Źródła Białka w Diecie Niemowląt: Skład, Właściwości i Zastosowanie
- Szczegóły
Białko to podstawowy element budulcowy, niezbędny do wzrostu i rozwoju młodego organizmu. Stanowi źródło aminokwasów egzogennych, tzw. niezbędnych, których organizm nie syntetyzuje. Aminokwasy muszą być dostarczane z dietą. W związku z tym białka podzielono ze względu na ich wartość odżywczą na pełnowartościowe (pochodzenia zwierzęcego, zawierające wszystkie aminokwasy egzogenne w odpowiedniej ilości i proporcjach) i niepełnowartościowe (pochodzenia roślinnego, zawierające mało albo niezawierające nawet jednego aminokwasu spośród niezbędnych).
Mleko Kobiece - Złoty Standard Żywienia Niemowląt
W diecie niemowlęcia do 6. m.ż. mleko kobiece jako „złoty standard” w żywieniu niemowląt spełnia wszystkie potrzeby żywieniowe dziecka, oczywiście za wyjątkiem odpowiedniej podaży witaminy D i K, do ukończenia 6. m.ż. Chemicznie mleko kobiece to koloidalny roztwór białek, triacylogliceroli, węglowodanów, witamin i składników mineralnych oraz związków biologicznie czynnych. Skład mleka ludzkiego jest zmienny i zależy od wielu czynników, m.in. fazy karmienia, czasu karmienia i pory dnia. Zawartość białka ogółem w mleku kobiecym wynosi od 0,89 do 1,4 g/100 ml.
W siarze (colostrum, mleko początkowe) stosunek białek kazeinowych (białka nierozpuszczalne) do białek serwatkowych (białka obecne w postaci rozpuszczalnej) wynosi 20:80, w mleku przejściowym 40:60, natomiast w mleku dojrzałym 50:50. Spośród białek serwatkowych głównym białkiem w mleku kobiecym jest α-laktoalbumina. Mleko kobiece nie zawiera natomiast β-laktoglobuliny oraz kazeiny αS₁ uważanych za białka o najsilniejszych właściwościach antygenowych.
Funkcje Białek Mleka Kobiecego
Białka mleka kobiecego to nie tylko czynniki budulcowe, ale również szereg czynników przeciwinfekcyjnych i immunomodulujących, które wspomagają układ odpornościowy niemowlęcia. Podstawową immunoglobuliną ludzkiego mleka jest immunoglobulina sekrecyjna (sIgA). która wyściela błonę śluzową przewodu pokarmowego, neutralizuje patogeny i toksyny oraz pobudza makrofagi do fagocytozy. Wpływa korzystnie na skład mikrobioty jelitowej, przyczyniając się do utrzymania homeostazy jelitowej. Oprócz sIgA mleko kobiece zawiera inne czynniki ochronne, m.in. cytokiny przeciwzapalne, makrofagi, granulocyty wielojądrzaste, limfocyty, białka układu dopełniacza, lizozym czy laktoferynę działające przeciwbakteryjnie i przeciwwirusowo.
Najliczniejszą rodzinę cytokin przeciwzapalnych mleka kobiecego stanowi grupa TGF-β (transformujący czynnik wzrostu β), która składa się z pięciu izoform, wśród których dominuje TGF-β2. W mleku matki obecne są również inne cytokiny przeciwzapalne: interleukiny IL-10 i IL-7. Ponadto obecne w mleku kobiecym czynniki wzrostu korzystnie wpływają na rozwój m.in. układu pokarmowego dziecka. Czynnik wzrostu naskórka (epidermal growth factor; EGF) uczestniczy w procesach dojrzewania i gojenia uszkodzeń błony śluzowej jelita. W badaniach opisywano mechanizmy ochronnego działania EGF w jelicie niemowląt, np. hamowanie programowanej śmierci komórek oraz modulację zmian indukowanych przez TNF-α.
Przeczytaj także: Gdzie kupić wodę destylowaną?
Ze względu na unikatowe właściwości mleka kobiecego zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO - World Health Organization) i Europejskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia (ESPGHAN - European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition) celem, do którego należy dążyć, jest wyłączne karmienie dziecka piersią do 6. m.ż., z kontynuacją co najmniej do ukończenia pierwszego roku życia (według Amerykańskiej Akademii Pediatrii, AAP - American Academy of Pediatrics). W sytuacji, w której matka z przyczyn zdrowotnych lub z powodu braku pokarmu nie może karmić piersią, mleko kobiece pochodzące z profesjonalnego banku mleka, zgodnie ze wskazaniami AAP, stanowiskiem wspólnej Rezolucji WHO i UNICEF oraz stanowiskiem ESPGHAN „jest drugim po mleku własnej matki pokarmem z wyboru do stosowania u noworodków i niemowląt”. Bezpieczeństwo stosowania mleka kobiecego pochodzącego z Banku zapewnione jest dzięki wdrożonym zasadom systemu HACCP (Hazard Analysis and Critical Control Points), tj.
Mleko Modyfikowane jako Alternatywa
Skład ilościowy środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, w tym preparatów do początkowego i dalszego żywienia niemowląt, jest regulowany prawnie, zatem wszystkie mleka modyfikowane są bezpieczne. Wśród preparatów do żywienia niemowląt ze względu na formę, w jakiej występuje białko, można wyróżnić preparaty polimeryczne (zawierające całe cząsteczki białka), oligomeryczne (hydrolizaty białkowe) oraz monomeryczne (mieszanina syntetycznych wolnych aminokwasów). Preparaty mlekozastępcze, takie jak hydrolizaty o znacznym stopniu hydrolizy oraz preparaty aminokwasowe (tzw. mieszanki elementarne) są dedykowane dzieciom z alergią na białka mleka krowiego (ABMK) lub inne składniki pokarmowe.
Preparaty do początkowego żywienia niemowląt oraz do dalszego żywienia niemowląt wytwarzane są z mleka krowiego oraz od 2013 r. zgodnie z dyrektywą UE dopuszczono również wprowadzanie do obrotu preparatów wytworzonych z białek mleka koziego. Modyfikacje mleka obejmują m.in. zmniejszenie zawartości białka całkowitego i dopasowanie jego ilości oraz składu aminokwasowego, tak by jak najbardziej przypominał skład pokarmu kobiecego, który stanowi wzorzec. Wymagana zawartość białka w preparatach do początkowego i dalszego żywienia niemowląt zgodnie z dyrektywą UE mieści się w zakresie od 1,8 g białka/100 kcal do 2,5 g białka/100 kcal. W Polsce stosowane są mleka początkowe z przewagą frakcji serwatkowej nad frakcją kazeinową w stosunku 60:40. Białka serwatkowe wpływają na szybsze opróżnianie żołądka, w związku z czym uznawane są za lekkostrawne w diecie niemowlęcia.
Na rynku pojawiły się mleka modyfikowane częściowo fermentowane, w których 30% bazy mlecznej stanowi mleko poddane fermentacji mlekowej, przeprowadzanej przez dwa specyficzne szczepy bakterii, tj. Streptococcus thermophilus oraz Bifidobacterium breve. Taki preparat ułatwia trawienie białek i przyspiesza pasaż jelitowy.
Rozszerzanie Diety Niemowlęcia
Zgodnie z zaleceniami Komitetu ds. Żywienia ESPGHAN dietę dziecka należy rozszerzać o inne pokarmy niż mleko nie wcześniej niż po ukończeniu przez dziecko 17. tyg.ż. i nie później niż w 26. tyg.ż. (tzw. okno immunologiczne). Celem wprowadzania pokarmów uzupełniających jest m.in. zapewnienie dodatkowej podaży białka, przede wszystkim pełnowartościowego. Wyniki wielu badań obserwacyjnych wskazują na związek szybkiego przyrostu masy ciała w pierwszych miesiącach życia dziecka ze zwiększonym ryzykiem rozwoju otyłości u dzieci i młodzieży.
Przeczytaj także: Inwestycje w Jakość Wody w Proszówkach
W 2009 roku przeprowadzono ogólnoeuropejskie badanie mające na celu potwierdzenie związku wysokiej podaży białka w okresie do 2. r.ż., z nadmiernym przyrostem długości i masy ciała. W badaniach porównywano niemowlęta karmione mlekiem modyfikowanym o zmniejszonej zawartości białka (1,77 i 2,2 g/100 kcal) oraz wysokiej (2,9 i 4,4 g/100 kcal) zawartości białka. Grupę kontrolną stanowiły niemowlęta karmione piersią. Okazało się, że większa podaż białka nie miała wpływu na długość ciała badanych dzieci, ale znacząco wpływała na ich przyrosty masy ciała. Istotna wydaje się zatem edukacja rodziców i opiekunów niemowląt na temat prawidłowego przyrządzania mleka modyfikowanego, zgodnie z zaleceniem i instrukcją producenta jak również na temat wielkości porcji posiłków uzupełniających będących źródłem białka w żywieniu dziecka w 1.
W 1. r.ż. przeciwwskazane jest podawania mleka krowiego w czystej postaci, przede wszystkim ze względu na trzykrotnie wyższą zawartość białka ogółem w mleku krowim niepoddanym modyfikacjom oraz nieprawidłowym stosunkiem serwatki do kazeiny (20:80), któremu niedojrzały układ pokarmowy niemowlęcia nie jest w stanie sprostać. Zarówno mleko kozie, jak i owcze nie jest zalecane jako substytut mleka kobiecego w żywieniu dziecka w pierwszym roku życia. z przewagą białka kazeinowego (88%) w stosunku do frakcji serwatkowej (12%). (7 g/100 g). Preparaty do żywienia niemowląt wytwarzane z izolatów białka sojowego mogą mieć zastosowanie, zgodnie ze stanowiskiem Komitetu ds. Żywienia ESPGHAN, jak i AAP w przypadku: galaktozemii, wrodzonej nietolerancji laktozy oraz w przypadku diety wegetariańskiej.
W przypadku dzieci z ABMK zastosowanie preparatów sojowych jest ograniczone, zwłaszcza u dzieci poniżej 6. m.ż., ponieważ ryzyko współwystępowania ABMK oraz na białko sojowe może dotyczyć nawet od 10 do 14% dzieci. Nie zaleca się więc stosowania preparatów sojowych u dzieci przed ukończeniem 6. Zarówno niedobór, jak i nadmiar białka związany jest z poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi u dzieci w 1. Niedożywienie białkowe u niemowląt hamuje ich rozwój fizyczny i umysłowy, a także zwiększa podatność na choroby infekcyjne. Z kolei nadmiar białka, który często obserwowany jest w diecie niemowląt zwłaszcza karmionych sztucznie i w okresie rozszerzania diety, powoduje zwiększenie ilości wydalanych związków azotowych i w konsekwencji powoduje nadmierne obciążenie nerek i wątroby.
Prebiotyki i Mikrobiota Jelitowa
Mikrobiota jelitowa kształtuje się całe życie, począwszy od narodzin. Jej skład zależy od dostępności tlenu i pożywienia oraz pH odcinka przewodu pokarmowego. W jego górnej części znajdują się bakterie tlenowe, między innymi szczepy Enterococcus i Enterobacteriaceae. Natomiast w dolnym odcinku bytują bakterie beztlenowe, ze znaczącym udziałem szczepów Bacteroides, Bifidobacterium, Clostridium oraz Lactobacterium. Aby odbudować mikroflorę stosuje się probiotyki, czyli żywe organizmy, które podawane w odpowiednich ilościach wykazują działanie zdrowotne polegające na zwiększeniu ilości korzystnych bakterii, a zmniejszeniu tych patogennych. Do niepatogennych bakterii zalicza się te, które produkują kwas mlekowy z rodzaju Bifidobacterium i Lactobacillus.
Prebiotyki to nietrawione składniki żywności, które korzystnie działają na organizm gospodarza przez selektywną stymulacje wzrostu i/lub aktywności jednego rodzaju lub ograniczonej liczby bakterii bytujących w okrężnicy. Prebiotyki nie powinny ulegać wchłanianiu ani hydrolizie przez przewód pokarmowy. Ponadto obniżają one pH treści pokarmowej oraz hamują działalność szkodliwej mikrobioty jelitowej poprzez wzrost bakterii fermentacji mlekowej [1]. Wykazano, że prebiotyki zwiększają ilość bakterii Bifidobacterium oraz Lactobacillus [2,3]. Do prebiotyków zalicza się polisacharydy oraz oligosacharydy. Różnią się one liczbą monomerów połączonych ze sobą. W przypadku oligosacharydów liczba ta wynosi od 3 do 10, a powyżej tej liczby klasyfikuje się jako polisacharydy. czosnku, cebuli,cykorii,topinamburze,pszenicy,mniszku lekarskim,bananach [5].
Przeczytaj także: Woda mineralna Józef: Zalety
GOS i FOS są chętnie metabolizowane przez enzymy bakterii Bifidobacterium. Ponadto oligosacharydy obecne w mleku ludzkim wpływają korzystnie na pasaż jelitowy. Są one szczególnie istotne dla rozwoju mikroflory noworodka oraz jego systemów immunologicznych. Konsumpcja oligosacharydów z mleka matki zwiększa ilość bakterii Bifidobacteriaceae oraz Bacteroidaceae u dziecka [6]. Oligosacharydy mleka matki mają również wpływ na aktywność przeciwbakteryjną przeciwko bakteriom Streptococcus agalactiae, Staphylococcus aureus, and Acinetobacter baumanni. Ponadto oligosacharydy w mleku matki posiadają kwas sjalowy, który jest ważny dla rozwoju neurologicznego noworodka.
W badaniu porównano zawartość tych oligosacharydów w mleku ludzkim oraz krowim. Wykazano, że w kobiecym mleku jest ich 2-3g/l, a w krowim 0,07-0,08g/l. Podobną tendencję zaobserwowano odnośnie zawartości samego kwasu sjalowego, ale również różniły się połączeniami z substancjami w mleku. W przypadku mleka ludzkiego kwas łączy się z oligosacharydami w 73%, a w przypadku drugiego łączy się z glikoproteinami [7]. Działanie prebiotyczne inuliny w mleku zastępczym polega na zmniejszeniu pH i zwiększeniu procentowej ilości bakterii fermentacji mlekowej przy dawce 0,4g inuliny na 100ml mleka [8]. Prebiotyki są również stosowane w przemyśle spożywczym, szczególnie przemyśle mleczarskim ze względu na stabilność w procesie przetwórstwa spożywczego. Oligosacharydy są używane jako zamiennik cukru bądź tłuszczu oraz do stabilizacji tekstury produktu.
Warto spożywać produkty, które są źródłem prebiotyków, gdyż mają one działanie aktywizujące bakterie probiotyczne znajdujące się w jeliach.
| Okres | Zalecenia |
|---|---|
| 17.-26. tydzień życia | Rozpoczęcie wprowadzania pokarmów uzupełniających |
| pod koniec 1. roku życia | Unikanie podawania mleka krowiego w czystej postaci |
tags: #zrudło #orczyka #skład #właściwości #zastosowanie
