólne moczu - pozwala na ocenę ilościową i jakościową elementów morfotycznych (np. leukocytów, erytrocytów), stężenia związków wydalanych przez nerki, a także na uwzględnienie cech fizycznych moczu (np. barwy, pH, przejrzystości).
Badania laboratoryjne krwi, przede wszystkim stężenie kreatyniny, które daje informacje o tym, jak funkcjonują nerki i na podstawie którego można obliczyć GRF, a także morfologia krwi obwodowej - w niektórych chorobach nerek dochodzi do niedokrwistości, zwiększenia stężenia mocznika, kwasu moczowego, potasu, fosforanów, triglicerydów, cholesterolu, wapnia, a także wskaźników zapalnych, np. CRP, OB.
Wskaźnik ACR (albumina/kreatynina w moczu) oraz albumina w dobowej zbiórce moczu (DZM) pozwalają na wczesne wykrycie uszkodzenia bariery filtracyjnej nerek.

Badania obrazowe stanowią uzupełnienie badań laboratoryjnych w diagnostyce chorób nerek. Jedną z metod obrazowych jest ultrasonografia, która umożliwia ocenę morfologii i wielkości nerek oraz wykrycie zmian takich jak guzy, torbiele czy kamienie.

Lekarz zajmujący się leczeniem chorób nerek to nefrolog.

Leczenie Chorób Nerek

Leczenie chorób nerek zależy od tego, z jaką dokładnie chorobą mamy do czynienia. W przypadku łagodnych zaburzeń stosuje się leczenie farmakologiczne oraz zaleca się wprowadzenie zmian w stylu życia, które pomagają regenerować miąższ nerek i poprawiają funkcje filtracyjne. W bardziej zaawansowanych przypadkach konieczne jest stosowanie dializ, które zastępują pracę nerek i umożliwiają usuwanie szkodliwych substancji z organizmu. Osoby cierpiące na całkowitą niewydolność nerek często muszą poddać się przeszczepowi tego narządu.

Ze względu na to, że nerki są niezbędnym do przeżycia organem, w przypadku chorób powodujących tak znaczne upośledzenie ich czynności, że nie spełniają one swoich funkcji stosuje się tzw. leczenie nerkozastępcze, czyli dializy oraz przeszczepienie nerki.

Przeczytaj także: Działanie rurki dolotowej powietrza

Jak Dbać o Nerki?

Dbanie o nerki jest równoznaczne z prowadzeniem zdrowego trybu życia. Prawidłowe funkcjonowanie narządów jest ściśle powiązane z produktami, które spożywamy, i nawykami, które powtarzamy każdego dnia. Należy unikać używek, takich jak palenie papierosów, oraz ograniczyć spożycie soli i cukru.

Aby zadbać o zdrowe nerki, ważne jest przyjmowanie dużej ilości płynów (przynajmniej 2-3 litry dziennie), najlepiej czystej wody. Woda pomaga wypłukać z organizmu sole i fosforany i nie dopuścić do odkładania się gęstych złogów w drogach moczowych. W naszej diecie powinny znaleźć się natomiast warzywa i owoce, które stymulują pracę nerek i działają moczopędnie, takie jak seler, koperek, pietruszka, bakłażan, pomidory, truskawki, poziomki, gruszki, żurawina i arbuz. Niektóre zioła, takie jak liść brzozy, korzeń pietruszki i ziela skrzypu, również działają moczopędnie.

tags: #funkcja #nerki #filtracja #krwi #proces