Woda destylowana i jej zastosowanie w stomatologii: Klucz do bezpieczeństwa i higieny

Szczegóły: Opublikowano: 05. April 2026

Woda destylowana, zwana także "wodą pozbawioną", jest uzyskiwana za pomocą metody destylacji, co pozwala na usunięcie soli mineralnych oraz większości innych substancji ją zanieczyszczających. Woda ta zawiera rozpuszczone gazy, głównie dwutlenek węgla, ale także tlen i azot oraz zanieczyszczenia lotnymi substancjami organicznymi.

Szerokie zastosowanie wody destylowanej

Zastosowanie wody destylowanej jest szerokie w wielu dziedzinach, również w medycynie, głównie w gabinetach stomatologicznych, laboratoriach medycznych i przemyśle farmaceutycznym.

Zagrożenia związane z aerozolem wodno-powietrznym w stomatologii

Unity stomatologiczne zasilane wodą są źródłem aerozolu wodno-powietrznego, który może być rezerwuarem różnych mikroorganizmów, również chorobotwórczych. Aerozol generowany w trakcie zabiegu leczniczego może rozprzestrzeniać się na odległość (około 2 m) od unitu i skażać otaczające go powierzchnie oraz osoby. Szybkoobrotowe wiertła chłodzone wodą w gabinetach stomatologicznych stanowią szczególne źródło zagrożenia zakażeniem kropelkowym czy zakażeniem ran, dlatego tak ważne ma znaczenie jakość wody zasilającej urządzenia dentystyczne unitu, która czasem może zalegać w przewodach przez dłuższy okres czasu i być silnie skażona mikrobiologicznie co przyczynia się do powstawania tzw. biofilmu.

Czym jest biofilm?

Biofilm (z ang. film - warstwa) zwany jest często błoną biologiczną (ang. biological membrane) którą opisuje się jako złożoną wielokomórkową strukturę bakterii (i innych organizmów), otoczoną warstwą substancji organicznych i nieorganicznych, produkowanych przez te drobnoustroje, wykazująca adhezję zarówno do powierzchni biologicznych jak i abiotycznych. Składa się on z organizmów żywych, obumierających i martwych oraz substancji organicznych i nieorganicznych. W biofilmie bakterie mają doskonałe warunki do rozwoju, stanowi on ich ochronę i dostarcza składniki odżywcze. Przyjmuje się, że w środowisku naturalnym nie występują biofilmy składające się z jednego gatunku. Do najlepiej poznanych mikroorganizmów tworzących biofilm można zaliczyć Vibrio fischeri, Vibrio harveyi, Staphylococcus epidermidis, Pseudomonas aeruginosa, Escherichia coli, Enterococcus faecalis, Candida albicans i wiele innych.

Rodzaje biofilmu w stomatologii

W stomatologii wyróżniamy 2 rodzaje biofilmu: wczesny oraz późny. Różnią się one pod względem zawartości bakterii oraz grubością. Bakterie z rodzaju Legionelia mogą stanowić aż 35% bakterii wchodzących w skład biofilmu. Zanieczyszczenie pałeczkami Legionella instalacji wodnej może pochodzić z sieci wodociągowej lub z niewłaściwie przechowywanej wody destylowanej. Pałeczki Legionella, występujących w różnych środowiskach wodnych, takich jak klimatyzatory, baseny perełkowe, nawilżacze, fontanny, a także w inhalatorach oraz w unitach dentystycznych. Mogą one stanowić realne zagrożenie dla pacjentów i personelu gabinetów stomatologicznych.

Przeczytaj także: Gdzie kupić wodę destylowaną?

Jak dochodzi do zakażenia Legionellą?

Do zakażenia u człowieka dochodzi drogą kropelkową, przez wdychanie aerozolu wodnego lub pyłu będącego siedliskiem bakterii bądź przez zachłyśnięcie się skażoną woda. Wrotami zakażenia są górne drogi oddechowe. Okres inkubacji wynosi 2-10 dni. Pałeczki Legionella wywołują zapalenie płuc, często o ciężkim przebiegu i wysokiej śmiertelności. Istnieją także odnotowane pozapłucne infekcje legionellozowe. W literaturze opisywano m.in. zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie osierdzia, odmiedniczkowe zapalenie nerek, zapalenie trzustki, zatok i otrzewnej. Należy pamiętać, że pałeczki Legionella przeżywają prawie rok w wodzie wodociągowej w temperaturze od 5°C do 24°C, nie są radykalnie likwidowane przez ogólnie stosowane w wodociągach środki dezynfekcyjne, a wiec chlor, ozon, promienie UV, a także podgrzewanie wody nawet do 60°C, całkowitemu zniszczeniu ulegają one dopiero w temperaturze około 80°C. Z tego względu szczególny nacisk kładzie się na przestrzeganie podstawowych zasad higienicznych oraz systematyczne prowadzenie zabiegów czyszczących i dezynfekcyjnych.

Wszystkie zabiegi wykonywane z użyciem końcówek roboczych unitu dentystycznego powodują powstawanie aerozolu i rozprysku, które są zwykle skażone bakteriami, wirusami, grzybami, często również krwią. Aerozolizacja jest wynikiem działania instrumentów obrotowych, drgań ultradźwiękowych lub połączenia oddziaływania strumienia wody i sprężonego powietrza. Tak więc w przypadku obecności pałeczek Legionella w systemie wodnym unitu, skażone są nimi zarówno aerozol, jak i rozprysk.

Jak zapobiegać zakażeniom?

Woda przeznaczona do unitów powinna być wolna od bakterii. Uzyskanie takiej wody jest bardzo łatwe - umożliwiają to filtry bakteriologiczne oraz wiele różnych preparatów stosowanych do dekontaminacji wody. Zanieczyszczenie urządzeń florą bakteryjną pacjenta wymaga dokładnej dezynfekcji urządzeń odpowiednimi preparatami. Biofilm nie tylko stwarza zagrożenie zakażeniem, ale także niszczy urządzenia ( w tym końcówki dentystyczne), skracając czas ich użytkowania. Z czasem tworzywo narażone na kontakt z biofilmem ulega destrukcji, a nieprzyjemny zapach uniemożliwia normalną pracę.

Przewody wodne unitu stomatologicznego stanowią przyjazne środowisko dla drobnoustrojów tworzących biofilm, zwłaszcza w przypadku zastoju wody wskutek jej rzadkiego stosowania (w czasie przerwy w działaniu gabinetu dentystycznego). Ryzyko zakażenia związanego z tą florą jest szczególnie duże u pacjentów wymagających leczenia stomatologicznego w okresie immunosupresji. W wodzie znajdującej się w przewodach unitu stomatologicznego szczególnie często występują niefermentujące pałeczki Gram-ujemne, takie jak Pseudomonas aeruginosa lub Acinetobacter baumannii, często odpowiedzialne za zakażenia oportunistyczne w tej grupie pacjentów. Wykryto też prątki (Mycobacterium spp.) oraz drożdżaki z rodzaju Candida.

W profilaktyce zakażeń związanych z wodą w systemach wodnych unitu stomatologicznego stosuje się filtry, chemiczną dezynfekcję przewodów (według zaleceń producenta) oraz zastawki zapobiegające cofaniu się wody. Dentystom zaleca się też przepłukanie przewodów wodnych unitu stomatologicznego przez 2-5 minut przed rozpoczęciem pracy w danym dniu oraz przez 30 sekund przed użyciem u kolejnego pacjenta. Hamowaniu wytwarzania biofilmu w liniach wodnych unitu stomatologicznego może sprzyjać też impregnowanie tych przewodów substancjami o działaniu przeciwdrobnoustrojowym, np. fluorkiem poliwinylidenu (PVDF).

Przeczytaj także: Inwestycje w Jakość Wody w Proszówkach

Na świecie każde państwo ma swoje standardy wody pitnej, określa się je w jednostkach CFU (Colony Forming Unit) tzw. jednostka tworząca kolonię, służąca obliczeniu ilości komórek bakteryjnych lub grzyba w materiale badanym. Uzdatnianie wody jest bardzo ważne. W wodzie wodociągowej często gromadzi się biofilm i w efekcie ilość bakterii, jaka w niej występuje może nawet przekraczać 100 000 CFU/ml. ADA oraz EPA zaleca standard na poziomie mniejszym od 500 CFU/ml, Wojsko Stanów Zjednoczonych określiła poziom CFU na mniejszy niż 200, natomiast w Wielkiej Brytanii, Holandii czy Polsce poziom ten został określony na poziomie mniejszym od 100 CFU/ml, czyli znacznie bardziej rygorystyczny.

Preparaty do dekontaminacji wody w unitach stomatologicznych

Na rynku jest obecnie dostępnych kilka preparatów przeznaczonych do dekontaminacji wody w unicie stomatologicznym. Każdy z nich działa jednak trochę inaczej, dlatego ważne jest, aby zapoznać się dokładnie z instrukcją działania takiego preparatu i należy także zwrócić uwagę o wymaganej tzw. terapii shock przy prawie każdym z nich, dokładnie o co chodzi - wyjaśnimy poniżej. Preparaty te można podzielić pod kątem ich przeznaczenia a mianowicie jedne z nich są przeznaczone do butelek na wodę destylowaną / demineralizowaną, natomiast inne są przeznaczone do uzdatniania wody miejskiej (unity pobierające wodę z sieci wodociągowej).

Nie tylko system wodny wymaga odpowiedniej dekontaminacji, ale także wszystkie systemy odpływowe z unitu czyli ssący oraz spluwaczka. Systemy odpływowe i ssące w gabinetach stomatologicznych w unitach stomatologicznych wymagają odpowiednich procesów dezynfekcji oraz specjalnych preparatów. Prawidłowa procedura pozwala utrzymać urządzenia w pełnej drożności, czystości oraz zabezpiecza przed gromadzeniem się osadów biologicznych. Na rynku jest wiele preparatów do dezynfekcji systemów odpływowych, lecz jest to szeroki temat na kolejny artykuł. Należy pamiętać iż system odpływowy to nie tylko ssak, ale także spluwaczka!

Rodzaje systemów dekontaminacji wody

Poniżej przedstawię opis kilku popularnych preparatów przeznaczonych do dekontaminacji wody w unitach stomatologicznych dostępnych na polskim rynku. Tak jak wcześniej wspomniałem podzieliłem je na dwa rodzaje.

Systemy dekontaminacji wody wykorzystujące butelki na wodę destylowana lub demineralizowaną występują w postaci płynów gotowych do użycia lub do rozcieńczenia, a także w postaci gotowych do użycia samorozpuszczających się tabletek.
Systemy uzdatniania wody miejskiej.

Idealny preparat dezynfekcyjny powinien utrzymywać dobrą jakość wody w unicie na stałym poziomie, powinien być nietoksyczny dla pacjentów, nie pirogeniczny (nie powoduje reakcji zapalnej lub gorączki), nie powodować reakcji alergicznych, nie powodować korozji metali, być nieszkodliwym dla gumy i materiałów syntetycznych, nie wchodzić w reakcję z materiałami do odbudowy i środkami terapeutycznymi, powinien mieć szybkie działanie mikrobójcze oraz szerokie spektrum działania sporobójczego, powinien mieć zdolność do usuwania zgromadzonego biofilmu i być przyjaznym dla środowiska.

Przeczytaj także: Woda mineralna Józef: Zalety

A) Postacie płynne

Jednym z najnowszych gotowych preparatów do dezynfekcji wody w unitach w postaci płynnej jest kanadyjski preparat o nazwie E20 firmy Germiphene. Pakowany jest w butelkach po 250 ml z praktyczną pompką dozującą odpowiednia ilość preparatu to butelki unitowej, skoncentrowany i gotowy do użycia preparat jest niezwykle ekonomiczny w użyciu. Dodatkowo płyn E20 nie wymaga osobnego stosowania terapii typu shock - gdyż sam w sobie przy zastosowaniu odpowiedniego większego stężenia raz w miesiącu spełnia on to zadanie. Zapewnia on w prosty i efektywny sposób na kontrolę nad biofilmem oraz bakteriami w przewodach wodnych Twojego unitu, szybkie działanie sporo i mikrobójcze bez użycia agresywnych środków chemicznych, redukując ryzyko zakażenia-krzyżowego, w czasie czyszczenia przewodów. Zaprojektowany specjalnie z myślą dla użycia w niezależnych systemach butelkowych, jest nietoksyczny dla sprzętu, nie powoduje korozji instrumentarium, jest nieszkodliwy dla gum i materiałów syntetycznych (uszczelki), bezpieczny dla pacjentów, nie powoduje reakcji alergicznych. Preparat nie wchodzi w reakcję z materiałami do odbudowy i środkami terapeutycznymi. Bez zapachu, koloru, smaku, powstaje roztwór o neutralnym pH, wystarczy wlać do butelki z wodą 1 pompkę, bez mierzenia, bez bałaganu. Jest niepieniący. Eliminuje możliwość powstania osadu (np. jak w systemach tabletkowych w przypadku nierozpuszczone do końca tabletki które potrafią zatkać przewód wodny). Najczęściej dzieje się tak z pośpiechu kiedy nie czekamy aż tabletka ulegnie całkowitemu rozpuszczeniu w wodzie. Preparat E20 działa w przewodach do 2 tygodni, jest bezpieczny dla środowiska gdyż rozkłada się na wodę i tlen. Dla porównania pasek wybielający nakładany bezpośrednio w ustach, zawiera 500x więcej aktywnego środka niż E20 w przewodach unitu.

W celu codziennego użytkowania zaleca się w przypadku unitów posiadających butelki 750 ml do 1l - użycia 1 naciśnięcia pompki z preparatem wprost do butelki, natomiast w przypadku unitu posiadającego butelki 2l - zaleca się użycie 3 naciśnięć pompki z preparatem wprost do butelki. W celu wykonania terapii shock raz w miesiącu powinno się rozpuść płyn E20 w 100-150 ml wody w kubeczku, wlać do pustej butelki i zaciągnąć do systemu wodnego unitu (każdy rękaw końcówki) pozostawiając stężony płyn na noc lub weekend. Po tym czasie należy zdjąć butelkę, napełnić wodą z 1 (lub 3) naciśnięciami pompki i przepłukać system przez około 2min. Unit po tym zabiegu jest ponownie gotowy do użycia. Preparat może być używany zarówno z wodą z kranu jak i wodą destylowaną, należy pamiętać aby zawsze najpierw naleć preparatu do butelki a następnie uzupełnić ją wodą. Średni koszt szacowany na 1 użycie preparatu to około 1,5 zł - zatem jest to najtańszy środek obecnie na rynku w przeliczeniu na 1 użycie/unit.

Inne dostępne preparaty, takie jak Alpron czy Bilpron, występują w postaci płynu przeznaczonego do rozcieńczania, zatem trzeba uważnie przestrzegać procedury rozcieńczenia opisanej przez producenta. Działają one na bakterie, drożdże czy glony. Płyny takie dostarczają optymalną jakość wody oraz pomaga utrzymać przewody wodne unitów stomatologicznych w czystości. Dodawany systematycznie do butelki z wodą w stężeniu 1% zapobiega powstawaniu biofilmu w przewodach, są nietoksyczne dla pacjentów a określonym stężeniu. Aby dezynfekcja w tym przypadku była skuteczna należy posiadać oba preparaty. Preparat Alpron jest przeznaczony do użytku codziennego, natomiast Bilpron do stosowania przez weekend lub podczas dłuższej nieobecności w gabinecie.

Innym środkiem jest koncentrat Aqua Plus (Magnolia) który charakteryzuje się działaniem bakteriobójczym wobec bakterii Legionella w ciągu mniej niż 5 minut, działaniem prątkobójczym w okresie krótszym niż 10 minut oraz grzybobójczym w ciągu mniej niż 60 minut. W przypadku preparatu Aqua Plus przygotować należy 4% roztwór wodny i wprowadzić do przewodów wody w rękawach unitu dentystycznego najpierw do strzykawko-dmuchawki, a następnie do pozostałych instrumentów i przepuszczać przez minimum 10 sekund każdy. Po 10 minutach należy spuścić środek dezynfekcyjny z unitu w ten sam sposób. W celu zapobieżeniu tworzenia się biofilmu zaleca się sie wykonanie całej procedury po każdym pacjencie przez 5 minut. Jak zatem widać, preparaty które trzeba rozcieńczać są pracochłonne i czasochłonne i podatne na ludzki błąd.

B) Postacie tabletkowe

Innym rozwiązaniem są znane już na ryku tabletki do rozpuszczania w butelce wody destylowanej np. tabletki Citrisil (producent: Sterisil USA) czy też ICX (producent ADEC) . Jedna tabletka wystarcza na jedną butelkę wody destylowanej / demineralizowanej w zależności od jej pojemności (do 1 l lub 2 l). Tabletki Citrisil rozpuszczają się w wodzie przez około 60 sekund, nie obniżają pH wody w systemie unitu, dzięki temu zapobiegają korozji przewodów i końcówek stomatologicznych, nie reagują w żaden sposób z materiałami stomatologicznymi, są bezpieczny dla lekarza i pacjenta. Każde opakowanie zawiera dodatkowo 1 tabletkę CITRISIL SHOCK - supermocną tabletkę do gruntownego oczyszczenia systemu. Używamy jej raz w miesiącu, pozostawiając ją w systemie przez minimum 24 h (jest to tzw. terapia szokowa dla systemu wodnego, niezbędna dla prawidłowego działania tabletek). Po zastosowaniu tabletki Shock, używamy zwykłych tabletek do codziennego stosowania. Opakowanie zawiera 20 tabletek do codziennego stosowani...

Kolejnym środkiem w postaci tabletek są produkowane przez firmę ADEC tabletki ICX. Działają one na podobnej zasadzie jak tabletki Citrisil, rozpuszczają się w ciągu ok. 120 sekund. Instrukcja użytkowania tych tabletek mówi jednak o konieczności zastosowania biocydu celem ich prawidłowego działania. Biocyd ten jednak nie został dopuszczony do użytku na terenie UE, zatem użytkowanie tych tabletek bez tego preparatu trochę mija się z celem. Jest jednak rozwiązanie - a mianowicie użytkownicy tabletek ICX powinni stosować je w połączeniu z tabletkami Citrisil Shock. Zastosowanie skojarzenia tych tabletek (Citrisil Shock raz w miesiącu oraz tabletki ICX do każdej butelki) da pozytywny rezultat działania tabletek ICX.

C) Postacie bezobsługowe do butelek

Inną opcją dezynfekcji wody jest stosowanie tzw. słomek, np. Sterisil Straw. Słomka nie wymaga stosowania żadnych tabletek, jest całkowicie bezobsługowa. Jest ona wypełniona odpowiednią ilością tych samych substancji, które znajdują się w tabletkach Citrisil, jednakże rozpuszczają się powoli, zapewniając ochronę w czasie wskazanym przez producenta. Po założeniu słomki należy nakleić informację z datą jej instalacji i następnie po określonym czasie jej użytkowania należy ją wymienić na nową. Innym typem słomek jest wkład Dentapure DP365 B zawierający jodowane kuleczki żywiczne; kiedy woda przepływa przez żywiczną matrycę, uwalniane są izotopy atomowe (ucieka 2-4 ppm jodu). Wolny jod w Dentapure nie zawiera alergizujących białek.

D) Filtry do unitów stomatologicznych pobierających wodę z sieci miejskiej

Przykładem niezbyt drogiego systemu uzdatniania wody dla poszczególnego unitu stomatologicznego są filtry Sterisil Cartridge (Sterisil USA) lub DentaPure (Crosstex USA), które działają przez 365 dni i są podłączone bezpośrednio do rurek wodnych w jednostce czerpiących wodę z sieci miejskiej. Zanim woda miejska trafi do systemu wodnego jednostki, jest ona filtrowana przez zainstalowany kartridż. Instalacja kartridża jest bardzo prosta. Wykorzystują tę samą, sprawdzoną technologię rozwiniętą dla NASA, która zapewnia czystą wodę spożywaną w kosmosie - bez bakterii, wirusów i innych szkodliwych organizmów. Wkład DentaPure zawiera jodowane kuleczki żywiczne.

Wkład Sterisil nie zawiera natomiast ani jodyny, ani żadnych pochodnych związków chloru, chroni sprzęt przed twardą wodą, zapewnia dejonizację oraz dezynfekcję wody, zapewniając tym samym jako jedyny system początkową terapię Shock znaną z tabletek Citrisil. Oba systemy zapewniają bezpieczne, efektywne i nieprzerwane uzdatnianie wody, a także nie niosą ze sobą ryzyka pozostawienia żrących środków chemicznych w instalacjach wodnych.

Destylatory do wody

Proponujemy destylarki do wody, umożliwiające jej dezynfekcję i przygotowanie do użytku. To urządzenia, które sprawdzą się w gabinecie lekarskim, stomatologicznym, jak i salonie kosmetycznym. Poszczególne modele, jakie znajdą Państwo na stronach Activeshop.com.pl różnią się między sobą pojemnością, jak i szybkością destylacji. Każdy może więc wybrać sprzęt, odpowiedni dla swoich potrzeb. Sterylizacja wody to proces niszczenia drobnoustrojów innych form uznawanych za niebezpieczne dla ludzi zarazki w formie wegetatywnej i przetrwalnikowej. Z kolei destylacja pozbawia wodę zarówno zanieczyszczeń, jak i minerałów czy innych związków chemicznych. Proces destylacji polega na doprowadzeniu wody do wrzenia i przekształceniu jej w stan pary, która następnie jest ochładzana i skraplana, stając się oczyszczoną substancją do użytku.

W warunkach laboratoryjnych do takiego procesu służy specjalna aparatura. Destylatory do wody proponowane w hurtowni Actieshop.pl to urządzenia idealne do zastosowania między innymi w gabinecie lekarskim lub kosmetycznym. Destylacja wody jest jedną z najpopularniejszych i znanych od wielu lat metod uzdatniania wody. Proces destylacji eliminuje bakterie i wirusy, a wprowadzana do destylarki surowa woda, doprowadzona do wrzenia za pomocą specjalnej grzałki zamienia się w parę. Przeniesiona do specjalnej chłodnicy zostaje pozbawiona zanieczyszczeń, a następnie skroplona pod wpływem obniżania temperatury.

Dostępne w naszej ofercie destylarki do wody są łatwe w obsłudze. Mają powietrzne systemy chłodzenia i nie potrzebują podłączania ich do zewnętrznego źródła wody. Kilkulitrowy zbiornik na wodę oraz oddzielny pojemnik na oczyszczoną ciecz, zapewnia stały dostęp do destylowanej wody. Nieduże urządzenia można ustawić nawet w niewielkim gabinecie. Nie zajmują dużo miejsca, a ich szybkość destylacji i wydajność mogą Państwo dostosować do indywidualnych potrzeb i rodzaju oferowanych usług czy produktów.

Wybierając destylatory wody, warto zwrócić uwagę na materiał, z jakiego wykonane są jego poszczególne części oraz czy sprzęt posiada zabezpieczenia przed przegrzaniem. Liczy się też solidna konstrukcja, jak i gabaryty całego urządzenia. Wydajność destylarek to przede wszystkim szybkość oczyszczania wody podawana w litrach na godzinę. Oprócz destylarek do wody oraz deminielizatorów, na rynku dostępne są także redestylatory, przeznaczone do oczyszczania wody metodą podwójnej destylacji.

Sklep Activeshop.com.pl to miejsce, w którym znajdą Państwo destylarki do wody marki Lafomed.

Podsumowanie

Stosowanie wody destylowanej w stomatologii jest kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa pacjentów i personelu. Regularna dekontaminacja unitów stomatologicznych, stosowanie odpowiednich preparatów i filtrów, a także przestrzeganie zasad higieny, to niezbędne elementy w profilaktyce zakażeń.

tags: #ampulki #woda #destylowana #zastosowanie