Temperatura i wilgotność gleby: Kluczowe czynniki wpływające na uprawy
- Szczegóły
Temperatura i wilgotność gleby to dwa podstawowe czynniki, które w znaczący sposób wpływają na wzrost i rozwój roślin. Zrozumienie wzajemnych zależności między tymi parametrami oraz ich wpływu na procesy fizjologiczne roślin jest kluczowe dla efektywnego planowania i prowadzenia upraw. Rolnik musi obserwować pole i szczególnie podczas siewów zwracać uwagę na glebę, a konkretnie na jej temperaturę i wilgotność.
Wpływ temperatury gleby
Temperatura gleby wpływa na kiełkowanie i wzrost roślin zbożowych. Wydaje się, że zboża jare pojawiają się szybko w temperaturze gleby od 24 do 28 °C. Wzrost rozpoczyna się przy pewnej minimalnej temperaturze (4-5°C). Wraz ze wzrostem temperatury tempo wzrostu roślin wzrasta aż do osiągnięcia optymalnej temperatury. Średnia dzienna temperatura dla optymalnego wzrostu i krzewienia się roślin wynosi od 15 do 20°C. Tempo wzrostu będzie spadać wraz ze wzrostem temperatury powyżej tego optymalnego zakresu.
Temperatura gleby wpływa na wzrost roślin pośrednio poprzez wpływ na pobór wody i składników odżywczych oraz wzrost korzeni. Przy stałej wilgotności, spadek temperatury powoduje zmniejszenie poboru wody i składników pokarmowych.
Warto jednak pamiętać, że większość nasion źle znosi przymrozki. 20 stycznia 2023 r. w regionie Kujawsko-Pomorskim, o godz. 1 w nocy temperatura powietrza spadła do - 2 stopni Celsjusza, a 27 stycznia nadal ma być na minusie, ledwie o jeden stopień cieplej. 20 stycznia 2023 o godz. 1 w nocy w powiecie toruńskim temperatura gleby na głębokości 4 cm i 10 cm wynosiła -3 stopnie Celsjusza. 27 stycznia IMGW zapowiada wyższą: -1 stopień Celsjusza na obu głębokościach.
Wpływ wilgotności gleby
Za główny czynnik decydujący o rozpoczęciu kiełkowania uważa się dostępność wilgoci. Przyjmuje się, że kiełkowanie rozpoczyna się, gdy wilgotność gleby jest 1,2 razy większa niż punkt więdnięcia. Tak długo, jak warunek ten jest spełniony, kiełkowanie przebiega bez przeszkód w kolejnych fazach, aż do momentu, gdy pod koniec siedmiu dni kiełkowanie zostanie zakończone i pojawią się wschody.
Przeczytaj także: Zalecenia dotyczące przechowywania zdjęć
20 stycznia w powiecie inowrocławskim w warstwie: 7 - 28 cm wilgotność wynosi 85 proc., a w warstwie 28 - 100 cm - 70 proc. Wysoka wilgotność gleby sprzyja wysiewowi, ale niska temperatura nie.
W półroczu chłodnym wyższej wilgotności dodatkowo sprzyja wyższa temperatura powietrza, natomiast w półroczu ciepłym odwrotnie - niższa. W pracy udokumentowano mniejszą zmienność wilgotności gleb na dwóch polanach śródleśnych na stoku północnym Połoniny Wetlińskiej względem stanowiska na otwartej przestrzeni na stoku południowym.
Zależność temperatury i wilgotności gleby od warunków atmosferycznych
Badania wykazały występowanie wyższej temperatury gleby od końca kwietnia do sierpnia w przypowierzchniowej części analizowanych gleb oraz jej silną zależność od temperatury powietrza w półroczu ciepłym i najwyższą średnią temperaturę na stanowisku eksponowanym w kierunku południowym ($7,5^{\circ}C$ na obu głębokościach). W półroczu chłodnym wykazano mniejszą zmienność temperatury gleby, izolujące działanie pokrywy śnieżnej i brak przemarzania gleb w badanych lokalizacjach.
Wilgotność analizowanych gleb była zależna od sumy opadów w okresie poprzedzającym. Zimowe opady śniegu i deszczu poprawiły uwilgotnienie gleby, lepszy jest także stan hydrologiczny.
Zarządzanie wilgotnością gleby
Wszelkie zabiegi polegające na zatrzymywaniu deszczu/śniegu w miejscach, w których on pada, powodują przedostawanie się większej ilości wody do gleby. Resztki pożniwne pozostawione na powierzchni ograniczają erozję gleby. Pomagają również zachować wodę poprzez zmniejszenie parowania i spływu oraz poprzez zwiększenie retencji śniegu i infiltracji wody.
Przeczytaj także: Temperatura a efektywność biegu
Uprawa zerowa lub siew bezpośredni polega na umieszczeniu nasion bezpośrednio w glebie, bez konieczności wykonywania wcześniejszej orki. Zapobiega to wysychaniu gleby przez uprawę roli i zapewnia zwarte, wilgotne podłoże do szybkiego kiełkowania.
Teraz, kiedy woda jest dostępna, pomocne są małe zbiorniki retencyjne i oczka wodne, bo w nich można zatrzymać wodę, by później, w razie niedoborów, złagodzić skutki niedostatecznych opadów i spowolnić suszę. Jednak aby taki scenariusz zadziałał, takich zbiorników musi być całkiem sporo. Mówiąc jaśniej, zbiornik czy oczko wodne powinno się znajdować w każdym możliwym miejscu na polu.
Praktyczne wskazówki
Temperaturę gleby najlepiej sprawdzać samodzielnie, kupując odpowiedni termometr. Można też korzystać z danych Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej, który codziennie publikuje informacje na temat wilgotności gleby we wszystkich regionach Polski. Wskaźnik podawany jest w procentach: od pełnego wyschnięcia (bliska zeru) do pełnego nasycenia (100 proc.).
Optymalna temperatura gleby dla siewu buraka powinna się wahać w przedziale 6-8°C. Przy podejmowaniu decyzji o siewie należy wziąć pod uwagę specyfikę występowania przymrozków na danym terenie które mogą być niebezpieczne dla siewek.
Efektywność zużycia wody
Efektywność zużycia wody jest zróżnicowana w zależności od rodzaju pszenicy, strefy glebowej i rodzaju uprawy (ugór i ściernisko). Na przykład w Manitobie, Rourke (1989) podaje wartości efektywności wynoszące 10,5 i 13,7 kg/ha/mm wody odpowiednio dla pszenicy Hard Red Spring oraz Canadian Prairie Spring.
Przeczytaj także: Temperatura i wilgotność: Rola czujników środowiskowych
Tabela 1. Efektywność zużycia wody w zależności od rodzaju pszenicy
| Rodzaj pszenicy | Efektywność zużycia wody (kg/ha/mm) |
|---|---|
| Hard Red Spring | 10,5 |
| Canadian Prairie Spring | 13,7 |
tags: #temperatura #a #wilgotność #gleby
